همشهری‌آنلاین- علی‌الله سلیمی: قوانین و مقررات، بخش مهمی از زندگی اجتماعی ما هستند؛ اما زبان رسمی و گاه پیچیده آنها ممکن است برای کودکان و نوجوانان جذابیت چندانی نداشته باشد. چگونه می‌توان این مفاهیم را به دنیای مخاطبان کودک و نوجوان نزدیک کرد؟ شاید یکی از پاسخ‌ها را باید در ادبیات کودک و نوجوان جست‌وجو کرد؛ جایی که قصه و طنز می‌توانند دریچه‌ای برای ورود به موضوعاتی باشند که در نگاه نخست، خشک و دشوار به نظر می‌رسند.
کتاب «الو، کارآگاه فینگیل؟ بفرمایید!» نوشته حمید نوایی لواسانی، با بهره‌گیری از موقعیت‌های طنزآمیز، فرصتی برای تأمل در همین ظرفیت روایی فراهم می‌کند. فرزانه، نوزادی باهوش است که زبانش را تنها فرنوش، خواهر بزرگ‌ترش، می‌فهمد. او زبان خاص خود را دارد که همسایه‌ها متوجه آن نمی‌شود و خواهرش پل ارتباطی او و همسایه‌ها می‌شود تا راهکارهای حقوقی را به همسایه‌ها منتقل و گره از مشکلات اهالی محل باز کند و همچنین پیشنهادهایی برای حل مسائل حقوقی همسایه‌ها ارائه می‌دهد. در بخشی از کتاب، همسایه‌ای که ادعای کارآگاه بودن فرزانه را باور نمی‌کند، با لحنی تمسخرآمیز به او پاسخ می‌دهد. اما راوی با جدیت از فرزانه دفاع می‌کند و او را کارآگاه محله معرفی می‌کند. این موقعیت، علاوه بر ایجاد لحظه‌ای خنده‌آور، به داستان کمک می‌کند تا از همان ابتدا با پیش‌داوری بزرگ‌ترها درباره توانایی کودکان روبه‌رو شود.
یکی از ظرفیت‌های مهم چنین داستان‌هایی، تبدیل مفاهیم دشوار به موقعیت‌هایی آشنا و قابل درک برای مخاطبان کودک و نوجوان است. وقتی موضوعی حقوقی در قالب یک ماجرای داستانی و با زبانی طنز روایت می‌شود، مخاطب به‌جای مواجهه با مجموعه‌ای از اصطلاحات و مقررات، با شخصیت‌هایی روبه‌رو می‌شود که درگیر مسئله‌ای هستند و برای حل آن تلاش می‌کنند. در این میان، مطرح کردن موضوعات حقوقی که در کودکان و نوجوانان در ابتدا درک دقیقی از آنها ندارند می‌تواند راه را برای کنجکاوی و پرسشگری این مخاطبان کم و سن و سال باز کند.
البته جذابیت قصه لزوماً به معنای آموختن دقیق قوانین نیست. اما داستان می‌تواند نقطه آغاز آشنایی با آنها باشد؛ جایی که کودک یا نوجوان پس از خواندن یک ماجرا، درباره مسئله‌ای که در آن مطرح شده کنجکاو می‌شود، از بزرگ‌ترها سؤال می‌کند یا به سراغ کتاب‌های دیگری می‌رود که اطلاعات بیشتری در اختیارش قرار می‌دهند.
از این منظر، ادبیات کودک و نوجوان می‌تواند نقشی فراتر از انتقال مستقیم اطلاعات داشته باشد. قصه، گاهی به‌جای آنکه پاسخ نهایی را در اختیار مخاطب بگذارد، پرسشی در ذهن او ایجاد می‌کند و انگیزه‌ای برای ادامه یادگیری به وجود می‌آورد. شاید همین کنجکاوی، یکی از ماندگارترین دستاوردهای یک کتاب در میان مخاطبان کودک و نوجوان باشد.
کتاب«الو، کارآگاه فینگیل؟ بفرمایید!» با خلق موقعیت نامتعارف بر اساس حضور یک نوزاد و خواهرش در فعالیت‌های حقوقی و کارآگاهی، یادآور این نکته است که برای نزدیک کردن کودکان به موضوعات جدی، همیشه نیازی به زبان رسمی و آموزش مستقیم نیست. گاهی یک قصه شیرین و طنزآمیز می‌تواند آنها را به مسیری هدایت کند که در ادامه، خودشان برای شناخت بیشتر قوانین و مفاهیم اجتماعی قدم بردارند. شاید یکی از ارزش‌های چنین آثاری همین باشد که به‌جای پایان دادن به یادگیری در آخرین صفحه کتاب، تازه آن را در ذهن مخاطب آغاز کنند.
نویسنده کتاب، حمید نوایی لواسانی از نویسندگان فعال در حوزه کتاب و ادبیات علمی و تخیلی برای مخاطبان کودک و نوجوان است که در کارنامه ادبی او آثار متعددی در گونه‌های علمی، تخیلی، زیست محیطی و تاریخی مانند کتاب‌های «ستاره‌ی لایکا»، «جنگ جهانی سوم»، «سایبانی برای زمین»، «خداحافظ عمو میر»، «پیشگو»، «منطقه‌ی صفر فضایی» و... دیده می‌شود.
چاپ اول(۱۴۰۵) کتاب «الو، کارآگاه فینگیل؟ بفرمایید!» نوشته حمید نوایی لواسانی با تصویرگری مهدی صادقی در ١٨۴ صفحه و با شمارگان ۲۰۰۰ نسخه از سوی انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده است.