عطیه لباف

بازار نفت خام یکی از متلاطم‌ترین بازارهای اقتصادی جهان در دو سال گذشته به شمار می‌رود، به طوری که ظرف 18 ماه گذشته قیمت نفت با روندی تناوبی از رقم 115 دلار برای هر بشکه به سطوح نزدیک به 40 دلار برای هر بشکه رسیده است. بارها فعالان این بازار در نرخ‌های بالاتر اظهار کردند که احتمالاً قیمت نفت خام پایین‌تر نخواهد رفت اما این پیش‌بینی‌ها نیز با شکست مواجه بود و اکنون این کالای مهم در بازار جهانی با نرخی بسیار پایین‌تر از انتظار تولیدکنندگان و حتی مصرف‌کنندگان معامله می‌شود.  
سال 2014، سال سقوط قیمت نفت خام
در ماه‌های پایانی سال 2014 بازار نفت خام متوجه مازاد عرضه نفت در بازار شد و جرقه ترکیدن حباب قیمت نفت خام از همان زمان زده شد، به طوری که قیمت نفت خام در مدت کمتر از یکسال از سپتامبر 2014 به کمتر از نصف کاهش یافت و با ادامه این روند در سال 2015 قیمت نفت به 42 دلار برای هر بشکه در روز گذشته رسید. در خصوص علل این افت و ادامه یافتن آن اظهار نظرهای متفاوتی شده است که در این میان دلایل سمت عرضه و کاهش رشد اقتصادی در کشورهای اصلی مصرف‌کننده و کاهش تقاضای سفته بازی نفت مهمترین عللی به شمار می‌روند که هنوز هم پابرجا هستند. منابع غیرمتعارف انرژی نظیر نفت و گاز شیل و ماسه‌های نفتی در چند سال اخیر، عرضه نفت را به میزان قابل ملاحظه‌ای افزایش داد و بنای کاهش قیمت نفت خام به دنبال افزایش برداشت از این منابع گذاشته شد. به این ترتیب با وجود بحران و تنش در برخی از کشورهای تولید‌کننده نفت در خاورمیانه عرضه حال حاضر نفت در جهان نزدیک به سه میلیون بشکه در روز است. از طرف دیگر با وجود کاهش در قیمت نفت، سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) نیز نتوانست در نشست‌های اخیر خود از تاریخ 27 نوامبر 2014 به توافق جامعی برای کاهش عرضه برسد و این خود دلیل دیگری برای دامن زدن به کاهش قیمت نفت شد. عربستان به ظاهر در جنگ با منابع غیرمتعارف و گران نفت خام در تمام نشست‌ها از اجماع با اعضای این سازمان بر سر کاهش سقف تولید اوپک خودداری کرد و بارها برای حفظ سهم خود در بازار قیمت نفت خام صادراتی خود را کاهش داد. اما به اعتقاد کارشناسان بازار نفت دلیل دیگر سمت عرضه که در کاهش اخیر قیمت نفت مؤثر بوده است، توافق هسته‌ای ایران و گروه 1+5 است. در قالب این توافق، تحریم‌های اقتصادی از جمله تحریم‌های تحمیلی به صنعت نفت ایران برداشته خواهد شد. از این‌رو انتظاراتی که در بازار نفت نسبت به افزایش عرضه نفت از جانب ایران ایجاد شده، نیز سبب کاهش قیمت این ماده شده است.
واکنش بازار نفت به کاهش نیافتن تولید اوپک
جمعه اخیر، یک بار دیگر ناتوانی اوپک برای توافق درباره کاهش سطح تولید خود، قیمت نفت را کاهش داد و آن را به پایین‌ترین حد خود از سال 2009 تاکنون رساند. در نخستین واکنش بازار به ناتوانی اوپک برای توافق درباره کاهش تولید نفت، قیمت این سوخت در معاملات روز گذشته بازار آسیا با کاهش روبه‌رو شد. این درحالی است که در بیانیه‌های پیشین اوپک، دست کم بر پایبندی اعضا به حفظ تولید در نزدیک سطح ٣٠ میلیون بشکه در روز تأکید می‌شد، اما در بیانیه اخیر حتی این سطح از پایبندی هم گنجانده نشد و همین موضوع فعالان بازار را نسبت به احتمال افزایش عرضه اعضای اوپک نگران کرده است. حتی کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که روند کاهشی قیمت نفت ادامه داشته باشد، به گونه‌ای که بانک گلدمن ساکس حتی قیمت ٢٠ دلار برای هر بشکه نفت را نیز محتمل می‌داند.  در این خصوص بانک «آی ‌ان‌ زد» با اشاره به نتیجه جلسه اخیر اوپک اعلام کرد: حذف عملی سقف تولید اوپک، آسیب‌پذیری بازار نفت را شدت می‌بخشد و با عطف توجه بازارها به عرضه نفت در امریکا، ممکن است قیمت نفت کاهش بیشتری را در هفته جاری تجربه کند. دیروز در زمان تنظیم این گزارش هر بشکه نفت برنت در بازار جهانی 42 دلار و 76 سنت و هر بشکه نفت خام امریکا WTI معادل 39 دلار و 49 سنت معامله شد.