بروز بحران میان روسیه و ترکیه و ادامه تنشهای موجود که حاصل حاکمیت محور روانی- احساسی در کنشهای سیاسی میان دو کشور است، نشان از وارد شدن روابط این دو کشور به فاز جدیدی دارد. هرچند اولین واکنش روسها به ماجراجویی آنکارا افزایش فشارهای اقتصادی بوده است اما کرملین تصریح کرده است که برای ادب کردن اردوغان واکنشهای خود را محدود به گزینههای اقتصادی نخواهد کرد. اخیرا شاهد چرخش سیاست مسکو نسبت به کردهای سوریه بودهایم. گزارشهای رسانههای خبری از ارسال تجهیزات سبک و همچنین پشتیبانی هوایی روسها از کردهای سوریه در مقابل داعش خبر میدهند. حالا ترکیه نه نتها از حیث اقتصادی دچار مشکل شده است بلکه از حیث سیاسی و امنیتی با چالشهای جدیدی مواجه است. با شروع و اعمال محدودیتهای تجاری- اقتصادی روسیه علیه ترکیه وزیر دارایی ترکیه اظهار داشت که ترکیه در نگاه اول بالغ بر ۹ میلیارد دلار در نتیجه محدودیتهای اعمال شده زیان خواهد دید. در شرایطی که روسیه چنبره فشار را از طریق اقتصادی و سیاسی علیه ترکیه به دلیل ساقط کردن هواپیمای روسی سوخو ۲۴ در خاک سوریه فزونتر میکند، ترکیه در تدارک و آرایش بازارهای انرژی جدیدی است و در این راستا رجب طیب اردوغان با سفر اخیرش به قطر پیشقرارداد خرید گاز مایع به مدت نامحدود را با آن کشور به امضا میرساند.
محاسباتی که غلط از آب در آمد
ظاهرا اردوغان حساب همه جای کار را کرده است، اما تحلیل گران معتقدند ترکیه که بیش از ۶۰ درصد نیاز خود را به انرژی از روسیه وارد میکرد، با جایگزینی گاز مایع قطر که میبایستی از طریق کشتیهای مخصوص حمل گردد، قادر به رفع نیاز خود نخواهد بود. زیرا امکانات ذخیره گاز مایع ترکیه در شرایط کنونی در مناطق ازمیر و مرسین به بیش از سه تا چهار میلیارد متر مکعب میرسد و این مقدار تنها خواهد توانست کمتر از یکدهم میزان مصرف داخلی ترکیه به گاز را تأمین نماید. بنابراین فقدان زیرساختهای لازم برای ذخیره گاز مایع در برابر صادرات ۱۱ میلیارد مترمکعبی قطر به ترکیه نیازمند زیرساختهای لازم است که اجرای آن نیز چنان چه از حالا آغاز شود کمتر از سه سال تمام نخواهد شد. از طرفی شرکت بوتاش ترکیه بر این امر تأکید میورزد که در صورت تأمین گاز مایع به مقدار مصرف کنونی، باز دولت ترکیه از دو جهت موفق به حل بحران ناشی از تحریم روسیه نخواهد بود. نخست این که هر سال پنج درصد میزان حجم مصرف در کشور افزوده میشود. دوم این که برآورد قیمت تمام شده گاز صادراتی قطر خیلی بیشتر از بهایی خواهد بود که هم اینک گاز روسیه به دست مصرفکنندگان داخلی میرسد. حتی در صورت اجرای پروژه انرژی "تاناپ" میان جمهوری آذربایجان- ترکیه و سایر کشورهای کنسرسیوم، تنها ۲۰ درصد آن متعلق به آذربایجان است که میتواند به ترکیه بفروشد.
اگر عبدا... گل بود...
پتر ستگنی سفیر اسبق روسیه در ترکیه در سالهای 2007-2003 در گفتگو با روزنامه روسیسکایا در میان علل عینی رفتار تند ترکیه و سرنگونی هواپیمای روسی به تلاشهای آنکارا برای تطبیق خود با معادلات جدید صحنه جهانی که شامل کاهش نرخ رشد اقتصاد و بحران مالی جهانی است، اشاره میکند. او میگوید: اهداف حزب عدالت و توسعه تغییر نکرده و این حزب درصدد است تا سال 2023 یعنی صدمین سالگرد انقلاب مصطفی کمال به رهبری منطقه خاورمیانه دست یابد. ستگنی، در میان علل ذهنی رفتار تند آنکارا به از بین رفتن ائتلاف دو نفری رجب طیب اردوغان و عبدالله گل اشاره میکند: اردوغان خوی تندی دارد در حالی که عبدالله گل خویشتن داری بیشتری از خود نشان میداد و اگر او بعد از انتخابات ریاست جمهوری صحنه سیاسی را ترک نکرده بود، حادثه سرنگونی هواپیمای روسی هم اتفاق نمیافتاد. او بلد بود در مواقع بحرانی جلوی اردوغان را بگیرد. واکنش ناسنجیده مقامات ترکیه به این حادثه اوضاع را شدت بخشید.پتر ستگنی تنها کسی نیست که حسرت روزهایی را میخورد که در آنکارا عقلانیت سیاسی حکمفرما بود، این روزها بسیاری در حزب عدالت و توسعه نیز جای خالی عبدالله گل را در هیئت حاکمه این کشور احساس میکنند.