جشنواره سیوچهارم طبق معمول هرسال ۱۲بهمن با پخش فیلمها درسالنهای مختلف شروع به کار کرد. اما این بخش قسمت اصلی جشنواره بود و فرآیند جامعی که ماهها درجریان بود. تمام اتفاقات جشنواره را از منظر مثبت و منفی از نظر خواهیم گذراند. اولین اتفاق این جشنواره انتخاب محمد حیدری، بهعنوان مدیر این جشنواره بود. او فردی بود که سابقه فعالیت درعرصه تئاتر داشت و همین عامل باعث انتقاداتی شده بود که به نظرهم مساله بزرگی نبود و ایشان دبیر سیوچهارمین دوره فیلم فجر هم شد. اتفاق بعدی حضور دوستان و مدیران تئاتری در تمام ارکان جشنواره بود که باز هم کمی سر و صدا ایجاد کرد. اما بزرگترین اتفاق فرآیند طراحی و توزیع پوستر جشنواره فیلم فجر بود که مملو از حاشیه و انتقاد بود. یکی میگفت من طراحی کردم و دیگری میگفت طرح را از من برداشت کرده و اسم من را نزدهاند. یکیدیگر میگفت چرا خسرو شکیبایی روی پوستر جشنواره چنین لباس شادی دارد و دیگری میگفت اتفاقا عموخسرو خیلی هم خوشتیپ و قبراق به تصویر کشیده شده است. برای اولینبار پوستر جشنواره فیلم فجر مانند پوستر جشنوارههای معتبر بینالمللی شده بود و تمثال یکی از اسطورههای هنری کشور بر این پوستر نقش بسته بود. اتفاق بسیار مثبت و جذابی که در جشنواره افتاد، ایجاد دو کاخ در جشنواره بود. یکی از این کاخها برای اهالی رسانه و منتقدان و سینماگران بود که واقع در برج میلاد تهران بود و دیگری کاخ مردمی بود که در پردیس سینمایی ملت ایجاد شده بود.
همین رخداد مزید بر علت شد تا استقبال مردمی از این جشنواره به طرز چشمگیری افزایش پیدا کند و مردم یاد گذشتههای دور بیفتند. اما بهروز غریبپور، مدیر کاخ رسانهای با بیان اینکه هنرمندان باید با لباس مخصوص از روی فرش قرمز عبور کنند، یکی از چهرههای حاشیهساز این دوره از جشنواره لقب گرفت. مجید مظفری که مدیر کاخ مردمی بود، چند صباحی بود به دلیل افسردگی گوشهگیر شده بود و با این کنش دوباره توانست درصدر خبرها و رویدادهای سینمایی قرار گیرد. او یک مدیر کمحاشیه بود که نتوانست گوی سبقت را از غریبپور برباید. اما روزهای جشنواره مملو از رخدادهای ریز و درشت بود. اولا اینکه دو فیلم «دختر» و «سیانور» همچنان درحال فیلمبرداری بودند و صدای رضا عطاران را که فیلمش کمی مشکل فنی داشت و از جشنواره کنار گذاشته شده بود، درآورد. یعنی دو فیلم نامبرده بعد از مهلت قانونی جشنواره درحال تهیه و تولید کارهای خود بودند که از نظر ما مشکلی ندارد ولی از نظر رضا عطاران مشکل داشت. بعد از این تفاسیر فیلمها با تاخیر و درنهایت بینظمی در کاخها و سینماهای مختلف به نمایش درآمدند. بدترین معضلی که حرص همه را درآورد، عدمشرکت هنرمندان در نشستهای خبری بود. هنرمندانی که در کاخ جشنواره حضور داشتند و با دوستان خود عکسهای یادگاری میگرفتند و هر منتقد و روزنامهنگاری میدیدند، سریع باد در گلو میانداختند و از بزرگترین افتخار خود مبنیبر مصاحبهنکردن سخن میگفتند. سوالی که همیشه ذهن مرا قلقلک میداد این بود که پس چرا در کاخ رسانهای آمدهاید؟ چرا لباسهای عجیب و غریب پوشیدهاید و دنبال این میگشتید تا یکی شما را بشناسد؟ به هر حال میلاد کیمرام و حامد بهداد وضعیت سخت و هولناک اصحاب رسانه را درک کردند و رفتار مناسبی داشتند. فیلم «یتیمخانه ایران» به کارگردانی ابوالقاسم طالبی، تنها فیلمی بود که به خواسته کارگردان در جشنواره و سر زمان مشخص خود پخش نشد. اما چند فیلم مورد توجه مردم و منتقدان قرار گرفت. «ابد و یک روز»، «اژدها وارد میشود»، «بارکد»، «ایستاده در غبار»، «لانتوری» و «بادیگارد» آثاری بودند که مورد توجه همه بود.
اختتامیه جشنواره فیلم فجر
پرکارترین بازیگران جشنواره
هانیه توسلی و بهناز جعفری با سه فیلم پرکارترین بازیگران این دوره بودند. توسلی در فیلمهای «سیانور»، «هفتماهگی» و «نقطهکور» حضور داشت. بهناز جعفری نیز در فیلمهای «لانتوری»، «خشم و هیاهو» و «به دنیا آمدن» حضور داشت. سیامک صفری، هومن سیدی و پدرام شریفی در فیلمهای مختلفی حضور داشتند که برای این بازیگران تئاتری در عرصه سینما رکورد خوبی است.
سینما حقیقت
در بخش مستند با جنجال و اتفاق عجیبی روبهرو نشدیم. محمدرضا اصلانی، احمد ضابطیجهرمی، مهوش شیخالاسلامی، معین کریمالدینی و امیر تاجیک داوران این دوره بودند. در شب اختتامیه شاهد بودیم که فیلم «رویاهای دمصبح» به کارگردانی مهرداد اسکویی که در جشنوارههای مهم خارجی نیز برنده شده بود توانست جایزه کارگردانی را ببرد. سیمرغ بلورین بهترین فیلم به «A157» به تهیهکنندگی بهروز نورانیپور رسید.
هنر و تجربه
داوران این بخش را جمال امید، هوشنگ گلمکانی، ایرج تقیپور، سیفالله صمدیان، جعفر صانعیمقدم، شهرام مکری و امیرحسین علمالهدی تشکیل میدادند. فیلم «چهارشنبه» به کارگردانی سروش محمدزاده و نویسندگی پیمان ناجی و سروش محمدزاده توانست تندیس ویژه این جشنواره را ببرد. دومین تندیس این بخش به فیلم «نیمرخها» اثر زندهیاد ایرج کریمی رسید که مادر این هنرمند زندهیاد جایزه او را از داوران گرفت. البته انتقادات فراوانی به فیلم چهارشنبه شد. چند کارگردان که در هنر و تجربه حضور داشتند، اعتراض داشتند این فیلم با شکل و شمایل فیلمهای سینمای بدنه ساخته شده است و نشانه خاصی از مبانی سینمای هنر و تجربه ندارد.
نگاه نو
این بخش مختص کارگردانانی بود که فیلمهای اول خود را ساخته بودند. البته این دوره را باید ورطه فیلمسازان اول نامگذاری کرد. زیرا آنها جوایز را درو کردند. سیمرغ بهترین فیلم به «ابد و یک روز» سعید روستایی رسید. جایزه ویژه هیاتداوران نیز به فیلم «ایستاده در غبار» محمدحسین مهدویان رسید. او که فیلم اول خود را ساخته بود لب به اعتراض گشود و گفت: «مانند ابراهیم حاتمیکیا هر روز در سینمای ایران متولد نمیشوند و امیدوارم قدر بزرگان سینمای ایران را بدانیم. حیف است ابراهیم حاتمیکیا در جمع ما نیست که به فیلمسازان تازهکاری چون من جایزه بدهد. من این جایزه را با رخصت از بزرگان سینمای ایران بهخصوص ابراهیم حاتمیکیا به خودم تقدیم میکنم.» سیمرغ بلورین بهترین فیلم نیز به «ابد و یک روز» به تهیهکنندگی سعید ملکان رسید. بهرام رادان که جایزههای این بخش را اهدا میکرد، گفت: «در 16سالی که در سینما حضور دارم همیشه پیش از اهدای جوایز همه منتظر نامهای بزرگ بودند. اما در این جشنواره پوستاندازی شد.»
سودای سیمرغ
جایزه جلوههای میدانی به ایمان کریمیان برای فیلم «ایستاده در غبار» رسید. جایزه جلوههای بصری به هادی اسلامی برای فیلم «بادیگارد» رسید. بهترین چهرهپردازی را سعید ملکان برای فیلم «ابد و یک روز» در دستان خود گرفت. با این حساب سعید ملکان، موفقترین هنرمند در چندین سال حاضر است. او درواقع فاتح جشنواره سیوچهارم فیلم فجر است. بهترین طراحی لباس را محمدرضا شجاعی برای فیلم «ایستاده در غبار» گرفت. پس تا این جای کار مشخص شد دو فیلم اولی «ابد و یک روز» و «ایستاده در غبار» این جشنواره را فتح کرده و توانستهاند بر قله آن بایستند. سعید بجنوردی و محمدرضا دلپاک جایزه صدا را برای فیلم «لانتوری» بردند. این فیلم جنجالی که بیشترین تماشاگر و سانس ویژه را در جشنواره داشت، مورد توجه داوران قرار نگرفت. شاید موضوع حساس آن که به اسیدپاشی میپردازد برای داوران جالب نبوده است. محمدرضا علیقلی توانست سیمرغ بلورین موسیقی فیلم را برای دو فیلم «امکان مینا» و «دختر» برباید. اما این جایزه بسیار حساسیتبرانگیز بود، زیرا بیشتر حاضران منتظر شنیدن اسم کریستف رضاعی برای فیلم «اژدها وارد میشود» بودند. پیمان شادمانفر توانست جایزه فیلمبرداری را برای فیلم «خشم و هیاهو» در دستان خود ببیند. این فیلم هم از جنجالیترین آثار امسال بود که شکل و محتوای بهشدت عجیب و جذابی داشت.
بهترین بازیگر
نقش مکمل زن
بین نامزدهای این جشنواره رقابت سنگینی درجریان بود که حدسزدن را مشکل میکرد. اما شبنم مقدمی برای فیلم «زاپاس» و «نفس» توانست سیمرغ را در دستان خود بگیرد. او گفت: «من از هیاتداوران تشکر میکنم چون یک بار دیگر مرا شایسته گرفتن این جایزه دانستند.»
بهترین بازیگر
نقش مکمل مرد
باز هم رقابت سنگینی بین بازیگران درجریان بود که در آخر نوید محمدزاده برای فیلم «ابد و یکروز» توانست سیمرغ بلورین را به خانه ببرد. او در پشت تریبون سکوت کرد و موردتشویق شدید حاضران قرار گرفت. نکته جالب نامزدشدن او هم در بخش نقش مکمل بود و هم در نقش بازیگر اصلی که توجه همه را جلب کرده بود. او به خاطر فیلم «خشم و هیاهو» نامزد بازیگر اصلی هم بود.
بهترین نقش اول زن
واقعا رقابت بسیار پیچیدهای در این دوره درجریان بود. پریناز ایزدیار بازیگری که امسال در برترین فیلمها و آثار بازی کرده بود، توانست سیمرغ را با خود به خانه ببرد و جایزه اصلی را در دست بگیرد. او در اینباره گفت: «تشکر میکنم از هیات داوران و از گروه خیلی خوب «ابد و یک روز»، زیرا شما در آن پنجاه روز برای من مثل خانواده بودید. »
بهترین بازیگر نقش اول مرد
فرهادی اصلانی، رضا کیانیان، پیمان معادی، پرویز پرستویی و نوید محمدزاده رقابت سنگینی در این بخش داشتند و در آخر پرویز پرستویی برای فیلم «بادیگارد» توانست جایزه اصلی را در دست بگیرد.
بهترین فیلمنامه
در بخش فیلمنامه رقابت سنگینی نبود و تعداد فیلمنامههایی که توانستند مردم را درگیر خود کنند، بسیار کم بودند. درنهایت سعید روستایی توانست برای فیلم «ابد و یک روز» یک سیمرغ دیگر را بگیرد و تماشاگران را متعجب کند.
بهترین کارگردانی
باز هم سعید روستایی جایزه بهترین کارگردانی را گرفت و این جشنواره را مملو از شگفتی کرد. یک کارگردان فیلماولی توانست در مهمترین جشن سینمایی، تمام کارگردانان مهم سینمای ایران را پشتسر بگذارد و توجه همه را به خود جلب کند. نکته جالب کاندیدا نشدن ابراهیم حاتمیکیا برای فیلم «بادیگارد» بود. فرزاد موتمن و سیدرضا میرکریمی از ناکامان دیگر این جشنواره بودند که در چندین بخش کاندیدا بودند.
بهترین فیلم جشنواره
با توجه به اینکه بهترین فیلمنامه و بهترین کارگردانی به سعید روستایی رسیده بود، همه منتظر بودند تا سعید ملکان برود و سیمرغ را بگیرد. اما حبیب والینژاد برای فیلم «ایستاده در غبار» توانست این جایزه را بگیرد. بهترین فیلم نگاه ملی نیز به «نفس» به کارگردانی نرگس آبیار رسید.