فاز اول خرید اعتباری با کارت مرابحه عمومی آغاز شد. این بحث از یک سال گذشته در دستورکار بانک مرکزی قرار داشت و سرانجام روز گذشته نهایی شد. دستورالعمل تدوینشده در قالب سه پیشنهاد است؛ کارت مرابحه عمومی، خرید کالای ایرانی و کارت اعتباری رفاه اجتماعی. به گفته مسوولان بانک مرکزی در فاز نخست از هفته آینده کارت مرابحه عمومی به جریان خواهد افتاد. براساس اعلام بانک مرکزی، سقف اعتبار 10 میلیون تومان است. اگر ظرف مدت هفت روز تقویمی اقدام به تسویه کامل بدهی شود، به مجموعه مبالغ خرید انجام شده سود تعلق نمیگیرد، اما اگر تسویه بدهی خارج از موعد تعیین شده انجام شود، در حداکثر 12 ماه بهصورت اقساطی یا یکجا باید تسویه صورت گیرد. نرخ سود تسهیلات اعطایی معادل حداکثر سود عقود مبادلهای است که در حال حاضر 21 درصد است. مجموعه دستورالعمل برای کارت اعتباری مرابحه و خرید کالای ایرانی در 51 بند منتشر شده است.
دستورالعمل راهبري کارت اعتباري مرابحه (کام) در 51 ماده تهیه و با محورهای صدور کارت، پذیرش کارت، تسویه با پذیرنده، تسویه با دارنده کارت، اعتبارسنجی، تعهدات بانک مرکزی، طرح ویژه خرید کالاهای ایرانی و کارت اعتباري رفاه اجتماعي ایرانيان (کارا کارت) به شبکه بانکی ابلاغ شد.به گزارش روابط عمومی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، براساس این دستورالعمل، در صورتي که از کارت اعتباري مرابحه براي خرید کالاهاي ایرانی استفاده شود، درصدي از مبلغ فروش نقدي کالا بهعنوان تخفيف به دارنده کارت بازگردانده شده تا نرخ موثر تسهيلات اعطایی به دارنده کارت به حداکثر 12 درصد معيار سالانه برسد.حداکثر اعتبار قابل تخصيص به هر نفر در مجموعه نظام بانکی، براساس کد ملی معادل یکصد ميليون ریال در اقساطی حداکثر 12 ماهه است و موسسات اعتباري میتوانند بر مبناي شاخصهاي اعتبارسنجی و بنا به درخواست مشتریان حقيقی یا درخواست اشخاص حقوقی براي کارکنان متقاضی آنها، نسبت به صدور کارت اعتباري مرابحه اقدام کنند.متن دستورالعمل صدور و راهبري کارت اعتباري مرابحه به شرح زیر است:
الف- مقدمه
کارت اعتباري مرابحه، ابزاري اعتباري است که توسط بانکهاي کشور براي مشتریانی که اعتبارسنجی میشوند، صادر شده و دارنده آن میتواند تا سقف اعتبار مشخص شده براي کارت خود، نسبت به خرید کالا از پذیرندههاي تعيين شده، اقدام کند. به ازاي خریدهاي اعتباري صورت گرفته در بازه زمانی یکماهه، بانک صورتحسابی براي دارنده کارت تهيه و ارسال میکند. اعتبار در این کارتها گردشی بوده و پس از تسویه یا بازپرداخت اقساط تسهيلات، متناسب با رقم بازپرداخت تعهدات به بانک، اعتبار کارت تجدید میشود.توليدکنندگان و فروشندگانی که در این طرح مشارکت میکنند، به ازاي اعتبار ایجاد شده توسط بانکها، درصدي از بهاي فروش نقدي کالا را به بانک تخفيف میدهند.
در کارت اعتباري مرابحه، تسهیلات اعطایی بانکها به دارندگان کارت به دو صورت تبلور مییابد: اولا دارنده کارت میتواند در بازه زمانی بين خرید تا صدور صورتحساب ماهانه (که میتواند تا 30 روز باشد)، به جاي پرداخت نقدي از اعتبار کارت خود استفاده کند. ثانيا در صورتی که پرداخت وجه صورتحساب در موعد مقرر براي دارنده کارت ميسر نباشد، امکان تقسيط مبالغ خرید در قالب تسهیلات با نرخ سود عقود مبادلهاي از زمان خرید امکانپذیر است. بانکها در فرآیند صدور کارت اعتباري مرابحه از دو جنبه منتفع میشوند. اولا با دریافت نرخ تخفيف پایه از فروشنده، هزینه منابع مالی لازم براي دوره خرید اعتباري 30 روزه را تامين میکنند و ثانيا با دریافت سود تسهیلات از دارنده کارت در صورت تقسيط بدهی، از سود اعطاي تسهیلات بهرهمند میشوند.
توليدکنندگان و فروشندگان نيز از چهار جنبه از فرآیند پذیرش کارت اعتباري مرابحه انتفاع حاصل میکنند. اولا با استفاده از اعتبار بانک میتوانند کالاي خود را در زمانی کوتاهتر به فروش برسانند و به اصطلاح خرید آینده مشتریان را به امروز منتقل کنند. ثانيا با تعهد انجام تسویه توسط بانک، ریسک اعتباري ناشی از عدم بازپرداخت بدهی خریدار را در فروشهاي اقساطی (اصطلاحا چکی) حذف کرده و مدیریت آن را به بانک محول میکنند. ثالثا با انجام تسویه نقدي (به روز) توسط بانک، سریعتر از ساز و کار فروش اقساطی خود به جریان نقدینگی مورد نياز دست مییابند و رابعا امور خزانهداري و وصول مطالبات خود از خریداران را یکسره به بانک محول کرده و هزینههاي خود را کاهش میدهند.
بانکهاي صادرکننده کارت اعتباري مرابحه در قرارداد خود با مشتریان، نرخ سود مربوط به تسهیلات اعطایی را در صورت تقسيط بدهی ذکر میکنند. این نرخ سود از نظر بانک واحد و ثابت است؛ اما اگر فروشندها تخفيف بيشتري براي فروش کالاي خود قائل شوند، به نسبت معينی از تخفيف اعطایی فروشندگان، نرخ موثر تسهیلات اعطایی در قالب کارت اعتباري دستورالعمل صدور و راهبري کارت اعتباري مرابحه (ویرایش 6.2) صفحه 2 از 7 کاهش مییابد. درخصوص تخفيف پایه (حداقلی) معادل دو درصد، نرخ سود تسهیلات یکساله معادل حداکثر نرخ قابلاعمال در عقود مبادلهاي است که به ازاي هر واحد درصد تخفيف فروشنده، دو درصد از نرخ سود تسهیلات اعطایی به دارنده کارت در معيار سالانه کاسته میشود. امکان معرفی طرحهاي ویژه براساس نرخ تخفيف اعطایی فروشنده بهصورت نامحدود در طرح مرابحه عمومی وجود دارد. امکان تفکيک طرحهاي خاص از طرح مرابحه عمومی براساس ورود کدهاي کالایی مشمول طرح خاص در سامانه مکنا صورت میپذیرد.
ماده 1) در این دستورالعمل عبارات ذکر شده در معانی تعریف شده زیر به کار میروند:
بانک مرکزي: بانک مرکزي جمهوري اسلامی ایران
موسسه اعتباري: بانک یا موسسه اعتباري داراي مجوز فعاليت از بانک مرکزي جمهوري اسلامی ایران که براساس مجوزهاي اخذ شده میتواند در چارچوب این دستورالعمل براي مشتریان خود کارت اعتباري مرابحه صادرکند.
دارنده کارت: شخص حقيقی که براي وي کارت اعتباري مرابحه صادر شده و میتواند در چارچوب این دستورالعمل و شرایط صدور از آن براي خرید استفاده کند.
پذیرنده: فروشنده کالا یا خدمات که با پذیرش شرایط این دستورالعمل، کارت اعتباري مرابحه را بهعنوان ابزار پرداخت میپذیرد.
ب- صدور کارت
ماده 2) صدور کارت اعتباري مرابحه بر مبناي قرارداد مرابحه بين موسسه اعتباري و متقاضی انجام میشود.
ماده 3) موسسات اعتباري میتوانند بر مبناي شاخصهاي اعتبارسنجی و بنا به درخواست مشتریان حقيقی یا درخواست اشخاص حقوقی براي کارکنان متقاضی آنها، نسبت به صدور کارت اعتباري مرابحه اقدام کنند.
تبصره 1: کارتهاي صادر شده به نام اشخاص حقيقی بوده و دارندگان کارت در قبال تعهدات آن مسووليت دارند.
تبصره 2: موسسه اعتباري میتواند در هنگام صدور کارت مبلغی را تحت عنوان «کارمزد اعتبارسنجی و صدور کارت اعتباري»، وفق ضوابط ابلاغی از سوي بانک مرکزي از مشتري مطالبه کند.
تبصره 3: موسسه اعتباري میتواند مبلغ ثابتی را بهعنوان آبونمان در هر صورتحساب از دارنده کارت دریافت کند. حداکثر این مبلغ توسط بانک مرکزي تعيين میشود.
ماده 4) حداکثر اعتبار قابل تخصيص به هر نفر در مجموعه نظام بانکی (براساس کد ملی) معادل یکصد ميليون ریال است.
ماده 5) مدت اعتبار کارت اعتباري مرابحه، حداقل یکسال خورشيدي از زمان صدور است. این مدت بنا به نظر موسسه اعتباري و پذیرش آن توسط بانک مرکزي قابل تمدید است.
ماده 6) صدور کارت اعتباري مرابحه صرفا از طریق ارائه درخواست به مرکز کنترل و نظارت اعتبارات (مکنا) و اخذ شناسه «مکنا» امکانپذیر است.
ماده 7) صدور کارت اعتباري مرابحه باید صرفا با کد محصول 66 در شماره کارت صورت پذیرد. موسسات اعتباري مجاز به استفاده از این کد محصول در سایر محصولات کارتی خود نيستند.
پ. پذیرش کارت
ماده 8) کارت اعتباري مرابحه صرفا براي تراکنشهاي خرید، ماندهگيري، اخذ صورتحساب و بازپرداخت بدهی قابلاستفاده است.
ماده 9) کارت اعتباري مرابحه صرفا در پایانههایی پذیرش میشوند که پذیرندگان آنها قبلا آمادگی خود را براي مشارکت در این طرح اعلام کرده باشند.
ماده 10) خرید با کارت اعتباري مرابحه از طریق پایانههاي فروش فيزیکی و مجازي (اینترنتی) امکانپذیر است.
ت-تسویه با پذیرنده
ماده 11) تعهدات دارنده کارت در کارت اعتباري مرابحه به موسسه اعتباري صادرکننده، به ازاي هر خرید معادل بهاي فروش نقدي آن است.
ماده 12) دو درصد از مبلغ فروش نقدي بهعنوان کارمزد از پذیرنده (فروشنده کالا) کسر خواهد شد و مابقی مبلغ مطابق با روال شاپرک با پذیرنده تسویه میشود. کارمزد مذکور به حساب موسسه اعتباري صادرکننده واریز میشود.
ث-تسویه با دارنده کارت
ماده 13) در فواصل زمانی یک ماهه موسسه اعتباري صادرکننده صورتحسابی براي دارنده کارت صادر میکند که میتواند بهصورت الکترونيکی و فيزیکی بوده و باید حداقل مشتمل بر موارد زیر باشد:
مشخصات دارنده کارت، سقف اعتبار و مانده اعتبار، مجموع مبالغ اعتبار استفاده شده و جزئيات آن به تفکيک تاریخ طی دوره زمانی یک ماهه، نرخ و ميزان تسهیلات اعطایی تا سررسيد، ميزان جرایم و تخفيفات متعلقه، بدهیهاي دارنده کارت بابت صورتحسابهاي قبلی، مبالغ پرداختی دارنده کارت طی دوره، نحوه بازپرداخت مبلغ صورتحساب، مهلت پرداخت صورتحساب (7 روز تقویمی پس از تاریخ صورتحساب)
ماده 14) اطلاعات مربوط بهصورت حسابهاي صادر شده باید براساس دستورالعملهاي اعلام شده توسط بانک مرکزي، بهصورت ماهانه به سامانه مکنا اعلام شود.
ماده 15) چنانچه دارنده کارت ظرف مهلت پرداخت مشخص شده (7 روز تقویمی پس از تاریخ صدور صورتحساب)، اقدام به تسویه کامل بدهی خود کند، به مجموع مبالغ خرید سود تعلق نمیگيرد.
ماده 16) در صورت عدم تسویه کامل بدهی طی مهلت پرداخت، مجموع بدهی دارنده کارت بابت خریدهاي انجامشده طی ماه، بهصورت یک فقره تسهیلات مرابحه (نسيه دفعی یا اقساطی حداکثر 12 ماهه) براي دارنده کارت منظور میشود.
تبصره 1: در صورت استفاده از نسيه دفعی، موسسه اعتباري میتواند در هر صورتحساب بخشی از بدهی دارنده کارت را تحتعنوان حداقل مبلغ قابل پرداخت مشخص و به دارنده کارت اعلام کند. دارنده کارت موظف است این مبلغ را تا مهلت پرداخت صورتحساب بازپرداخت کنند.
تبصره 2: زمان اولين قسط یک ماه بعد از مهلت پرداخت خواهد بود.
ماده 17) حداکثر نرخ سود تسهیلات اعطایی معادل حداکثر نرخ سود عقود مبادلهاي بوده و از زمان خرید محاسبه میشود.
ماده 18) ثبت حسابداري انتقال بدهی به تسهیلات به دو صورت قابل انجام است:
1. در مقطع صورتحساب. در این حالت در زمان صدور صورتحساب کل بدهی بهصورت پيشفرض به تسهیلات مرابحه تبدیل میشود و در صورت تسویه بدهی تا قبل از مهلت پرداخت، کل سود تسهیلات به دارنده کارت تخفيف داده میشود.
2. در مقطع مهلت پرداخت. در این حالت در صورت عدم تسویه کامل بدهی انتقال به تسهیلات صورت میگيرد.
ماده 19) با هر پرداخت قبل از سررسيد تسهیلات، موسسه اعتباري موظف است متناسب با مبلغ وصولی و زمان باقيمانده تا سررسيد، تخفيف لازم را ارائه و مبلغ وصولی را بين اصل و سود تسهیلات اعطایی تسهيم بالنسبه کند.
ماده 20) چنانچه دارنده کارت تمام یا بخشی از تسهیلات را در سررسيدهاي مقرر عمل نکند، موسسه اعتباري میتواند مبلغی را تحتعنوان وجه التزام تاخير تادیه دین، براساس ضوابط و مقررات ابلاغی از سوي بانک مرکزي، متناسب با مبلغ و مدت تاخير مطالبه کند.
ماده 21) اولویت تسویه بدهی دارنده کارت بابت صورتحسابهاي مختلف، با صورتحسابهایی است که زودتر صادر شدهاند.
ماده 22) عدم پرداخت به موقع بدهی اعلام شده در مهلت پرداخت طی دو ماه متوالی، بهعنوان بدحسابی دارنده کارت تلقی شده و کارت وي مسدود ميشود و تنها پس از پرداخت تمام بدهیهاي اعلام شده قابل فعال شدن است.همچنين با هر پرداخت متناسب با مبلغ و زمان پرداخت، تخفيف محاسبه شده و از بدهی وي کسر میشود.
ماده 23) چنانچه مطالبه موسسه اعتباري ظرف مدت دو ماه از سررسيد وصول نشود، موسسه اعتباري موظف است کارت اعتباري مرابحه را مسدود کند و امکان استفاده از مانده کارت را به حالت تعليق درآورد. در صورتی که حداکثر ظرف 6 ماه پس از سررسيد، مطالبات موسسه اعتباري وصول نشود، موسسه اعتباري ملزم به ابطال کارت اعتباري مرابحه است.
ماده 24) چنانچه دارنده کارت اعتباري مرابحه مسدود شده کليه بدهیهاي سررسيد شده خود را بازپرداخت کند، کارت وي مجددا فعال میشود.
تبصره: چنانچه کارت اعتباري مرابحه سه بار مسدود شود، موسسه اعتباري ملزم به ابطال آن است.
ج. اعتبارسنجي
ماده 25) موسسه اعتباري بر مبناي تضمين و تعهد اخذ شده از دارنده کارت یا براساس هر ساز و کاري که برگشت اصل و فرع تعهدات کارت اعتباري مرابحه را تضمين کند، سقف اعتبار کارت اعتباري مرابحه دارنده کارت را تعيين میکند.
ماده 26) موسسه اعتباري باید ساز و کار اعتبارسنجی و پوشش ریسک دقيق، شفاف و روشنی را مستند و اجرایی کند.
ماده 27) سازمانها، شرکتها، دستگاهها و صندوقهاي بازنشستگی میتوانند از طریق اخذ گواهی کسر از حقوق براي کارکنان و مستمريبگيران تحتنظر خود، تضمينهاي لازم را براي موسسات اعتباري فراهم کنند.
ماده 28) در صورت توافق بر تمدید کارت، موسسه اعتباري موظف است پيش از تمدید، نسبت به اعتبارسنجی دارنده کارت، تعدیل وثائق و نظایر آن اقدام کند.
ماده 29) موسسه اعتباري میتواند در صورت عدم ایفاي تعهدات دارنده کارت، راسا از سایر سپردههاي وي نزد خود برداشت کند.
چ. تعهدات بانک مرکزي
ماده 31) بانک مرکزي از طریق سامانه مرکز نظارت و کنترل اعتبارات (مکنا) نسبت به کنترل حجم و ميزان کارتهاي صادره و نيز اداره امور مربوط به رصد و پایش سامانه اقدام میکند.
ماده 31) بانک مرکزي از طریق شاپرک هماهنگیهاي لازم را براي توانمندسازي پایانههاي پذیرش کارت براي پذیرش کارتهاي اعتباري مرابحه به عمل میآورد.
ح. طرح ویژه خرید کالاهاي ایراني
ماده 32) نرخ تخفيف عرضهکننده در این طرح معادل پنج درصد بهاي فروش نقدي آن است.
ماده 33) در صورتي که از کارت اعتباري مرابحه براي خرید کالاهاي ایرانی که سياهه آنها توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت اعلام ميشود استفاده شود، درصدي از مبلغ فروش نقدي کالا بهعنوان تخفيف به دارنده کارت بازگردانده میشود تا نرخ موثر تسهیلات اعطایی به دارنده کارت به حداکثر 12 درصد معيار سالانه برسد.
تبصره: تخفيف فوق توسط سامانه مکنا محاسبه شده و از طریق سامانه سروش به حساب دارنده کارت واریز میشود.
ماده 34) در تراکنشهاي مربوط به خرید کالاي ایرانی، علاوهبر رمز کارت، باید کد کالا یا کالاهاي خریداري شده نيز وارد پایانه پذیرش شوند و در صورتی که اطلاعات مربوط به کد کالاهاي مورد خریداري با سياهه اعلامی وزارت صنعت، معدن و تجارت تطبيق نداشته باشد، تراکنش مردود خواهد شد.
تبصره: تسویه در این طرح با توليدکننده کالا صورت میگيرد. همچنين تسویه براساس شماره حساب «شبا»یی است که وزارت صنعت، معدن و تجارت براي هر کد کالایی بهصورت جداگانه اخذ و به بانک مرکزي اعلام میکند.
ماده 35) تعيين، محاسبه و تسویه کارمزد توزیعکننده (فروشگاه) با توليدکننده کالا است.
ماده 36) بانک مرکزي داشبورد نظارتی لازم را براي دستگاههاي مرتبط، خصوصا وزارت صنعت، معدن و تجارت جهت رصد ميزان فروش کالاها و توزیع آنها فراهم میکند.
ماده 37) وزارت صنعت، معدن و تجارت ضمن هماهنگی با تمامی توليدکنندگانی که مایل به مشارکت در این طرح هستند، فهرست کالاهاي مشمول طرح را معين و به بانک مرکزي اعلام میکند. این فهرست شامل کد کالا، شناسه عرضهکننده و شماره حساب مبتنی بر «شبا»ي توليدکننده براي انجام تسویه است.
ماده 38) روزآوري فهرست توليدکنندگان و کدهاي کالایی با هماهنگی وزارت صنعت، معدن و تجارت و بانک مرکزي ميسر خواهد بود.
ماده 39) امکان خرید هيچگونه کالا یا خدمات خارج از فهرست اعلامی وزارت صنعت، معدن و تجارت در این طرح وجود ندارد.
ماده 40) در صورت اعلام نياز موسسات اعتباري صادرکننده کارت اعتباري مرابحه، بانک مرکزي تا سقف کلی چهل و دو هزار ميليارد ریال، منابع لازم براي این طرح را از طریق بازار بين بانکی در اختيار آنها قرار خواهد داد.
ماده 41) تخصيص منابع بانک مرکزي به موسسات اعتباري صرفا براي خرید کالاهاي مشمول این طرح بوده و این تخصيص تنها پس از انجام خرید، براي تسویه با توليدکننده کالا در اختيار بانکها قرار میگيرد.
خ. طرح ویژه خرید اقساطي کالا: کارت اعتباري رفاه اجتماعي ایرانيان (کارا کارت)
ماده 42) «کاراکارت» براساس ساز و کار تامين مالی توسط فروشنده و تضمين موسسه اعتباري براي بازپرداخت اقساط عمل میکند.
ماده 43) در طرح «کاراکارت»، در هنگام خرید به بهاي نقدي کالا افزوده شده و این مبلغ در اقساط دوازده ماهه از دارنده کارت اخذ و به حساب پذیرنده واریز میشود.
تبصره: نرخ موثر افزایش بهاي نقدي باید حداکثر معادل دوازده درصد معيار سالانه باشد.
ماده 44) فعالسازي طرح «کاراکارت» تنها بر روي کارت اعتباري مرابحه و صرفا با کارتهاي داراي کد محصول 66 امکانپذیر است.
ماده 45) فعالسازي طرح «کاراکارت» بر روي کارت اعتباري مرابحه بنا به درخواست دارنده کارت و پذیرش این درخواست توسط موسسه اعتباري صادرکننده صورت میگيرد.
ماده 46) تفکيک تراکنشهاي خرید «کاراکارت» از سایر تراکنشهاي کارت اعتباري مرابحه براساس کد عملياتی (function code) تراکنش صورت میپذیرد.
ماده 47) عضویت پذیرندگان در طرح «کاراکارت» با ارائه درخواست به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و پذیرش این درخواست توسط وزارتخانه مزبور صورت میگيرد.
ماده 48) وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی فهرست پذیرندگانی که توسط آن وزارتخانه براي عضویت در طرح مورد تایيد قرار گرفتهاند به بانک مرکزي اعلام میکند تا بر این اساس روزآوري پایانههاي فروش آنها در شاپرک انجام شود.
ماده 49) تمام موسسات اعتباري صادرکننده کارت اعتباري مرابحه میتوانند براساس شرایط «کاراکارت» و پس از عقد تفاهمنامه با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نسبت به فعالسازي آن در کارتهاي اعتباري مرابحه خود اقدام کنند.
تبصره: تعيين گروه هدف و ویژگیهاي دارندگان کارت اعتباري مرابحه براي فعالسازي طرح «کاراکارت» در کارتهاي آنها توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی انجام میشود.
ماده 50) موسسات اعتباري که طرح «کاراکارت» را روي کارتهاي اعتباري مرابحه خود فعال کردهاند، صدور صورتحساب، اخذ وجه اقساط از دارندگان کارت و تضمين بازپرداخت آنها را بر عهده دارند.
ماده 51) تسویه با پذیرندگان طرح «کاراکارت» توسط موسسه اعتباري صادرکننده، حداقل پانزده روز پس از موعد پرداخت هر صورتحساب و معادل وجه اقساط آن انجام میگيرد.
∎