چند جاسوس آمریکایی برای شناخت پدافند ایران به پرواز درآمده بودند، اما طی روز‌های اخیر در غرب تنگه هرمز به دست نیرو‌های ایرانی افتادند.
به گزارش صراط به نقل از فارس، پهپاد MQM-۱۷۰ که بنا بر اعلام نیروی دریایی سپاه مأموریت شناسایی سامانه‌های دفاع هوایی نوار ساحلی خلیج فارس و تنگه هرمز را بر عهده داشت، پس از کشف و شناسایی، با در اختیار گرفتن سامانه‌های هدایت و کنترل، سالم بر زمین نشانده شد. پرنده‌ای که مأمور جمع‌آوری اطلاعات بود، خود در اختیار متخصصان ایرانی قرار گرفت.
این نخستین مورد از شکار این نوع پهپاد بود. در ادامه، موارد دیگری در آسمان جنوب اعلام شد و پنجشنبه‌شب ۱۴ آبان، روابط عمومی سپاه از زمین‌گیرشدن ششمین پهپاد شناسایی آمریکایی MQM-۱۷۰ در آسمان جزیره قشم خبر داد.
این عملیات با اقدام سامانه‌های پیشرفته جنگ الکترونیک نیروی هوافضای سپاه انجام شد و شمار شکار‌های اعلام‌شده از این نوع را به شش فروند رساند.
پرنده‌ای چندمنظوره در مأموریت جاسوسی
پهپاد MQM-۱۷۰ از خانواده پهپاد‌های «آوت‌لاو» ساخت شرکت آمریکایی «گریفون ائرواسپیس» است. شرکت سازنده، مدل «آوت‌لاو جی۲» با شناسه MQM-۱۷۰C را به‌عنوان پرنده هدف مورد استفاده در قرارداد‌های نظامی آمریکا معرفی می‌کند؛ پرنده‌ای که برای آموزش و آزمایش سامانه‌های پدافندی به کار می‌رود.
بااین‌حال، قابلیت‌های این خانواده به میدان تمرین محدود نیست. امکان حمل دوربین‌های تصویربرداری و حرارتی و محموله‌های حسگری، استفاده از آن برای جمع‌آوری اطلاعات را نیز فراهم می‌کند. بنابراین، تجهیزات نصب‌شده و مأموریت تعریف‌شده برای هر نمونه، نقش آن را تعیین می‌کند؛ بستری که در یک مأموریت هدف تمرینی است، در مأموریتی دیگر می‌تواند ابزار شناسایی باشد.
درباره نخستین نمونه شکارشده در ایران، مأموریت اعلام‌شده روشن است. نیروی دریایی سپاه این پرنده را «پهپاد جاسوسی و فریب» معرفی و هدف آن را شناسایی سامانه‌های پدافند هوایی ایران اعلام کرد. این نیرو همچنین توضیح داد که بررسی اطلاعات بازیابی‌شده، مبدأ پرواز پهپاد را در سواحل یکی از کشور‌های جنوبی خلیج فارس نشان داده است.
جست‌وجوی رد پدافند ایران در جنوب
شناخت پدافند هوایی، از منظر نظامی، می‌تواند مقدمه برنامه‌ریزی برای حمله باشد. پرنده شناسایی تلاش می‌کند اطلاعاتی از محیط دفاعی جمع‌آوری کند؛ اطلاعاتی که در صورت دستیابی به آن، ممکن است برای انتخاب اهداف و ارزیابی امکان حمله مورد استفاده قرار گیرد. به همین دلیل، مقابله با جاسوسی هوایی، بخشی از حفاظت از نیرو‌ها و تجهیزات دفاعی کشور است.
عنوان «فریب» در اطلاعیه نیروی دریایی سپاه نیز وجه دیگری از مأموریت احتمالی این پرنده را مطرح می‌کند. یک احتمال تحلیلی آن است که چنین پهپادی برای جلب واکنش دفاع هوایی به کار گرفته شود تا امکان شناخت رفتار و آشکارشدن بخشی از آرایش آن فراهم شود. در این الگو، ارزش پرنده صرفاً در تصویری که ثبت می‌کند نیست؛ واکنشی که ایجاد می‌کند نیز می‌تواند موضوع جمع‌آوری اطلاعات باشد.
مأموریت اعلام‌شده نخستین نمونه، نشان می‌دهد که پدافند ساحلی ایران یکی از موضوعات مورد توجه فعالیت شناسایی آمریکا در این منطقه بوده است.
از شناسایی مواضع تا احتمال حمله
در مقطعی که سپاه از شکار دو MQM-۱۷۰ و رسیدن شمار موارد اعلام‌شده به چهار فروند خبر داد، انهدام یک پهپاد آمریکایی MQ-۹ در شرق تنگه هرمز نیز اعلام شد. سپاه سپس تصاویر اصابت موشک پدافندی به این پرنده را منتشر کرد.
کنار هم قرارگرفتن این رخدادها، احتمال تقسیم کار میان پرنده شناسایی و پرنده تهاجمی را مطرح می‌کند.
پهپاد نخست برای یافتن مواضع پدافندی یا کمک به آشکارشدن آنها به کار گرفته شود و MQ-۹، در صورت تجهیز و مأموریت تهاجمی، حمله به اهداف شناسایی‌شده را بر عهده داشته باشد. در چنین سناریویی، جاسوسی هوایی مرحله‌ای از یک عملیات بزرگ‌تر برای ضربه‌زدن به دفاع هوایی است.
لوکاس؛ پرنده تهاجمی در دست یگان جنگ الکترونیک سپاه
مقابله با پرنده‌های متجاوز به شکار MQM-۱۷۰ و انهدام MQ-۹ محدود نمانده است. روابط عمومی سپاه در اطلاعیه‌ای دیگر اعلام کرد رزمندگان یگان جنگ الکترونیک نیروی دریایی سپاه با در اختیار گرفتن کنترل و هدایت دو فروند پهپاد لوکاس، آنها را سالم به زمین نشانده و به غنیمت گرفته‌اند.
اهمیت این خبر در کارکرد لوکاس است؛ پرنده‌ای که فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا آن را پهپاد تهاجمی یک‌طرفه معرفی کرده است. بنابراین، برخلاف مأموریت شناسایی اعلام‌شده برای نخستین MQM-۱۷۰، کاربرد اصلی لوکاس اجرای حمله است.
از منظر نظامی، این دو کارکرد می‌توانند مکمل یکدیگر باشند: اطلاعات حاصل از شناسایی مواضع دفاعی می‌تواند مبنای مأموریت پرنده‌های تهاجمی قرار گیرد. حضور لوکاس در کنار گزارش پرواز‌های شناسایی، احتمال تلاش برای پیوند دادن کشف اهداف به حمله علیه آنها را مطرح می‌کند؛ هرچند ارتباط عملیاتی این پرنده‌های مشخص و هدف لوکاس‌های به‌غنیمت‌گرفته‌شده هنوز اعلام نشده است.
به‌غنیمت‌گرفتن سالم این دو پرنده، افزون بر متوقف‌کردن مأموریت آنها، می‌تواند امکان بررسی تجهیزات و اطلاعات باقی‌مانده را فراهم کند؛ اطلاعاتی که در صورت بازیابی، ممکن است ابعاد روشن‌تری از اهداف و مأموریت پرواز‌ها به دست دهد.
دو شیوه مقابله با پرنده‌های آمریکایی
آنچه در اطلاعیه‌های سپاه مشخصاً اعلام شده، استفاده از دو شیوه متفاوت برای مقابله با این پرنده‌هاست؛ MQM-۱۷۰ با جنگ الکترونیک زمین‌گیر شده و MQ-۹ با آتش پدافند منهدم شده است.
این تفاوت، نشان‌دهنده به‌کارگیری ابزار‌های متفاوت در مواجهه با تهدید‌های هوایی است؛ بدون آنکه بتوان از اطلاعات موجود، جزئیات تصمیم عملیاتی درباره هر هدف را استخراج کرد.
به‌غنیمت‌گرفتن پهپاد نیز ارزش متفاوتی با انهدام آن دارد. دسترسی به تجهیزات و داده‌های باقی‌مانده می‌تواند فرصت بررسی محموله، شناخت مأموریت و مطالعه ابزار‌های جمع‌آوری اطلاعات طرف مقابل را فراهم کند.
میزان این دستاورد به سلامت تجهیزات و اطلاعات قابل بازیابی بستگی دارد؛ در مورد نخستین MQM-۱۷۰، نیروی دریایی سپاه از بازیابی اطلاعات مربوط به مبدأ پرواز خبر داده است.
سرنوشت نخستین جاسوس پرنده آمریکایی در غرب هرمز، نقطه اصلی این رویارویی است. پرنده‌ای که برای شناخت سامانه‌های دفاعی ایران اعزام شده بود، بنا بر اعلام سپاه سالم به زمین نشانده و در اختیار متخصصان ایرانی قرار گرفت.
اکنون با افزایش شمار شکار‌های اعلام‌شده به ۶ فروند، نبرد با این پرنده‌ها علاوه بر حفاظت از آسمان جنوب، اهمیت مقابله با تلاش برای شناسایی توان دفاعی کشور را نشان می‌دهد؛ تلاشی که می‌تواند پیش‌درآمد حمله باشد و مهار آن، بخشی از دفاع در برابر تهدید است.
∎