صاحبخبر - گروه نفت و انرژی- با توجه به رسیدن قیمت نفت به پایینترین رقم حدود هفت سال اخیر و نزدیکی 40 دلار به ازای هر بشکه، شرایط فعلی بازار کاملا آماده واکنش اوپک بود اما با وجود داغ شدن بازار نفت به لحاظ عرضه و افت شدید قیمتها هیچ عکسالعملی از سوی اوپک صورت نگرفت و اوپک در بیانیه پایانی نشست روز جمعه آمار دقیقی در خصوص سقف تولید جمعی خود ارائه نداد.
اعضای اوپک در این وضعیت بهجای نزدیک شدن به یکدیگر، مشغول رقابت بر سر سهم بیشتر از بازار هستند و این موجب تشدید اختلافات بین رقبای منطقهای یعنی ایران و عربستان شده است.
با وجود کاهش بیش از 60 درصدی قیمت نفت در 18 ماه گذشته عربستان و متحدان این کشور در حاشیه خلیج فارس درخواستها برای کاهش عرضه را نادیده میگیرند و استراتژی یکساله حفظ سهم بازار و کنار زدن رقبای خارج از اوپک همچون روسیه و آمریکا را در دستور کار دارند.
این اختلافات در نشست روز جمعه موجب شد تا سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) نتواند به رقم مشخصی در مورد سقف تولید خود دست یابد. در اقدامی که به گفته منابع آگاه پیشنهاد عربستان بود، وزرا در نهایت برای اولین بار در چند دهه گذشته توافق کردند که 13 عضو سازمان هیچ محدودیتی برای تولید نداشته باشند.
این اقدام که نهتنها بازارها بلکه برخی از مقامات خود اوپک را نیز شگفتزده کرد، ظاهرا واکنشی مستقیم به رقابت نفتی عربستان و ایران بوده است. ایران تصریح کرده که قصد دارد سال آینده همزمان با لغو تحریمهای غرب بهسرعت به بازار برگردد.
با توجه به اینکه تهران بهدنبال افزایش یکمیلیون بشکهای عرضه نفت خود به بازار است، افزایش حدودا یکمیلیون بشکهای عرضه در بازار جهانی، برای ریاض گریزناپذیر است.
یک منبع آگاه در اوپک در خصوص نشست روز جمعه اوپک گفت: «مساله سقف تولید خیلی بحث برانگیز بود و آنها نتوانستند در مورد آن تصمیم بگیرند... هیچکس راضی نبود.»
پیشتر یک منبع دیگر گفته بود: اختلاف نظر قابل توجهی بین اعضا وجود دارد و با توجه به اینکه فزونی عرضه دیگر عمدتا از کشورهای حاشیه عرب خلیجفارس ناشی نمیشود، بلکه ایران هم در این زمینه نقش دارد، این اختلاف بیشتر نیز شده است.
در درازمدت، نتیجه نشست روز جمعه احتمالا تغییر چندانی در بازارهای جهانی ایجاد نخواهد کرد. از سال قبل به این طرف، اکثر اعضا تولید خود را افزایش دادهاند تا از سهم خود در مقابل رقبای دیگری نظیر تولیدکنندگان نفت شل دفاع کنند.
در هر صورت، سقف 30 میلیون بشکهای تولید اوپک تا حدود زیادی سمبلیک بوده و در عمل هیچکدام از اعضا به آن توجهی نمیکردند.
با این حال، تحلیلگران معتقدند، همین کنار گذاشتن وانمود به محدودسازی سقف تولید، احتمال جنگ قیمت بین اعضای اوپک را افزایش میدهد و امکان هرگونه توافقی را کمتر میکند، ضمن اینکه موجب وارد آمدن فشار بیشتر بر قیمتها خواهد شد.موسسه گلدمن ساکس، در گزارشی که بعد از نشست اوپک منتشر شد اعلام کرد که این احتمال که زمانی که ظرفیت ذخیره نفت دنیا تمام میشود، بازارها ممکن است نیاز به تعدیل خود در مقابل «استرس عملیاتی» داشته باشند، احتمال افت قیمت برای مدتی حتی طولانیتر را افزایش میدهد.
ازآنجایی که اوپک، تولید کننده یکسوم نفت جهان، 55 سال پیش ایجاد شده، هدف وجودی این سازمان تعیین سقف تولید با هدف تاثیرگذاری بر قیمتها بوده است اما اختلافات کنونی بین ایران و عربستان، بهخصوص در سوریه و یمن، روابط بین دو قدرت مهم درون اوپک را تیرهتر از همیشه ساخته و احتمال رسیدن به هرگونه توافقی را دشوار کرده است.
سیاست اوپک مبنی بر حفظ تولید بالای نفت خطر اعمال فشار نزولی بیشتر روی قیمتها به ویژه با توجه به برنامه ایران مبنی بر بازگشت به بازار جهانی نفت را به همراه دارد.
در شرایطی که قیمت پایین نفت درآمد اعضای اوپک را کاهش داده است، نفت ارزان ممکن است به کاهش تولید از سوی تولیدکنندگان خارج از اوپک منجر شود و به کشورهایی همچون عربستان در حفظ سهم بازار کمک کند.سازمان کشورهای صادرکننده نفت(اوپک) در نشست روز جمعه خود با وجود کاهش قیمتها و در آستانه افزایش تولید ایران طی سال آینده، به کاهش تولید این سازمان رای مخالف داد. اوپک که اعضای آن در مجموع روی هم رفته بیش از یک سوم نفت جهان را تامین میکنند در این نشست دائما تلاش کرد که تولید خود را در محدوده 30 میلیون بشکه در روز نگه دارد.
در ژوئن سال گذشته قیمت نفت بالای 100 دلار در هر بشکه بود اما از آن زمان تاکنون به دلیل اشباع عرضه جهانی، رشد ضعیف تقاضا و افزایش ارزش دلار رو به کاهش گذاشته است.
عرضه زیاد نفت عمدتا به دلیل ورود نفت میادین نفت شیل آمریکا بوده است اما در شرایطی که قیمت نفت بالای سطح کنونی 40 دلار در هر بشکه قرار دارد، سرمایهگذاری در تولید نفت آمریکا انتظار میرود که انعطافپذیر باقی بماند.تحلیلگر بانک ناتیکسیس میگوید: این زمانی است که قیمت نفت برای یک دوره زمانی پایدار که سرمایهگذاریهای جدید در تولید نفت شیل با خطر کاهش مواجه است به سطحی پایینتر سقوط کند.
آپهیشک دشپاند در حاشیه نشست وین گفت: سیاست اوپک مبنی بر بالانگه داشتن تولید و تحت فشار نگه داشتن قیمتها نسبت به آنچه انتظار میرفت زمان بیشتری گرفته است.
بیژن زنگنه، وزیر نفت ایران نیز خاطرنشان کرده بود: اگرچه سطح تولید نفت شیل به دلیل سیاست اوپک کاهش نیافته است، همچنین افزایش قابل توجهی نیز نداشته است.
اما وی همچنین اذعان کرد که کشورهای عضو اوپک پول زیادی از دست دادهاند و به نظر نمیرسد بتوانیم در کوتاهمدت این وضعیت را تغییر دهیم. عربستان موضع خود را مبنی بر تمایل به کاهش تولید هر زمان که تولیدکنندگان خارج از این سازمان تولید خود را کاهش دهند، تکرار کرد.
علی النعیمی، وزیر نفت عربستان به خبرنگاران گفت: بارها اعلام کردهایم با هر کشوری که به متعادل کردن بازار کمک کند، آماده همکاری هستیم.
کشورهای فقیرتر اوپک به ویژه ونزوئلا، اکوادور و الجزایر درخواست کاهش تولید، بالابردن قیمتها و بهبود درآمدهای نفتی را مطرح کردهاند.
مازاد عرضه کنونی باید ادامه پیدا کند تا یک فشار سنگین روی قیمتها در کوتاهمدت داشته باشد. این امر میتواند برخی تولیدکنندگان ضعیفتر را به خروج از بازار مجبور کند و در نتیجه عرضه سال آینده کاهش پیدا میکند.
میسوین ماهش، تحلیلگر موسسه بارکلی میگوید: به نظر ما نبود دستورالعمل در زمینه سهمیه تولید بر عدم هماهنگی میان اعضا دلالت دارد.
وی افزود: بیانیههای قبلی دستکم شامل بیانیههایی مبنی بر حفظ تولید مطابق با سقف جمعی بود، اما در این بیانیه مشخصا چنین چیزی دیده نمیشود. برای اوپک مدیریت سه موضوع غیرممکن دستیابی به سهم بازار بالاتر، قیمتهای بالاتر و تقاضای بیشتر از طریق یک هدفگذاری اسمی که اعضا آن را نقض میکنند، همچنان دشوار میکند.
پایینترین رقم نفت در سال ۲۰۱۵
بعد از نشست بینتیجه روز جمعه اوپک، قیمت نفت خام دوباره سیر نزولی گرفت، به گونهای که قیمت جهانی نفت در معاملات روز گذشته با ۳۰ سنت کاهش، به ۴۲ دلار و ۶۶ سنت رسید که پایینترین رقم در سالجاری میلادی است.
قیمت هر بشکه نفت برنت روز گذشته با 30 سنت کاهش به 42 دلار و 66 سنت رسید. قیمت نفت خام آمریکا نیز 45 سنت کاهش یافت و به 39 دلار و 52 سنت رسید. به این ترتیب هر دو شاخص نفتی به نزدیکی پایینترین رقمها در سال 2015 رسید و فاصله چندانی با پایینترین رقمهای ثبتشده در جریان اوج بحران مالی 2009- 2008 نداشت.
تحلیلگران معتقدند اوپک با کنار گذاشتن هرگونه محدودیت تولید این پیام را به تولیدکنندگان دیگر نظیر روسیه یا تولیدکنندگان نفت شیل در آمریکای شمالی ارسال میکند که این سازمان آماده پذیرش قیمتهای پایین برای دفاع از سهم خود از بازار است.
تحلیلگران معتقدند اوپک احتمالا تولید خود را در حدود 5/31 میلیون بشکه در روز حفظ خواهد کرد و اینکه استراتژی چگونگی مواجهه با افزایش تولید نفت ایران پس از لغو تحریمها در نشست بعدی سازمان در ژوئن 2016 مورد بحث قرار خواهد گرفت.∎