امام حسن عسکری(ع) یازدهمین پیشوای شیعیان در هشتم ربیع الثانی 232 هجری قمری دیده به جهان گشود و مسلمانان را غرق در شادی و سرور کرد.
کنیه آن امام گرانقدر ابومحمد بود و از مشهورترین لقب های ایشان می توان به صامت، هادی، رفیق، زکی، سراج، مضی، شافی، نقی و عسگری اشاره کرد که هر یک از آنها نشانه ای از صفت ها و فضیلت های فردی این امام همام بود.
ایشان از کودکی در مکتب پدر بزرگوارشان رشد و پرورش یافت و از سرچشمه زلال معرفت الهی سیراب و با اندیشه ناب اسلام حقیقی آشنا شد.
با شهادت امام هادی(ع)، امام حسن عسکری(ع) در 22 سالگی ولایت و پیشوایی پیروانان حق و حقیقت را بر عهده گرفت و رهگشای مسلمانان در مسیر دستیابی به سعادت حقیقی شد.
دوره امامت یازدهمین پیشوای شیعیان با خلافت «المعتز بالله»، «المهتدی» و «المعتمد» همزمان بود و او با وجود تمامی فشارها و محدودیت‏هایی که حکومت برای ایشان ایجاد می کرد، لحظه ای از رسالت خویش دست بر نداشت و با دفاع از احکام و اصول اسلام به شبهه های به وجود آمده پاسخ می داد.
از جمله اقدام های موثر یازدهمین ستاره آسمان امامت می توان به ایجاد شبکه ارتباطی با شیعیان منطقه های گوناگون و پشتیبانی از محرومان و ستمدیدگان، آگاهی بخشی و آموزش سیاسی افراد، مبارزه با گسترش فرقه ها و آیین های انحرافی و آماده سازی شیعه برای دوران غیبت امام دوازدهم اشاره کرد.
این امام همام با انتقال دانش و اندوخته های خویش به شاگردان خود همچون «ابوعلی احمد بن اسحاق، احمد بن مطهر، ابوهاشم داود الجعفری، ابوعمر و عثمان بن سعید»؛ آنها را برای هدایت و راهنمایی جامعه مسلمانان در زمان غیبت حضرت مهدی(عج) آماده ساخت. با این که دوران زندگی امام یازدهم(ع) بسیار کوتاه بود اما ایشان در همین فرصت کوتاه آثار ارزشمندی در زمینه تفسیر قرآن، بررسی موضوع های فقهی و انتشار احکام دین را از خود به یادگار نهاد.
امام(ع) نیمی از زمان امامت خود را در زندان سپری کرد، اما در این مکان نیز در مسیر تداوم امامت کوشید، به همین دلیل از محبوبیت ویژه ای در میان مردم برخوردار بود و همین امر سبب شد تا عباسیان هراسان شوند و ایشان را سدی بزرگ در برابر حکومت خویش تصور و نقشه قتل این امام والامقام را پی ریزی کنند.
سرانجام در هشتم ربیع الاول 260 هجری قمری بر پایه دسیسه ای از پیش طراحی شده، امام حسن عسکری(ع) را مسموم کردند و به شهادت رساندند.
پیکر مطهر امام یازدهم(ع) در سامرا به خاک سپرده شد که اینک میعادگاه عاشقان و دوستداران اهل بیت(ع) است.
«محمد تقی مبشری» رئیس پژوهشکده مطالعات معارف اسلام به مناسبت سالروز شهادت امام حسن عسکری(ع) در گفت و گو با پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا، موقعیت و فضای حاکم در دوره یازدهمین امام شیعیان را شرایطی استبدادی توصیف کرد و گفت: در زمان حکومت عباسیان، فشار بر اهل بیت عصمت و طهارت(ع) بیشتر شده بود و هرچه به زمان آغاز امامت منجی موعود(عج) نزدیک تر می شد، این اختناق نیز فزونی می یافت. این مطلب در روایت هایی که از پیامبر(ص) نیز نقل شده است وجود دارد.
وی در ادامه بیان داشت: با توجه به این که امام حسن عسکری(ع) امام پیش از حضرت مهدی (عج) بود، دشمنی و مخالفت نسبت به ایشان به اوج خود رسید، به گونه ای که شیعیان حتی اجازه نداشتند به امام یازدهم نزدیک شوند و در غیر این صورت جان خویش را از دست می دادند. در مدت امامت امام حسن عسکری(ع) سه تن از خلفای عباسی، بر مسند قدرت تکیه زدند که هر سه آنها، امام(ع) را به زندان انداختند و سرانجام نیز دستور قتل ایشان را صادر کردند اما به هدف خود که توقف و انحراف در مسیر امامت بود، دست نیافتند.
امام حسن عسکری(ع) در شرایط سیاسی بدی روزگار می گذراند که حتی نمی توانست کوچکترین ارتباطی با شیعیان داشته باشد.
رئیس پژوهشکده مطالعات معارف اسلام به توضیح چگونگی موفقیت امام یازدهم(ع) در ایفای نقش سرنوشت ساز امامت خویش با توجه به شرایط سخت و طاقت فرسای موجود پرداخت و افزود: امام حسن عسکری(ع) به 2 روش با یاران خویش ارتباط برقرار می کرد. گاه از علم غیب بهره می جست و پیش از این که مردم پرسش های خود را مطرح کنند پاسخ را برای آن ها می نوشت و می فرستاد. به عنوان نمونه، گروهی برای دیدار امام(ع) به سامرا وارد شدند اما پیش از آن که موفق شوند به حضور ایشان برسند. فردی نامه ای را از طرف امام یازدهم(ع) به آنها رساند که امام حسن عسکری(ع) در آن هشدار داده بود که به او نزدیک نشوید، زیرا جانتان در خطر است.
محمد تقی مبشری تصریح کرد: در روش دوم امام در دیدارهای محدود و محرمانه که نیمه شب و هنگامی که رفت و آمد کمتر بود، پیروان خویش را ارشاد و راهنمایی می کرد. خلیفه های عباسی تمام تلاش خود را برای ناکام گذاشتن ماموریت الهی امام(ع) به کار بسته بودند و حتی در زندان جاسوسانی را برای مراقبت از ایشان می گماشتند تا یاران و دوستان آن بزرگوار را شناسایی کنند.
وی در ارتباط با شیوه های هدایت و رهبری این امام همام، اظهار داشت: علم و دانش یکی از جلوه هایی است که امام حسن عسکری(ع) آن را به کار می بست و در پاسخ گویی به مسائل مختلف با استفاده از آن، نکته های لازم و مناسب زمان را مطرح می کرد و این آگاهی سبب می شد تا مردم جذب ایشان شوند.
ویژگی دوم، رفتارها و عادت های پسندیده امام(ع) بود و این اخلاق موجب شده بود تا حتی غیرشیعیان نیز به والامقام تمایل پیدا کنند.
رئیس پژوهشکده مطالعات معارف اسلامی در ادامه به ارائه راهکارهایی با هدف شناخت بیشتر امام حسن عسکری(ع) پرداخت و تاکید کرد: در دانشگاه در درس هایی که برای گروه معارف ارائه می شود، بحثی به نام تاریخ تحلیلی صدر اسلام وجود دارد. با این که این درس به تازگی در برخی از رشته ها ورود پیدا کرده است اما به نظر می رسد در جامعه دانشگاهی باید موضوع تاریخ امامت و تاریخ تشیع بیشتر مورد بحث و بررسی قرار بگیرد.
استاد دانشگاه امیر کبیر افزود: در رسانه ها نیز می توان مسابقه هایی را در زمینه امام شناسی تدوین کرد که در هر زمان یک امام از جمله امام حسن عسکری(ع) را مورد تحقیق و بررسی قرار دهند. به این ترتیب افرادی که اهل مطالعه اند، زندگی امامان را بیشتر خواهند شناخت. همچنین علما و روحانیون باید موضوع های سخنرانی خود را بیشتر به طرف معرفی زندگی امامان هدایت کنند. از طرفی روزنامه ها می توانند، بُعدهای مختلف از زندگی امام حسن عسکری(ع) را با توجه به شرایط و ارتباط آن با موقعیت دوره کنونی بررسی کنند. در نهایت در زمینه کارهای تخصصی تر نیز می توان فرهنگ لغتی را در مورد امام یازدهم(ع) تهیه کرد.
رئیس پژوهشکده مطالعات معارف اسلام درباره نگارش کتاب در زمینه زندگی امام حسن عسکری(ع)، گفت: در مورد امام یازدهم(ع) کتاب هایی هرچند محدود وجود دارد اما این کارها به دلیل پایین بودن سرانه مطالعه مورد توجه قرار نمی گیرد. از طرف دیگر باید بر روی کتاب ها، تخصصی تر کار شود تا جذابیت لازم را داشته باشد. لازم به یادآوری است درباره امام یازدهم(ع) کتاب ها آن طور که باید تخصصی کار نشده اند. کتاب «سیره پیشوایان» یکی از نگارش هایی محسوب می شود که در مورد ایشان وجود دارد و در آن روش زندگی امام یازدهم(ع) را به خوبی تبیین کرده است و به بشر راهکار زندگی ارائه می دهد.
وی در ادامه خاطر نشان کرد: در این کتاب نگرشی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی به زندگی امامان از جمله امام حسن عسکری(ع) شده، در زندگی ایشان همچون امامان دیگر، ویژگی و نکته های مهمی وجود داشته و در این کتاب نگاهی تحلیلی به زندگی امام(ع) شده است. تمامی پیام های اخلاقی موجود در روزگار امام حسن عسکری(ع) که در این کتاب ارائه شده، منطبق بر شرایط کنونی به شمار می رود و می توان با الگو برداری از زندگی ایشان چارچوب و خط سیر را برای شناختن راه درست تعیین کرد.
محمد تقی مبشری در ارتباط با شیوه های الگو برداری از زندگی این امام همام، گفت: امام یازدهم(ع) در زمان زندگانی پربرکت خویش، چندین هدف را پیگیری می کرد. یکی از آن ها کوشش های علمی بود. ایشان می کوشید شبهه هایی را که در مسائل دینی ایجاد می شد، پاسخ دهد. اکنون نیز مذهب تشیع و آئین اسلام به صورت کلی، مورد حمله شدید دشمنان دین است. بنابراین یکی از راه هایی که می توان در زمان کنونی، از آن الگو برداری کرد، پاسخ عالمانه به شبهه های ایجاد شده در دین است؛ موضوعی که در دنیای امروزی نیز وجود دارد. نسل کنونی پرسشگر است و تا جواب قانع کننده ای دریافت نکند از پرسش دست بر نخواهد داشت، پس وظیفه عالمان دینی و فرهنگی این است که برای شک های به وجود آمده پاسخی منطقی و مناسب آماده کنند.
رئیس پژوهشکده مطالعات معارف اسلام بیان کرد: امام یازدهم(ع) با وجود اختناقی که در آن دوران وجود داشت، شبکه ای ارتباطی میان مردم ایجاد کرد. در جامعه کنونی آن فشارها و اختناق ها وجود ندارد اما شبکه ارتباطی میان نیروهای مذهبی نباید قطع شود. اقدام دیگر امام حسن عسکری(ع) این بود که از افراد تنگ دست حمایت مالی و معنوی می کرد. این روش امام یازدهم(ع) در جامعه امروزی مصداق دارد. بنابراین اکنون یکی از رسالت هایی که بر دوش افراد توانگر جامعه قرار دارد، این است که از افراد کم توان مالی پشتیبانی کنند.
استاد دانشگاه امیر کبیر در ادامه یاد آور شد: اینک دلیل بسیاری از آسیب های موجود در جامعه فقر محسوب می شود. از این رو وظیفه حمایت از قشر ضعیف جامعه بر دوش ثروتمندان آن جامعه است. البته این وظیفه بر دوش حکومت نیز قرار دارد اما اگر حکومت با مشکل های مالی رو به رو باشد این وظیفه از دوش مردم برداشته نمی شود. بدیهی است که با این کار بشر دوستانه، نمی توان همه را از فقر نجات داد اما این امر دست کم می تواند التیامی باشد که بتوان گفت، از امام حسن عسکری(ع) پیروی شده است.
محمد تقی مبشری در پایان گفت: امام یازدهم(ع) مردم را برای دوران غیبت آماده کرد، اینک نیز با توجه به طولانی شدن دوران غیبت امام زمان(عج) پرسش هایی مطرح شده است، از این رو وظیفه افرادی که به امر فرهنگ می پردازند این است که مردم را در برابر شبهه های ایجاد شده حمایت کنند و زمینه ظهور و پذیرش امام زمان(عج) را آماده سازند.
*گروه اطلاع رسانی
پژوهشم**9368**2002**9131