شايعه افزايش سقف توليد اوپك بهاي نفت را براي ساعاتي به زير 40 دلار رساند
ابهام، انتظار، هيجان. اين سه واژه مهمترين واژهها براي توصيف نشست168 اوپك است؛ نشستي كه شايعه «افزايش سقف توليد تا مرز 31ميليون و 500هزار بشكه» در آن توانست بهاي طلاي سياه را به زير 40دلار كاهش دهد كه درنهايت در نشست خبري با حضور عبدالله سالم البدري بهنوعي «تكذيب» شد. دبيركل اوپك در اين نشست خبري بااشاره به اينكه به واسطه «مشخص نبودن ميزان افزايش توليد نفت ايران» در اين نشست درباره سقف توليد تصميمي گرفته نشد؛ تصميمگيري درباره سقف توليد را به نشست بعدي اوپك در ژوئن2016 موكول كرد. بيژن زنگنه وزير نفت ايران كه ساعت19:33 به وقت تهران و 17:03 به وقت محلي وين از نشست وزرا بيرون آمد، اظهار كرد كه اعضا به «هيچ اجماعي» نرسيده و تصميمي نگرفتند. درواقع «بيتصميمي» براي چهارمين سال متوالي در نشستهاي اوپك تكرار شد. به گزارش «تعادل» به نقل از پخش زنده تصويري وب كست اوپك، عبدالله سالم البدري در نشست167 بهعنوان دبيركل اوپك ابقا شد. تاكيد بر مساله «بازگشت ايران به بازار نفت» در ميان اظهارات عبدالله سالم البدري و امانوئل رييس نشست خبري از اهميت اين مساله و دوخته شدن چشمها به سوي ايران در مباحثات روز جمعه حكايت ميكرد. اما دراماتيكترين قسمت ماجرا، ازدست رفتن كارايي اوپك در حد و حدود گذشته است؛ تصميمهايي كه گرفته نميشوند، اتفاقهايي كه به آينده موكول ميشوند و همكاريهايي كه منوط به تصميمگيريهاي «غيراوپك» هستند. گزارش «تعادل» از نشست168 اوپك و حواشي آن را در ادامه ميخوانيد.
بهمن ماه سال گذشته، در دومين نشست انرژي داووس، عبدالله سالم البدري دبيركل اوپك، در پاسخ به پرسش دنيل يرگين چهره سرشناس حوزه نفت و مجري اين نشست، درباره سياستهاي اوپك براي حفظ سقف توليد، به اين مساله اشاره كرد كه آنها زماني كه اين تصميم را ميگرفتند، نفت كمتر از 40دلاري را نيز محتمل دانستند، البدري در ادامه به وضوح اشاره كرد كه اوپكيها ايدهيي درباره اينكه چه ميزان كاهش عرضه خواهد توانست باعث افزايش قيمتها شود نيز ندارند.
جمعه 4دسامبر سال2015؛ حدود يك سال پس از نشست انرژي داووس، وزراي نفت اوپك درحالي گردهم آمدند كه نفت روي مدار كمتر از 40دلار حركت ميكند و طبق سند داخلي اوپك كه والاستريت ژورنال مدعي رويت آن شده است؛ اوپكيها معتقدند هيچ ميزاني از كاهش عرضه نخواهد توانست قيمتها را با افزايش چشمگير روبهرو كند. تا به اين جاي ماجرا، همهچيز مشابه گذشته بهنظر ميرسد؛ اما شايد بتوان مهمترين تفاوت نشست168 با نشست قبلي را در موقعيت كشوري دانست كه اين روزها در حال آماده شدن براي بازگشت به بازار نفت در سطوح قبلي و دستيابي به نقش سنتي از دست رفتهاش در اوپك است. كشوري كه برگزاري نشست اوپك تقريبا مقارن با بسته شدن پرونده ابهامهاي هستهيياش شد.
همه از افول قدرت اوپك ميگويند اما اين كارتل هنوز ميتواند از ساعتها و روزهاي قبل از شروع نشستهاي خود، صدر رسانههاي جهاني را دراختيار خود نگه دارد. تحليلهاي پيش از آغاز نشست، اغلب بااشاره به تصميم سال گذشته عربستانسعودي براي حفط سقف توليد اوپك آغاز ميشود؛ درواقع هر چند كه درنهايت تصميم سال گذشته مبني بر حفظ سقف توليد ازسوي تمام اعضاي اوپك حمايت شد، اما بهصورت غيررسمي، بسياري تنها مسوول اين تصميم را عربستانسعودي ميدانند.
به گزارش «تعادل»، اكونوميست 20ساعت پيش از آغاز نشست خصوصي وزيران عضو اوپك در گزارشي تصميم سال گذشته عربستان را باعث «شوكه شدن» تمام فعالان بازار توصيف ميكند، اما پيش از انتشار اين گزارش در اكونوميست، اخباري در تمام رسانهها مبني بر «تغيير استراتژي عربستانسعودي براي حفظ سقف توليد مبني بر همراهي ديگر كشورها ازجمله اعضاي غيراوپك مانند روسيه و مكزيك» شروع به انتشار كرد. دنيل يرگين برنده جايزه پوليتزر ادبي براي كتاب «پاداش: در جستوجوي نفت، پول و قدرت» با حضور در تلويزيون سيانبيسي بااشاره به اينكه مشاهداتش از كشورهاي عربي حاشيه خليجفارس، از تعدد سفرهاي اعراب اين منطقه به روسيه حكايت ميكند، به برخي مراودات اقتصادي عربستان با روسيه اشاره كرد و گفت: براي مثال عربستان 10ميليارد دلار در كشاورزي روسيه سرمايهگذاري كرده است. او اين را مهر صحهيي بر احتمال هماهنگي عربستان و كشورهاي حاشيه خليجفارس با روسيه مبني بر «اقدامي جمعي» براي كاهش توليد نفتخام عنوان كرد. ازسوي ديگر عدهيي از كارشناسان در تحليلهاي خود بر اين مساله تاكيد ميكنند كه عربستان براي يك سال ديگر سياست عدم كاهش توليد خود را حفظ كرده و به نوعي، احتمال كاهش عرضه ازسوي اين كشور حداقل براي ماههاي پيش رو را منتفي اعلام ميكنند.
همزمان شدن نشست168 اوپك با بسته شدن پرونده PMD ايران و تقويت اين احتمال كه تحريمها عليه ايران از ژانويه برداشته خواهند شد، بهنوعي چشمها را به سوي ايران سوق داده است. كريس ويفور يكي از تحليلگران نفتي پيش از آغاز نشست اظهار كرد كه ايران بهصورتي شفاف و روشن براي خود حق بازگشت دوباره به بازار نفت را احساس ميكند؛ احساسي كه بيژن زنگنه وزير نفت نيز آن را در جمع خبرنگاران با بيان اينكه ايران براي بازگشت منتظر اجازه گرفتن نبوده و مانند هر عضو اوپك حق افزايش توليد دارد، تاييد ميكند.
دنيل يرگين كه هفته گذشته سفري به كشورهاي حاشيه خليجفارس داشت، پيش از آغاز نشست اوپك موردتوجه بسياري از رسانهها قرار گرفت. او علاوه بر سيانبيسي در بلومبرگ نيز حضور پيدا كرده و مسائلي را درباره اوضاع اوپك بيان كرد. او بااشاره به اينكه به نظر ميرسد اين استراتژي كه در بازار دنبال ميشود هيچ بازگشتي ندارد، در پاسخ به پرسش مجري شبكه تلويزيوني بلومبرگ، درباره اين احتمال كه عربستان دنبال هماهنگي با كشورهاي غيراوپك براي كاهش توليد در آينده باشد، گفت: آنها در نيمه راه استراتژي سهميهبندي بازار هستند. البته هميشه اين احتمال وجود دارد كه غافلگير شويم اما اكنون علائم اين مساله وجود دارد. تعداد زيادي از عربستانسعودي و كشورهاي حاشيه خليجفارس به روسيه ميروند، من مدتي پيش از آنكه امير كويت به ديدار ولاديمير پوتين برود در كويت بودم، آنها در تهران براي اجلاس مجمع كشورهاي صادركننده گاز دور هم جمع شده بودند، عربستانسعودي درباره سرمايهگذاري 10ميليارد دلاري در كشاورزي روسيه صحبت كرده است، برآيند اينها اين احساس را ميدهد كه نوعي توافق صورت گرفته است؛ توافقي كه در آن ميگويند: بسيار خوب، ما توليد نفت خود را كاهش ميدهيم اگر همه توليدكنندگان ديگر نيز كاهش بدهند. البته ايالات متحده امريكا كه طبيعتا هيچگاه توليد خود را كاهش نخواهد داد (زيرا شركتهاي خصوصي در توليد نفت امريكا فعاليت ميكنند و توليد نفت در اين كشور دولتي نيست) اما روسيه مدنظر است. بهنظر ميرسد اين استراتژي حداقل تا يك سال ديگر يا بيشتر ادامه پيدا كند.
يرگين ادامه داد: ذخاير آنها در حال حاضر بيش از 500هزار ميليارد دلار است كه در سالهايي كه ايران از بازار جهاني نفت دور افتاده و قيمت نفت به اوج رسيده بود، به دست آوردند. اما اين وضعيت ادامه پيدا نخواهد كرد. آنها بهصورت كلي نفت شيل امريكا را هدف قرار خواهند داد كه نتيجه آن نيز اكنون مشاهده نميشود بلكه دو تا سه سال ديگر شاهد آن خواهيم بود چراكه اكنون سرمايهگذاريها كاهش خواهد يافت.
او در پاسخ به اين پرسش كه چه كشوري مهمترين گزينه براي كاهش توليد در وضع فعلي است، اظهار كرد: «عراق اصليترين عضو اوپك بهنظر ميرسد كه از سقف توليد مجاز خود تجاوز كرده است و باعث افزايش توليد نفت اوپك و عبور آن از سقف 30ميليون بشكه در روز شده است. البته اوپك ديگر مثل گذشته نيست. توليد نفت ايران بهدليل تحريمها كاهش يافته، توليد نفت ونزوئلا نيز بهدليل سوءمديريتها با مشكل مواجه شده است، اكنون ديگر انسجامي در اوپك وجود ندارد. آنها تلاش ميكنند به بازار فشار بياورند اما كاري از پيش نميبرند.»
در ميان اين تفاسير، اين ديدگاه كه اوپك زماني درباره مسائل تصميمگيري خواهد كرد كه به اوج خود رسيده باشند، برخي با طرح اين مساله كه «تحريمها عليه ايران هنوز برداشته نشده است»، به اين نكته اشاره كردند كه شايد ايران در دستور كار جلسه روز جمعه اوپك قرار نگيرد، اما شكي در اينكه بازگشت ايران در اذهان همه حضور دارد نيز وجود نداشت.
اين جملات، فضاي عمومي رسانههاي جهان كه نشاندهنده رفتار و افكار موجود در بازار نفت است را پيش از آغاز نشست اوپك نشان ميداد و درنهايت روز جمعه چالشبرانگيز كه درنهايت «هيجانآور» نيز شد، آغاز به كار كرد.
به گزارش «تعادل»، بيژن زنگنه ساعت12:30 به وقت تهران (10 به وقت محلي) آخرين وزيري بود كه در تلويزيون اوپك در لحظه ورود به سالن به تصوير كشيده شد و به محض ورود مورد احاطه خبرنگاران و سوالات آنها قرار گرفت.
پس از استقرار وزراي انرژي كشورهاي عضو اوپك در سالن محل كنفرانس، براي لحظاتي به خبرنگاران اجازه ورود به محل نشست داده شد. اكثر خبرنگاران ابتدا خود را به وزير انرژي عربستان رساندند و سوالات خود را از وي پرسيدند و سپس به سمت ساير وزراي كشورهاي عضو اوپك گسيل شدند.
پيش از آغاز نشست رسمي اعضاي اوپك، نيل آتكينستون كارشناس موسسهLloyd’s List Intelligence در گفتوگو با خبرنگار تلويزيون اوپك به اظهارنظر درمورد وضعيت كنوني بازار نفت و كشورهاي عضو اوپك پرداخت. وي اظهار كرد كه چالش كليدي حال حاضر كشورهاي اوپك، قيمت پايين نفت در كنار هزينههاي بالاي استخراج است. وي در پاسخ به اظهارنظر مجري تلويزيون اوپك مبني بر خروج بيش از 200ميليارد دلار سرمايه از بازار نفت درنتيجه قيمتهاي پايين نفت گفت كه نحوه برخورد و مديريت توليدكنندههاي نفت با هزينه بالا مانند توليدكنندگان نفت شيل امريكا در تقابل با قيمت پايين نفت در سال2015 همه را شگفتزده كرد اما باتوجه به افزايش تقاضاي نفت در 5 تا 10سال آينده و پيشبيني تداوم سطح پايين قيمتهاي نفت در سالهاي آينده، اين دسته از توليدكنندگان از بازار خارج خواهند شد. بر اثر خروج اين شركتها يه گپ در قسمت عرضه نفت بهوجود خواهد آمد كه بايد توسط كشورهاي عضو اوپك جبران شود. درنتيجه پيشبيني ميشود در چنين شرايطي سرمايهگذاريها در صنعت نفت نيز افزايش يابد.
آتكينستون درمورد اهميت كنفرانس امسال و نقش آن در تعيين قيمت عادلانه نفت اظهار كرد كه اوپك در 30سال گذشته همواره بهدنبال قيمت منصفانه نفت بوده است. اما آنچه كنفرانس امسال را نسبت به كنفرانسهاي سالهاي گذشته كه اتفاق خاصي در آن نميافتاد را متمايز ميكند چالشهاي حال حاضر بازار نفت و قيمت پايين اين محصول است. اين مساله همه رسانهها را كنجكاو كرده تا بدانند در پايان صدوشصتوهشتمين نشست اوپك چه تصميمي گرفته ميشود و همين مساله اوپك را مجددا به صدر اخبار برگردانده است.
آغاز انتظارها
حدود ساعت 13 به وقت تهران خبرنگاران به بيرون سالن هدايت شدند و «امانوئل ايبه كاچيكوو» وزير نفت نيجريه و رييس 168مين اجلاس اوپك با سخنراني خود آغاز رسمي اين نشست را اعلام كرد. وي اعلام كرد كه كشورهاي عضو اوپك نوسانات زيادي را در بازار شاهد بودند و قيمت نفت اوپك از 60 دلار به 40دلار در نوامبر امسال رسيده است. وي اعلام كرد كه با وجود اين نوسانات اوپك با مداقه در بازار به دنبال يافتن راهحلي پايدار است. وي اعلام كرد كه رشد اقتصادي در سال 2015 كمتر از پيشبينيهاي ما بود. اين مساله هم در مورد كشورهاي درحال توسعه و هم در مورد كشورهاي توسعهيافته صدق ميكند. كاچيكوو پيشبيني كرد كه در سال 2016 توليد كشورهاي غيراوپكي كاهش يابد و حدود 1.2ميليون بشكه در روز به تقاضاي نفت اوپك افزوده شود. وي همچنين به تعامل اوپك با ديگر توليدكنندههاي نفت دنيا اشاره و اعلام كرد كه در سال 2015 دو نشست بين اوپك و كشورهاي غيرعضو اوپك براي يافتن راهحلي براي ثبات بيشتر در بازار برگزار شده است. پخش زنده وبكست اوپك در فاصله تحليل چشمانداز بازار نفت تا برنامه بعدي، ميانبرنامهيي را با عنوان «اوپك، ابزار تغيير» پخش كرد كه در آن تاريخچهيي از اوپك را به نمايش گذاشت. در پايان اين كليپ تكرار ميشود كه اوپك به عنوان سازماني قدرتمند و ابزاري براي تغيير ايجاد شده و هميشه حاضر خواهد بود.
يوهانس بنيگني، رييس و موسس جيبيسي انرژي يكي از كساني بود كه ايتنترينور، مجري هميشگي اوپك با او مصاحبه كرد. يوهانس ابتدا به هزينههاي نهايي توليد نفت اشاره و تاكيد كرد كه هزينهها در درازمدت از 65 دلار به 75دلار سابق بازميگردد. او در ادامه صحبتهاي خود تاكيد كرد كه در آينده شاهد بازگشت تعادل به بازار نفت خواهيم بود و قيمتها رو به بهبود خواهد رفت. يوهانس بنيگني همچنين اشارهيي به تقاضا در سال جاري كرد و گفت كه تقاضا در سال جاري نقش مهمي را در بازار ايفا كرده است. طبق برآورد موسس جيبيسي انرژي، سال آينده شاهد رشد بسيار كم انرژي خواهيم بود و رشد 1.7 تا 1.8 را نخواهيم داشت بلكه رشد با نرخي معمولي صورت خواهد گرفت. از نظر بنيگني، روسيه يكي از شگفتيهاي بزرگ سال آينده خواهد بود كه به هيچوجه راضي به كاهش توليد نخواهد شد. او همچنين تاكيد كرد كه اقتصاد جهان در كشورهايي نظير هند و سازمان توسعه و همكاريهاي اقتصادي از كاهش قيمتهاي انرژي سود كردهاند؛ علاوه بر آن، پالايشگران نيز از وضعيت موجود بهره گرفتهاند و از قيمتهاي پايين نفت استفاده كردهاند.
از زمان آغاز جلسه غيرعلني وزراي اوپك، تحليلها و گمانهزنيهاي فعالان و خبرنگاران برجسته بازار نفت در شبكههاي اجتماعي ازجمله توييتر آغاز شد. به گزارش «تعادل» سارا كنت، خبرنگار نفت و گاز وال استريت ژورنال از نخستين كساني بود كه با تشبيه نشست روز جمعه اوپك را به يكي از آوازهاي تند ميان ايران و عربستان تشبيه كرد. نكته جالب توجه، پاسخي بود كه يكي از ديگر كاربران توييتر به سارا كنت داد؛ او نوشت كه نشست اوپك شبيه هر ترانهيي باشد قطعا به ترانه OUT OF WOOD كه ريتمي بسيار ملايم دارد، شبيه نخواهد بود.
در ادامه روند اظهارنظرها به سوي سقف توليد اوپك كشيده شد؛ درحالي كه شايد هيچكس نتيجهيي كه در نهايت عنوان شد را پيشبيني نميكرد. سامر سيد ديگر خبرنگار وال استريت ژورنال يكي از اظهارنظرهاي علي النعيمي، وزير نفت عربستان را دستمايه نوعي شوخي قرار ميدهد. او به اين اشاره ميكند كه النعيمي هرگونه اختلاف نظر را در هر جاي اوپك رد كرده است و در جمله ديگري كه سامر سيد آن را «جمله قصار» ميداند؛ اظهار ميكند كه «سهميه اوپك بر سر جاي خود است»؛ النعيمي در پاسخ به اين پرسش سامر سيد كه چرا هيچكس به اين سهميه پايبند نيست تنها به يك «لبخند» كفايت ميكند.
روند اظهارنظرها بر همين سير ميچرخد اما ساعت 17 و 30 دقيقه به وقت تهران و 8 دقيقه پس از پايان نشست غيرعلني وزراي عضو اوپك، يكي از تحليلگران فايننشال تايمز خبري را مخابره ميكند كه مانند بمبي در شبكه اجتماعي توييتر منفجر ميشود. علي النعيمي، وزير نفت عربستان پيش از آغاز نشست به اين مساله اشاره كرده بود كه سقف توليد 30ميليون بشكهيي اوپك براي 4سال تغيير نكرده درحالي كه تقاضا افزايش يافته است. اما اهميت اين جمله النعيمي زماني مشخص شد كه تحليلگر فايننشال تايمز از«شايعه افزايش سقف توليد اوپك تا 31ميليون و 500 هزار بشكه» خبر داد.
ماجرا به همين توييت ختم نشده و بلومبرگ در گزارشي به نقل از «نمايندهيي كه خواست نامش فاش نشود» به تصميم اوپك براي افزايش سقف توليد تا 31ميليون و 500 هزار بشكه اشاره ميكند، اين تصميم كه همه را شگفتزده كرد؛ بلافاصله مورد تحليل همگان قرار گرفت. از آنجا كه اندونزي پس از 7 سال به اوپك بازگشته است، بسياري دليل افزايش سقف توليد را در اين بازگشت ديدند اما در مقابل نيز برخي رسانهها ازجمله بلومبرگ بر اين مساله تاكيد كردند كه اين افزايش سقف توليد فارغ از ورود اندونزي است.
جدا از مساله نه چندان با اهميت اندونزي، عدهيي ازجمله جيمي وبستر، تحليلگر بازار نفت به نقش «ايران» در اين افزايش سهميه اشاره كردند. ايران كه مسوولان وزارت نفت ادعا ميكنند بلافاصله پس از برداشته شدن تحريمها كه حالا به نظر اوايل ژانويه ميآيد، توليد نفت خود را 500 هزار بشكه در روز افزايش خواهد داد و دنيل يرگين نيز از احتمال 400 تا 600 هزار بشكه افزايش توليد نفت اين كشور تنها در چند ماه سخن ميگويد.
انتظارها ديگر تبديل به هيجان شده است و همه گوش به زنگ آغاز كنفرانس خبري اوپك هستند، لحظهها با ابهامي شديد ميگذرند و بازار به شدت حساس نفت در واكنش به خبر تاييد نشده افزايش سقف توليد اوپك به زير 40دلار در هر بشكه رسيد.
آبي بر آتش انتظارها
مت پيتروفسكي دبير انرژي وب سايت انرژي فيوز مينويسد كه افزايش سقف توليد اوپك معناي كمي براي توليد فيزيكي دارد اما يك نشانه بسيار جدي براي بازار «خرسي» است. چيزي كه ميتواند نفت 20دلاري را بههمراه آورد.
اما آغاز نشست خبري اوپك بعد از حدود يكساعت تاخير و ورود وزيران نفت كشورهاي اوپك به ميان خبرنگاران، وضعيتي دوگانه را براي شايعهها ايجاد كرد. موضع طرح شده ازسوي عبدالله سالم البدري دبيركل اوپك به پرسش خبرنگاران درباره ميزان سقف توليد و اشاره به اينكه آنها تمايل به اعلام «هيچ عددي» را ندارند، بهنوعي پاسخي محافظهكارانه درباره سقف توليد اوپك تلقي ميشد.
يكي از مهمترين نكات اين نشست خبري پرسش يك خبرنگار روس درباره موضع اوپك در قبال داعش بود كه به زبان عربي بيان شد؛ سالم البدري در پاسخ به اين پرسش اظهار كرد كه ما فقط با واسطهها و مشتريان قانوني سروكار داريم و به داعش كاري نداشته و با آنها ارتباطي نداريم.
پرسش دوم اما عطش همه را فروكاست؛ پرسشي درباره سقف توليد كه وزير نفت نيجريه آن را با پاسخي مبهم مواجه كرد. او در پاسخ به اين پرسش اظهار كرد كه در اين جلسه درباره عددي تصميمگيري نشد و قرار بر اين شد كه كشورها به سطح توليد فعلي خود ادامه دهند و در ماه ژوئن و زماني كه تكليف توليد نفت ايران مشخص شد، در اين باره تصميمگيري خواهد شد. وزير نفت نيجريه در پاسخ به پرسش يكي ديگر از خبرنگاران به اين مساله اشاره كرد كه ما براي پايداري بازار به همكاري كشورهاي «غيراوپك» احتياج داريم. پاسخي كه به نوعي «كاركرد» اوپك را به تنهايي زير سوال برد؛ مسالهيي كه توسط عبدالله سالم البدري دبيركل اوپك نيز موردتاكيد قرار گرفت.