داستان پیچیده وام 10 میلیون تومانی خرید کالای با دوام با کارت اعتباری تمامی ندارد. در حالی که بالاخره با نزدیک به 3 ماه تاخیر این وام از روز گذشته اجرایی شده است، انتقادها به روش بانک مرکزی در اجرای این طرح که یکی از بخشهای مهم بسته خروج از رکود بود ادامه دارد. یکی از مهمترین انتقادها هم کاهش سقف این تسهیلات است. قرار بود سقف این تسهیلات 10 میلیون باشد که با بخشنامه روز گذشته بانک مرکزی مشخص شد 4 میلیون تومان آن آب رفته و حداکثر وامی که متقاضی میتواند از این طریق و در قالب کارت اعتباری دریافت کند، 6 میلیون تومان است. این مسئله انتقاد شدید تولیدکنندگان لوازم خانگی را هم به همراه داشته است.
درحالی ثبت نام برای کارت اعتباری خرید کالا رسما از روز گذشته آغاز شد که صدور اطلاعیه بانک مرکزی زوایای جدیدی از این طرح از جمله کاهش سقف وام و افراد مشمول را روشن کرد. طبق اعلام رسمی دستگاههای مربوطه ثبت نام برای دریافت کارت اعتباری خرید کالا آغاز شد. بر همین اساس، زوجهای جوان، بازنشستگان و مستمریبگیران تحت پوشش بیمه صندوق بازنشستگی کشوری از امروز میتوانند برای این ثبت نام در طرح اقدام کنند. اما همزمان با آغاز ثبت نام، بانک مرکزی اطلاعیهای ویژه صادر و اعلام کرد که تنها کسانی میتوانند از این تسهیلات بهرهمند شوند که حداکثر حقوق دریافتی ماهانه آنها یک میلیون و پانصد هزار تومان باشد. در این اطلاعیه آمده است: «کارکنان رسمی و پیمانی سازمانهای فوق که حداکثر حقوق و مزایای تعهد نشده ماهانه آنها معادل پانزده میلیون ریال است.»
همچنین در بند دیگر اطلاعیه بانک مرکزی در ارتباط با شرایط دریافت تسهیلات از سوی بازنشستگان تاکید شده است: «بازنشستگان تحت پوشش صندوق بازنشستگی کشوری که حداکثر مستمری تعهد نشده آنها ماهانه معادل پانزده میلیون ریال است.»
بانک مرکزی البته علاوه بر سقف حقوق دریافتی با قید یک بند رسما از کاهش سقف تسهیلات خرید کالا خبر داده چراکه پیش از این بنا بود 10 میلیون تومان وام خرید کالا در قالب کارت اعتباری به مشمولان پرداخت شود ولی با اطلاعیه امروز مشخص شد که چهار میلیون این وام رسما آب رفت. در اطلاعیه مذکور تاکید شده: «سقف اعتبار این کارتها، حداکثر معادل چهار برابر حقوق و مزایای تعهد نشده ماهانه (سقف گواهی کسر از حقوق) متقاضی بوده و تضمین بازپرداخت اقساط صرفا از طریق گواهی کسر از حقوق و بدون نیاز به تضامین و وثایق دیگر انجام میشود.»
اما دو نکته در اطلاعیه امروز بانک مرکزی وجود دارد نخست اینکه با شرط حداکثر حقوق دریافتی تعداد بسیاری از افراد از دریافت این تسهیلات محروم خواهند شد چراکه افراد با حقوق ماهانه بیشاز 1.5 میلیون تومان نمیتوانند از این تسهیلات بهرهمند شوند. ضمن آنکه برخی افرادی که حقوق آنها کمتر از 1.5 میلیون تومان هم باشد رسما قادر به دریافت این تسهیلات نیستند. چراکه احتمالا از عهده بازپرداخت اقساط بر نخواهند آمد.
طرح دولت برای خروج برخی کالاهای بادوام از رکود و تحریک تقاضا در بازار این کالاها در اواخر مهر ماه اعلام شد و بر اساس آنچه مسئولان اقتصادی کشور اعلام کردند قرار بود این طرحها که شامل تسهیلات خرید خودرو، لوازم خانگی و کالاهای واسطهای است، به صورت کوتاه مدت برای شش ماه اجرا شود. یک هفته پس از آغاز طرح تسهیلات خرید خودرو، طرح کارت اعتباری به عنوان دیگر سیاست حمایتی دولت و بانک مرکزی از تولید اعلام شد ولی اجرای آن منوط به تدوین ساز و کار مشخص شد. با صدور اطلاعیه و آغاز ثبت نام مشخص شد که در زمان اجرا و تدوین ساز و کار اجرایی نظر دولت نسبت به میزان تسهیلات و افراد مشمول تغییر کرده است.
نارضایتی تولیدکنندگان و دورنمای نا مشخص استقبال مردم
کاهش 4 میلیون تومانی سقف این تسهیلات مذکور همانطور که انتظار میرفت مورد انتقاد تولیدکنندگان لوازم خانگی قرار گرفت. آنها چند ماه است که منتظر اجرایی شدن این طرح هستند و امیدوار بودند، این اقدام بانک مرکزی موجب تحریک تقاضا در بازار و فروش کالاهای انبار شدهشان شود. اما حالا با کاهش سقف وام و محدودشدن مشمولان این طرح، احتمال تحقق انتظاری که داشتند را در ابهام میبینند.
حمیدرضا غزنوی سخنگوی انجمن تولیدکنندگان لوازم خانگی با بیان اینکه از دولت باید پرسید، چرا سه ماه است مشکلات متعددی را بر سر تولید وارد کرده است؟ به تسنیم گفت: «واحدهای تولیدی در این مدت ضربههای زیادی را متحمل شدهاند.»
وی با اشاره به اینکه بخشنامه بانک مرکزی نشان داد، وام خرید کالا با کارت اعتباری در نهایت 6 میلیون تومان است، گفت: «بانک مرکزی از سه ماه پیش سقف کارت اعتباری را 10 میلیون تومان اعلام کرد اما از همان روز تاکنون موضعگیریهای مختلفی را در این رابطه اعلام کرد. از همان روزهای نخست اختصاص کارت اعتباری خرید کالا، رکود تولید تشدید شده است، واحدهای تولیدی در این مدت ضربههای زیادی را متحمل شدهاند، چرا دولت با قوانین بدون ثبات به جای حمایت فقط مشکلات واحدهای تولیدی را بیشتر میکند؟»
سخنگوی انجمن تولید کنندگان لوازم خانگی گفت: «قرار بود دولت این رکود و تورم را از سطح واحدهای تولیدی برطرف کند اما نهتنها این اقدام صورت نگرفته بلکه بخشنامهها و قوانین متعدد و متناقض باعث شده تا بلاتکلیفی مردم و تولیدکنندگان بیشتر از گذشته شود.»
از سوی دیگر با توجه به محدودیتهایی که در این طرح در نظر گرفته شده است، درونمای استقبال متقاضیان از این طرح هم آنقدرها روشن نیست و معلوم نیست که اجرای این طرح بتواند به تحریک تقاضا در بازار به آن میزان که انتظار میرود کمک کند.
دولت در ابتدا این طرح را برای خروج واحدهای تولیدی لوازم خانگی از رکود مطرح کرد که به نظر میرسد در ابتدا برنامهریزی کاملی برای آن انجام نشده بود و به مرور زمان، بانک مرکزی بارها سیاست خود را برای اجرای آن تغییر داد. از جمله تغییراتی که بانک مرکزی در این مدت لحاظ کرد، اضافه شدن کالاهای خارجی به طرح کارت اعتباری خرید کالا با سود 21 درصد و کاهش تعداد اقساط از 18 به 12 ماه بود که صدای تولیدکنندگان داخل را درآورد و حتی تا جایی پیش رفت که برخی تولیدکنندگان بزرگ داخلی، به نوعی تهدید به انصراف از طرح کردند. اما بانک مرکزی با وجود اعمال این تغییرات با زهم اجرای طرح را به تاخیر انداخت تا اینکه از مدت شش ماهی که برای طرح در نظر گرفته شد، تنها حدود سه ماه باقی بماند.
بانک مرکزی در عین حال گفته است که سقف کارتهای ارایه شده به هر فرد در گروههای اول و دوم تا چهار برابر حقوق و مزایای تعهد شده آنها خواهد بود و در مورد زوجین نیز برای هر فرد تا سقف پنج میلیون تومان صادر میشود. به این ترتیب در صورتی فردی حداکثر حقوق و مزایای دریافتی مورد نظر بانک مرکزی را هم داشته باشد و سازمان مورد نظر نیز کل آن مبلغ را تعهد کند، آن فرد در نهایت میتواند تا سقف شش میلیون تومان تسهیلات دریافت کند. این در حالی است که بعید به نظر میرسد که سازمانهای مربوطه حاضر شوند که کل حقوق و مزایای دریافتی افراد را تعهد کنند و در این صورت سقف کارتها باز هم کاهش خواهد یافت. غزنوی با بیان اینکه در حال حاضر تنها 20 درصد از فروشگاههای مورد نظر در سطح کشور سیستمشان به روز شده و افراد میتوانند از آنها با این کارتها خرید کنند که باید ببینیم چه زمانی قرار است بقیه فروشگاهها نیز به روز شوند، گفت: «امیدواریم به هر حال بازنشستگان و فرهنگیان از این طرح استقبال کنند، 6 میلیون تومان پولی نیست و به محض اینکه داده شود، تمام میشود.»