روز گذشته نشست رسمی سازمان کشورهای صادرکننده نفت خام، اوپک، بدون هیچ نتیجه قابل توجهی به پایان رسید تا برخی آن را به عنوان ادامه وضع موجود و تثبیت همان رقم 30 میلیون بشکهای در روز تفسیر کنند و برخی دیگر از این تصمیم به عنوان پایان عصر کارتل بودن اوپک نام میبرند. چرا که با عدم ذکر رقم دقیق برای میزان تولید اکنون هر یک از اعضا به تشخیص خود عمل میکنند و نماینده سابق ایران در اوپک نیز معتقد است بیانیه پایانی اجلاس اوپک خلاف اساسنامه آن است.
اجلاس 168 اوپک با یک تصمیم مهم مترادف شد و آن عدم اتخاذ یک تصیمم قاطع در مورد سقف تولید بود تا آن را ادامه همان تصمیم 30 میلیون بشکهای اجلاس قبل عنوان کنند. به گفته رییس نشست اوپک نتیجه رایزنی 6 ساعته در نهایت این بود که «اعضا همان جایی که هستند بمانند و کمی بیشتر بازار را رصد کنند» و این درحالی است که وزیر نفت ایران امیدوار بود اوپک تصمیم جدی تری برای بازگرداندن ثبات به بازار نفت بگیرد. قیمت نفت در ماههای گذشته به شدت سقوط کرده و بسیاری از اعضای اوپک از این وضعیت راضی نیستند. نشست سران صادرکننده گاز در تهران نیز فرصتی را برای ابراز این نارضایتی و نگرانیها به وجود آورده بود، اما به نظر می رسد پشت درهای بسته نشست اوپک نگرانی ها بر تصمیمات اثری نداشتند.
وزیر نفت ایران نیز در کنار کشورهایی قرار گرفته که نگران شرایط بازارند. او تا پیش از نشست عادی اوپک مدام بر نقش این سازمان برای بازگرداندن تعادل به بازار نفت تاکید می کرد؛ نقشی که طبق اساسنامه، اوپک متعهد به انجام آن بوده و البته به اعتقاد زنگنه مهمترین ابزار برای رسیدن به آن نیز تعیین سقف تولید است.
سقف تولید اوپک طبق تصمیم سال گذشته 30 میلیون بشکه در روز بود، اما بسیاری از کشورهای عضو این مرز مورد توافق را با امید کسب سهم بیشتری از بازار رد کردند و حالا با افزایش عرضه، قیمت نفت به شدت پایین آمده است. اما امسال اوپک برای وضعیت بازار تصمیمی نگرفت. سقفهایی که مدت هاست اعتنایی به آن نمیشود، بدون تغییر ماند و در این بین ایران نیز اعلام کرده که تولیدش را با برداشته شدن تحریم ها به حد تولید پیش از تحریم میرساند. موضوعی که زنگنه تصریح کرد بر سر آن مذاکره نخواهد کرد.
وزیر نفت ایران بازگشت به بازارهای جهانی پس از لغو تحریمها را حق قانونی ایران میداند و تاکید میکند که انتظار نداریم همکاران و همتایان ما در اوپک نیز ایران را تحریم کنند و مانع حق قانونی ایران برای افزایش تولید نفت خام و بازگشت به بازارهای جهانی شوند. بازگشت نفت ایران به بازارهای جهانی به معنای افزایش عرضه و البته افزایش نگرانی ها از کاهش بیشتر قیمت نفت است. نکتهای که زنگنه معتقد است مسئول کاهش قیمت در سال های گذشته ایران نبوده، بلکه این مسئولیت بر دوش کسانی است که تولید خود را افزایش دادهاند و بیش از نیاز بازار نفت عرضه میکنند.
تلاش برای انداختن تقصیرها به گردن ایران
در همین راستا خبرگزاری انگلیسی رویترز طی گزارشی تلاش کرد تا عدم توانایی اوپک در رسیدن به یک تصمیم قاطع به گردن ایران بیندازد و نوشت: «پس از اینکه ایران اعلام کرد که نمیتواند هیچگونه کاهش تولیدی را تا زمانی که تولید خود را به میزان پیش از تحریمها برساند، در نظر بگیرد، اعضای اوپک نتوانستند روز جمعه بر سر تعیین سقف اوپک به توافق برسند.»
رویترز روز جمعه نیز در گیرو دار نشست اوپک در خبری قاطع از افزایش 1.5 میلیون بشکهای سقف تولید سازمان صادرکنندگان نفت خبر داده بود، اما پس از نشست اعلام شد چنین نتیجهای حاصل نشده است. این در حالی است که ایران در مرحله نخست پس از رفع تحریمها تنها تا 500 هزار بشکه و در نهایت یک میلیون بشکه نفت بیشتر تولید خواهد کرد اما عربستان تا مرز 12 میلیون بشکه در روز تولید دارد و این خبرگزاری در ادامه گزارش خود به این اذعان می کند که نمی داند در نهایت در این نشست چه اتفاقی افتاده است.
البدری، دبیرکل اوپک که در این نشست جایگاهش را برای هفت ماه دیگر تمدید کرد، درباره بیتصمیمی اعضا میگوید که اوپک نمیتواند روی هیچ عدد و رقمی توافق کند، چرا که نمیتواند میزان نفتی را که ایران سال آینده به بازار تزریق میکند پیشبینی کند. این در حالی است که زنگنه با اعلام اینکه ایران با برداشته شدن تحریمها عرضه خود را به یک میلیون بشکه در روز – یک درصد عرضه جهانی – افزایش خواهد داد، جایگاه ایران را در این بازار روشن کرده است. اما وزیر نفت عربستان که پیشتر افزایش تقاضا در بازار نفت را پیشبینی کرده و انتظار افزایش سقف تولید را داشت، پس از نشست روز گذشته اوپک سکوت کرد.
وزیر نفت کشورمان پیش از این نشست بارها بر نقش اوپک در بازگرداندن تعادل به بازار نفت تاکید داشت، اما در یکی از آخرین اظهارات پیش از نشست اوپک نیز از بی ارادگی اعضا برای نزدیک شدن به این تعادل سخن گفته بود. وی در پایان جلسه روز جمعه اعلام کرد که ما هیچ تصمیم و عددی نداریم. این نتیجه گردهمآیی سالانه کشورهای صادرکننده نفت بود که به سختی میتوان گفت هیچ یک طی 18 ماه گذشته ضرری از قیمتهای پایین نفت نکرده باشند.
اوپک ماهیت خود را از دست داد
در چنین وضعیتی نماینده سابق ایران در اوپک با اشاره به بیانیه نشست ۱۶۸ اوپک گفت: «این بیانیه با اساسنامه اوپک مغایرت دارد و در هیچ جای آن صحبتی از سقف تولید مطرح نیست.» سیدمحمدعلی خطیبی با اشاره به جلسه یکصدوشصت و هشتم سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) به فارس گفت: «موضوع مهمی که پس از برگزاری چند ساعته این نشست بسیار حائز اهمیت است، کلاه گشادی است که بر سر اعضاء گذاشته شده است.»
نماینده سابق ایران در اوپک گفت: «با توجه به بیانیه منتشر شده که در سایت اوپک به زبان انگلیسی موجود است و ترجمه آن نیز که در سایت رسمی وابسته به وزارت نفت منتشر شده میتوان گفت در هیچ جای این بیانیه صحبتی از سقف 30 میلیون بشکهای تولید روزانه نفت نیامده است و مشخص نیست وزیر محترم نفت ایران از کجا اعلام کردهاند که سقف 30 میلیون بشکهای نفت اوپک تثبیت شد.»
خطیبی با اشاره به اینکه باید سقف تعیین شده در بیانیه دیده میشد، اضافه کرد: «متأسفانه اوپک که متعهد به بازار در کوتاهمدت و میانمدت بود و ماهیتش بررسی بازار در کوتاهمدت و میانمدت است با این بیانیه تغییر پیدا کرد و تنها متعهد شده است که ثبات در بازار در بلندمدت پیگیری و دنبال شود و به هیچ عنوان بحث کوتاهمدت و میانمدت در این بیانیه مطرح نشده است.»
این کارشناس انرژی با اشاره به اینکه در جلسات قبلی اوپک و در بیانیههای منتشر شده گذشته همواره به کوتاهمدت و میانمدت اشاره میشد، گفت: «در بیانیههای گذشته نیز سقف تولید روزانه اوپک میآمد اما در این بیانیه چنین سقفی دیده نشده است.» به گفته نماینده سابق ایران در اوپک، با این بیانیه به نظر میرسد ماهیت اوپک تغییر پیدا کرده است و اگر نمایندگان ایران متوجه این موضوع نبودهاند باید بلافاصله نسبت به این بیانیه واکنش نشان دهند و نگذارند رقبای ایران اجازه دهند تا هر کاری که میخواهند با اوپک انجام دهند. خطیبی اظهار کرد: «اوپک در گذشته و تا همین جلسه اخیر به بازار در کوتاهمدت و میانمدت حساس بود و ماهیت تشکیل اوپک نیز همین تعهد به بررسی بازار در کوتاهمدت و میانمدت است و اصل تشکیل جلسات اوپک هر 6 ماه یکبار و تعیین سقف همین موضوع بررسی بازار در کوتاهمدت است که با برداشته شدن لفظ کوتاهمدت در بیانیه اخیر و عدم وجود سقف مشخص میشود اوپک دیگر ماهیت قبلی خود را از دست داده است.»
به اعتقاد وی، موضوعی که حائز اهمیت این است که اوپک ماهیت خود را که 55 سال از تأسیس آن بر اساس این ماهیت میگذرد با انتشار بیانیه اخیر از دست داده است و موضوع ترک ایران از اوپک باید در سطح نظام مورد بحث و بررسی قرار گیرد.