صاحب‌خبر - گروه سیاسی-فهیمه جهازیان: سفر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، به مسکو با یک مأموریت مشخص آغاز شد: انتقال پیام مقام معظم رهبری به ولادیمیر پوتین. رضایی در کرملین با رئیس‌جمهور روسیه دیدار کرد و به گفته دو طرف، علاوه بر پیام رهبری، درباره جنگ، آینده ترتیبات امنیتی منطقه، روابط راهبردی تهران و مسکو و طرح‌های بزرگ اقتصادی میان دو کشور رایزنی شد. در روایت رضایی، پوتین نیز بر ضرورت پایان سریع جنگ علیه ایران تأکید کرده و آمادگی روسیه برای کمک به پایان آن را اعلام کرده است.
مأموریت اصلی سفر رضایی
محسن رضایی در سفر به مسکو، به عنوان نماینده رهبر جمهوری اسلامی و دبیر شورای عالی امنیت ملی، پیام رهبر ایران را به ولادیمیر پوتین تحویل داد. این موضوع در روایت رسمی تهران و همچنین گزارش کرملین به صراحت آمده است.
علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی، هدف اصلی سفر را همین انتقال پیام دانست و گفت در این پیام، مؤلفه‌های مورد نظر ایران برای همکاری دوجانبه و چشم‌انداز تعاملات تهران و مسکو ترسیم شده بود. به گفته او، پیام برای روس‌ها همچنین تصویری روشن‌تر از دوره جدید رهبری ایران و مسیر همکاری با مسکو ارائه می‌کرد.
این مأموریت در شرایطی انجام شد که تهران و مسکو پیش از این نیز بر تداوم همکاری‌های راهبردی تأکید کرده بودند و رضایی چند روز قبل از سفر، در تماس تلفنی با پوتین درباره تحولات منطقه گفت‌وگو کرده بود.
از جنگ تا پساجنگ
رضایی پس از دیدار با پوتین خبر داد که بخش مهمی از گفت‌وگوها به تحولات منطقه و مسائل مربوط به پساجنگ اختصاص داشته است، به‌ویژه موضوع ترتیبات امنیتی منطقه.
او گفت درباره نشست چهارجانبه ایران، پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در تهران نیز گزارشی به پوتین ارائه کرده و رئیس‌جمهور روسیه از ایده شکل‌گیری ترتیبات منطقه‌ای استقبال کرده است. به روایت رضایی، پوتین معتقد بوده کشورهای خارجی نباید در امنیت منطقه دخالت کنند.
رضایی همچنین روایت ایران از جنگ و مذاکرات را برای پوتین تشریح کرده و گفته است تهران هفت شرط را برای دیپلماسی با آمریکا اعلام کرده و تا زمانی که این شروط محقق نشود، تغییری در مواضع ایران ایجاد نخواهد شد.
پوتین چه گفت؟
بر اساس روایت رضایی، پوتین حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران و بمباران سایت‌های هسته‌ای ایران را محکوم کرده و این جنگ را ظالمانه خوانده است. به گفته دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، رئیس‌جمهور روسیه همچنین گفته جنگ باید هرچه سریع‌تر پایان پیدا کند و مسکو آماده است در حد توان خود برای پایان دادن به آن همکاری کند.
در عین حال، رضایی گفت پوتین در این دیدار پیشنهاد مشخصی برای پایان جنگ ارائه نکرده، اما تأکید کرده ادامه وضعیت نه جنگ و نه صلح به نفع ایران نیست.
روایت کرملین از یک دیدار
روایت کرملین از این دیدار اندکی متفاوت و رسمی‌تر است. دفتر مطبوعاتی ریاست‌جمهوری روسیه اعلام کرده که پوتین و رضایی درباره وضعیت کنونی و چشم‌انداز توسعه همکاری‌های دوجانبه در چارچوب معاهده جامع راهبردی ایران و روسیه گفت‌وگو کرده‌اند.
کرملین همچنین تأکید کرده که مسائل بین‌المللی و منطقه‌ای، با تمرکز ویژه بر خلیج فارس و وضعیت خاورمیانه، در دستور کار این دیدار بوده است. یوری اوشاکوف، دستیار پوتین، و ایگور کاستیاکوف، رئیس سازمان اطلاعات نظامی روسیه، نیز در این دیدار حضور داشتند.
نکته قابل توجه اینکه کرملین نیز انتقال پیام رهبر ایران به پوتین از سوی رضایی را مورد توجه قرار داده است.
از پیام سیاسی تا پروژه‌های اقتصادی
در این سفر رایزنی‌ها تنها به مسائل امنیتی محدود نماند. رضایی گفت در دیدار با پوتین درباره پروژه‌های مهم دوجانبه نیز صحبت شده است.
یکی از این پروژه‌ها، راه‌آهن رشت ـ آستارا است. به گفته رضایی، شورای عالی امنیت ملی قرارداد اجرایی این خط را با مشارکت روسیه تصویب کرده و قرار است وزیر راه و شهرسازی ایران آن را به نمایندگی از تهران امضا کند.
موضوع دیگر، طرح انتقال گاز روسیه به ایران بود، پروژه‌ای که از نگاه تهران می‌تواند هم به تأمین نیاز گازی ایران کمک کند و هم امکان صادرات گاز روسیه از مسیر ایران به کشورهای منطقه را فراهم کند.
علی باقری نیز همین پروژه‌ها را بخشی از ظرفیت راهبردی همکاری تهران و مسکو دانست و در کنار انتقال گاز، به کریدور شمال ـ جنوب اشاره کرد؛ طرح‌هایی که به گفته او می‌توانند وزن اقتصادی و امنیتی همکاری ایران و روسیه را افزایش دهند.
دیداری در بالاترین سطح
کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه نیز این دیدار را نخستین ملاقات رضایی با پوتین در مقام نماینده رهبر ایران و دبیر شورای عالی امنیت ملی توصیف کرد و گفت این ملاقات حدود سه ساعت طول کشیده است.
او تأکید کرد که در این دیدار، دو طرف درباره دستور کار گسترده روابط دوجانبه و تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی گفت‌وگو کرده‌اند و استدلال کرد که انتقال مستقیم مواضع تهران در بالاترین سطح می‌تواند به تداوم رویکرد روسیه در قبال ایران کمک کند.
دیدار رضایی و پوتین را می‌توان در سه سطح مورد بررسی قرار داد: پیام سیاسی تهران، رایزنی امنیتی درباره جنگ و پساجنگ، و پیگیری شراکت راهبردی ایران و روسیه.
در سطح نخست، رضایی حامل پیام مقام معطم رهبری بود. تهران و کرملین از آن به عنوان مهمترین مأموریتی این سفر یاد کرده اند. در سطح دوم، تهران تلاش کرده مواضع خود درباره جنگ، شروط دیپلماسی و ترتیبات امنیتی آینده منطقه را مستقیماً با پوتین در میان بگذارد. و در سطح سوم، پروژه‌هایی مانند رشت ـ آستارا، انتقال گاز و کریدور شمال ـ جنوب به عنوان بخش اقتصادی رابطه راهبردی دو کشور مطرح شده‌اند.
سفر رضایی صرفاً یک دیدار دیپلماتیک معمولی با رئیس‌جمهور روسیه نبود، بلکه تهران آن را فرصتی برای انتقال مستقیم پیام رهبری، هماهنگی با مسکو درباره تحولات جنگ و ترسیم بخشی از مسیر همکاری‌های ایران و روسیه در دوره پساجنگ قرار داده است.
∎