شفقنا ترکیه – انسان در طول زندگی دنیوی خود در پی دستیابی به چیزهای بسیاری است؛ مال و ثروت، دارایی، مقام و منزلت، شهرت، زیبایی و رفاه. هر یک از این امور ممکن است در نگاه انسان ارزشمند و خواستنی باشند. اما زمان می‌گذرد، عمر به پایان می‌رسد و تمام زرق‌وبرق‌های زندگی دنیا پشت سر گذاشته می‌شوند. آنچه انسان می‌تواند با خود به جهان آخرت ببرد، نیکی‌هایی است که انجام داده، اعمال شایسته‌ای است که از او سر زده و کارهای خیری است که برای رضای خداوند به جا آورده است.

یکی از معنادارترین مفاهیمی که اسلام برای یادآوری این حقیقت به بشریت معرفی کرده، مفهوم «باقیات صالحات» است؛ مفهومی که دقیقاً بیانگر همین حقیقت است. باقیات صالحات از نظر معنای لغوی به اعمال نیک و شایسته‌ای گفته می‌شود که ماندگار و پایدارند؛ یعنی کارهای نیکی که انسان در زندگی دنیا انجام می‌دهد، اما پاداش و آثار معنوی آن‌ها تا جهان آخرت باقی می‌ماند.

قرآن کریم در آیه ۴۶ سوره کهف می‌فرماید:

مَالُ وَالْبَنُونَ زِینَهُ الْحَیَاهِ الدُّنْیَا وَالْبَاقِیَاتُ الصَّالِحَاتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَوَابًا وَخَیْرٌ أَمَلًا

«مال و فرزندان، زینت زندگی دنیاست؛ اما اعمال صالح و ماندگار، از نظر پاداش و امید به ثواب، نزد پروردگارت بهترند.»

این آیه به‌روشنی نشان می‌دهد که چه چیزی در زندگی انسان واقعاً ارزشمند است. مال و فرزندان زینت زندگی دنیوی هستند؛ اما آنچه ارزش انسان را در پیشگاه خداوند تعیین می‌کند، نه دارایی‌هایی که در اختیار دارد، بلکه کارهای نیک و شایسته‌ای است که انجام می‌دهد.

باقیات صالحات شامل چه اعمالی می‌شود؟

عالمان اسلامی در تبیین مفهوم باقیات صالحات، به‌ویژه بر ذکر و یاد خداوند و اذکار بیانگر تسبیح، حمد، توحید و تکبیر تأکید کرده‌اند. از جمله این اذکار عبارت‌اند از:

• سبحان‌الله؛ خداوند منزه و پاک است.
• الحمدلله؛ ستایش مخصوص خداوند است.
• لا اله الا الله؛ هیچ معبودی جز خداوند نیست.
• الله اکبر؛ خداوند بزرگ‌تر و برتر از هر چیزی است.

علاوه بر این اذکار، کمک به دیگران، رسیدگی به نیازمندان، نیکی به پدر و مادر، سخن گفتن با کلام نیکو، دلجویی از دیگران، رفتار عادلانه و تمام اعمال صالحی که با هدف جلب رضایت خداوند انجام می‌شوند نیز در زمره باقیات صالحات قرار می‌گیرند.

زیرا نیکی و کار خیر تنها به عبادت‌های فردی محدود نمی‌شود. نشکستن دل یک انسان، نوازش سر یک کودک یتیم، حمایت از مظلومی که مورد ستم قرار گرفته و تلاش برای رفع مشکلات یک نیازمند نیز از رفتارهایی هستند که در پیشگاه خداوند ارزش و اعتبار دارند.

دنیا گذراست، اما نیکی ماندگار است

انسان گاهی تمام زندگی خود را صرف کسب درآمد بیشتر، رسیدن به مقام‌های بالاتر و به دست آوردن امکانات و دارایی‌های بیشتر می‌کند؛ در حالی که مرگ حقیقتی است که روزی به تمام محاسبات و دلبستگی‌های دنیوی پایان می‌دهد.

ثروتی که انسان از خود به جا می‌گذارد، به دیگران می‌رسد. مقام و شهرت نیز به‌مرور زمان به فراموشی سپرده می‌شوند. اما پاداش و آثار معنوی نیکی‌هایی که انسان انجام داده، دعاهایی که کرده و اعمال شایسته‌ای که برای رضای خداوند به جا آورده است، از میان نمی‌روند.

اینکه پس از درگذشت یک انسان، از او به نیکی یاد شود، آثار و دستاوردهای ارزشمندی که از خود به یادگار گذاشته و نسل‌های شایسته‌ای که تربیت کرده است، از جلوه‌های مهم این نگرش به زندگی و مفهوم باقیات صالحات به شمار می‌روند.

سود و سرمایه واقعی، آن چیزی است که نزد خداوند باقی می‌ماند

مفهوم باقیات صالحات معیار واقعی زندگی را به ما یادآوری می‌کند: مهم این نیست که انسان چیزهای زیادی در اختیار داشته باشد؛ بلکه مهم این است که با آنچه در اختیار دارد، تا چه اندازه بتواند منشأ خیر و نیکی باشد.

انسان ممکن است در این دنیا ثروتمند شود، به مقام و جایگاه بالایی برسد یا در میان مردم به شهرت و محبوبیت دست یابد؛ اما فراتر از همه این‌ها، آنچه اهمیت دارد، کسب رضایت خداوند و بر جای گذاشتن آثار و یادگارهای نیک است.

نباید فراموش کرد که سفر انسان در این دنیا روزی به پایان خواهد رسید؛ اما نیکی‌هایی که با اخلاص انجام داده، اعمال صالح و رفتارهای خیرخواهانه‌اش، ارزشمندترین سرمایه معنوی او خواهند بود.