اگرچه نام دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا روی برگه‌های رای انتخابات میان‌دوره‌ای این کشور نیست اما بسیاری از دولت‌های آمریکای لاتین که روی رابطه نزدیک با رئیس کاخ سفید سرمایه‌گذاری کرده بودند، در صورت از دست رفتن کنترل یک یا هر دو مجلس کنگره توسط حزب جمهوری‌خواه، با خطر تضعیف این پیوند مواجه هستند.
نظرسنجی‌ها با تکیه بر رای لاتین‌تبارها، چشم‌اندازی امیدوارکننده را برای دموکرات‌ها ترسیم می‌کنند. در شرایطی که بخش عمده‌ای از آمریکای لاتین توسط دولت‌های راستگرا اداره می‌شوند و بیشتر آنها به ابتکار امنیتی تحت هدایت کاخ سفید موسوم به سپر قاره آمریکا پیوسته‌اند، نتیجه این انتخابات می‌تواند بر حمایت مالی، همکاری‌های نظامی، تعرفه‌ها و فشار دیپلماتیک تاثیر بگذارد؛ هرچند که همه این ابزارها به یک اندازه به وضعیت کنگره وابسته نیستند.
گوستاوو فلورس ماسیاس کارشناس علوم سیاسی و رئیس دانشکده سیاست‌های عمومی در دانشگاه مریلند به سی‌ان‌ان گفت: «اکنون در دولت، رئیس‌جمهوری ترامپ عملا دست باز دارد.» او معتقد است که اگر این انتخابات کنترل مجالس را تغییر دهد، مهم‌ترین تغییرات در حوزه‌های تجاری، امنیتی و مهاجرتی رخ خواهد داد.
وی افزود: «البته رئیس‌جمهوری ایالات متحده در همه این حوزه‌ها فضای مناسبی برای مانور دادن دارد، اما پیشبرد سیاست‌ها، چه در عرصه سیاست خارجی و ارتباط با آمریکای لاتین و چه در حوزه تجارت، دشوارتر خواهد شد؛ چرا که کنگره می‌تواند نقشی بسیار پررنگ‌تر در نظارت، پاسخگویی و حتی امور بودجه‌ای ایفا کند. در واقع، پیروزی دموکرات‌ها همچون یک ترمز عمل کرده و روند کار را کند خواهد ساخت.»
علاوه بر امکان وتوی لوایح و وادار کردن دولت به چانه‌زنی بر سر بودجه، یک اکثریت اپوزیسیون ابزارهای قانونگذاری دیگری نیز در اختیار خواهد داشت. مجلس نمایندگان می‌تواند تحقیقات را کلید بزند، مقامات را احضار کند، اسناد مطالبه نماید و نشست‌های علنی برگزار کند؛ در حالی که سنا نیز می‌تواند مانع از انتصاب مقامات ارشد و قضات شود.
مارتین شاپیرو تحلیلگر و معاون پیشین امور بین‌الملل در دبیرخانه امور راهبردی دولت آرژانتین نیز به سی‌ان‌ان گفت: «پیش‌بینی جایگاه ترامپ با توجه به توازن قوای داخلی کار دشواری است. رئیس‌جمهوری که به دلیل چالش‌ها در قوه مقننه، با حاشیه‌های فزاینده‌ای در تصمیم‌گیری‌هایش مواجه است؛ کسی که در انتخابات کنگره شکست خورده (به‌ویژه اگر اکثریت سنا را از دست بدهد) بیش از پیش تحت فشار دموکرات‌ها قرار خواهد گرفت.
با وجود اینکه از منظر ساختاری شاید تغییر چندانی رخ ندهد، اما از منظر سیاسی میزان آسیب‌پذیری او به شدت افزایش خواهد یافت و ترامپ در موقعیت یک «اردک لنگ» قرار خواهد گرفت». (اصطلاح «اردک لنگ» یک مفهوم بسیار رایج در ادبیات سیاسی، به‌ویژه در آمریکا است و به مقام سیاسی یا رئیس‌جمهوری گفته می‌شود که قدرت، نفوذ و توانایی او برای پیشبرد برنامه‌ها و تصمیم‌گیری به‌شدت کاهش یافته و عملا دست‌وپایش بسته شده است.)
وی افزود: با وجود این، ترامپ حتی با وجود نتیجه‌ای منفی نیز کنترل خود را بر ساختار داخلی حزب جمهوری‌خواه حفظ خواهد کرد، اما فضای مانور او محدودتر خواهد شد.
بنابراین، رای‌گیری پیش رو نه تنها تعیین می‌کند چه کسی کنترل مجالس را به دست می‌گیرد، بلکه می‌تواند ظرفیت کاخ سفید برای پیشبرد سیاست خارجی آن را نیز محدود کند. باید دید آیا دکترین دونرو (Doctrina Donroe) در آمریکای لاتین می‌تواند بدون کنترل کنگره پیش برود؟
آرژانتین؛ نزدیک‌ترین و نیازمندترین هم‌پیمان
هنگامی که دولت خاویر میلی رئیس‌جمهوری آرژانتین و شریک اصلی ایدئولوژیک کاخ سفید در قاره، سال گذشته با آشفتگی‌های مالی روبه‌رو شد و چشم‌انداز قدرت او را در انتخابات قانونگذاری با خطر مواجه ساخت، دولت ترامپ با یک توافق سوآپ ارزی به ارزش ۲۰ میلیارد دلار، یک جلیقه نجات اقتصادی به سوی او پرتاب کرد.
این نجات مالی، اگرچه با انتقاد برخی قانونگذاران آمریکایی روبه‌رو شد، اما به تاییدیه خاصی از سوی کنگره نیاز نداشت؛ که نشان‌دهنده ظرفیت قوه مجریه برای کمک به هم‌پیمانان خود بدون نیاز به اجماع با اپوزیسیون است.
خطِ حمایتی آمریکا می‌تواند بار دیگر برای اهداف و برنامه‌های خاویر میلی سرنوشت‌ساز باشد؛ رئیس‌جمهوری که نتایج خوبی در آن انتخابات کسب کرد و اکنون برای کارزار مجدد در سال ۲۰۲۷ آماده می‌شود، اما انتظار دارد کاخ سفید همچنان توجه و پشتیبانی خود را معطوفِ «مخروط جنوبی» (اشاره به بخش جنوبی آمریکای لاتین) نگه دارد. در این میان، آرژانتین تا چه اندازه به این حمایت نیازمند است؟
شاپیرو خاطرنشان کرد: به نظرم کاملا طبیعی است (به‌ویژه در فضایی که آرژانتین همواره با چالش دلار دست‌وپنجه نرم می‌کند و در آستانه انتخابات قرار دارد) که این کشور امروز برای پرداخت سررسید بدهی‌های خود به طلبکاران نهادی وابسته باشد؛ چرا که برخلاف سایر کشورها، نمی‌تواند به راحتی به بازارهای مالی رجوع کند و اوراق سررسیدشده‌اش را بازخرید نماید.
با این حال، این کارشناس تصریح کرد: نتیجه‌ای نامطلوب در انتخابات میان‌دوره‌ای لزوما به معنای ترمز کشیدن روی کمک‌ها نخواهد بود؛ دست‌کم از منظر فنی. بیشتر مسائل مربوط به حمایت دولت ترامپ از آرژانتین، در حوزه تصمیمات قوه مجریه قرار دارد و به نظرم بعید است تغییری در آن ایجاد شود؛ من هزینه‌ای را نمی‌بینم که در بودجه مصوب نشده باشد. این موارد، استفاده‌های قانون‌مند از منابع مالی است؛ بنابراین فکر می‌کنم فراتر از مناقشات سیاسی، اتفاق خاصی رخ ندهد. همه‌چیز در حوزه سیاست خارجی است و قوه مجریه در آن دست بالا را دارد.
در سپتامبر گذشته، بانک صادرات و واردات ایالات متحده یک چارچوب تامین مالی ۷ میلیارد دلاری را در بخش‌های راهبردی آرژانتین اعلام کرد و اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری آمریکا، در اکتبر به پایگاه اکسیوس گفت که واشنگتن ممکن است بار دیگر برای حمایت از میلی در برابر تنش‌های مالی احتمالی مداخله کند؛ تصمیمی که به کنگره بستگی ندارد.
کلمبیا به‌دنبال تضمین اجماع دوحزبی
در خصوص کلمبیا، آبلاردو د لا اسپرییا رئیس‌جمهوری این کشور، در جریان کارزار انتخاباتی خود حمایت ترامپ را دریافت کرد و اکنون می‌کوشد بار دیگر این کشور را به عنوان یکی از شرکای امنیتی اصلی واشنگتن احیا کند. به محض روی کار آمدن دولت جدید، کاخ سفید برنامه‌ای را برای تخصیص ۱ میلیارد دلار به مبارزه با «نارکوتروریسم» اعلام کرد، اما در بیانیه خود یادآور شد که برای این کار «با کنگره همکاری خواهد کرد»؛ و از آن پس، خبر تازه‌ای در این زمینه منتشر نشده است
ساندرا بوردا استاد گروه علوم سیاسی و مطالعات جهانی در دانشگاه دِ لوس آندس بوگوتا به سی‌ان‌ان گفت: «مهم‌ترین بخش این اتحاد، مابه‌ازایی است که کلمبیا از ایالات متحده در زمینه تجهیزات نظامی و همکاری‌های امنیتی انتظار دارد. اکثریت قاطع این موارد باید از طریق کمیته تخصیص بودجه در کنگره عبور کند.»
به همین دلیل، کنترل برخی بخش‌های قانونگذاری می‌تواند تاثیر مهمی بر انتظارات دولت کلمبیا بگذارد؛ دولتی که پیشتر و هنگام درخواست معافیت‌های تعرفه‌ای پس از زلزله ماه اوت، با پاسخ منفی واشنگتن مواجه شده بود.
کاخ سفید بسته‌های کمک بشردوستانه را اعلام کرده و اطمینان داده است که به دنبال بازگرداندن «عصر طلایی» در روابط دوجانبه با تمرکز بر اقتصاد و امنیت از طریق سرمایه‌گذاری و تامین مالی است.
به عقیده بوردا، بوگوتا در برابر شکست احتمالی حزب جمهوری‌خواه آسیب‌پذیر است. او معتقد است: «برای تداوم این اتحاد دوجانبه، بی‌شک ضروری است که جمهوری‌خواهان دست‌کم کنترل خود را نه تنها بر کمیته تخصیص بودجه، بلکه متعاقبا بر سنا نیز حفظ کنند.»
وضعیت کنونی با بیش از دو دهه پیش متفاوت است؛ زمانی که بسته کمکی حدود ۱.۳ میلیارد دلاری «طرح کلمبیا» با حمایت دوحزبی به تصویب رسید. توافق‌ها میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان در زمینه مبارزه با مواد مخدر طی سال‌های اخیر همزمان با افزایش قطبی‌شدن در کنگره آمریکا تضعیف شده است.
پایان کار گوستاوو پترو رئیس‌جمهوری پیشین کلمبیا که رابطه‌ای پرتنش با ترامپ داشت، می‌توانست مناسبات را تسهیل کند، اما بوردا خاطرنشان کرد که دولت جدید نیز با انتصاب وزیر امور خارجه خود، (عمر بولا اسکوبار که مواضعی به‌شدت انتقادی نسبت به رهبران دموکرات و حتی گرایش به تئوری‌های توطئه دارد) روند ترمیم مناسبات میان دو کشور را پیچیده‌تر کرده است. وی تصریح کرد: «این مساله تنها ناشی از دشواریِ دستیابی به اجماع در ایالات متحده نیست، بلکه از آن روست که سیاست خارجی دِ لا اسپرییا اصلا در جهت حفظ این اجماع دوحزبی هدایت نشده است.
در این راستا، گریگوری میکس نماینده دموکرات و عضو ارشد کمیته امور خارجه مجلس نمایندگان، با انتقاد از دِ لا اسپرییا، او را به دلیل حمایت از ماریا الویر سالازار نامزد جمهوری‌خواه در فلوریدا به دخالت متهم کرد. با وجود این، روز بعد این نماینده کنگره و رئیس‌جمهوری کلمبیا گفت‌وگویی تلفنی داشتند تا بر اهمیت حمایت دوحزبی تاکید کنند.
مکزیک؛ یک برنده احتمالی
در حالی که با انتشار نتایج نظرسنجی‌ها، اضطراب در میان متحدان ترامپ رو به افزایش است، برخی دیگر، مانند کشورهایی که بیشتر در معرض فشارهای کاخ سفید قرار دارند، از آن به چشم فرصت استقبال می‌کنند.
شاپیرو گفت: دولت مکزیک و احتمالا برخی کشورهای آمریکای مرکزی، تضعیف ترامپیست‌ها را با خشنودی خواهند نگریست. بدون شک دولت کلائودیا شینباوم انتظار ترامپی کم‌محاباتر و محتاج‌تر به همکاری را دارد؛ هرچند مکزیک هرگز در برابر مواضع ایالات متحده دست‌پاچه یا تسلیم نبوده است.
مکزیک به دلیل داشتن مرز مشترک طولانی و نیز بازنگریِ در توافق‌نامه تجاری «تِمک» (که پس از پایان مذاکرات باید در کنگره به رای گذاشته شود) در برابر تصمیمات واشنگتن به‌شدت آسیب‌پذیر است.
فلورس ماسیاس نیز خاطرنشان کرد که ثبات بیشتر در زمینه تعرفه‌ها به صنایع مکزیک کمک خواهد کرد؛ هدفی که به گفته او، چنانچه کنگره کنترل بیشتری بر سیاست‌های تجاری داشته باشد، دست‌یافتنی‌تر است.
این تحلیلگر تاکید کرد که ترامپ و مقاماتش به مذاکرات با مکزیک و کانادا ادامه خواهند داد، اما یک اکثریت دموکرات نظارت و فشار بیشتری برای گنجاندن مسائل مدنظر خود در توافقات اعمال خواهد کرد.
وی افزود: «یک کنگره دموکرات می‌تواند سیاست تجاری را تعدیل کرده و در بازنگری این معاهده، مسائل مربوط به کار و حمایت از کارگران را دوباره به متن اصلی بیاورد. موضوعاتی مثل حمایت از اتحادیه‌ها و مسائل دستمزدی برای دموکرات‌ها از اهمیت تاریخی برخوردار است.»
با این وجود، در حوزه مهاجرت (اگرچه ممکن است تغییراتی در زمینه نظارت، بازنگری در روند اخراج‌ها و پاسخگویی پیرامون عملیات‌های اداره مهاجرت و گمرک رخ دهد) کنگره بودجه قابل‌توجهی برای آژانس‌های کنترل مرزی تصویب کرده و قوه مجریه برای امضای توافق‌نامه‌ها با کشورهای ثالث جهت اخراج مهاجران به مجوز کنگره نیازی ندارد. افزون بر این، یک اکثریت احتمالی دموکرات نیز نمی‌تواند سیاست‌های سخت‌گیرانه مهاجرتی را متوقف کند؛ چرا که برای لغو آنها به تصویب قوانین جدیدی نیاز است که به سختی می‌توانند سد وتوی ترامپ را پشت سر بگذارند.
سایر کشورها با روابط نزدیک
موج پیروزی‌های راستگرایان طی سال‌های اخیر در منطقه آمریکای لاتین، دولت‌هایی را روی کار آورده که روابط خود با واشنگتن را به شدت هماهنگ کرده‌اند و اکنون در انتظار خروجی تحولات نشسته و نظاره‌گرند.
در اکتبر گذشته، قانونگذاران دموکرات نسبت به اقدام وزارت امور خارجه در تغییر مسیر تخصیص بیش از ۵۰ میلیون دلار کمک نظامی اولیه به متحدانی در آمریکای لاتین چون کلمبیا، اکوادور، پاناما و پرو (که برای اوکراین و متحدان اروپایی و خاورمیانه‌ای در نظر گرفته شده بود) ابراز تردید کردند. گریگوری میکس و جین شاهین سناتور دموکرات تصریح کردند: «ما اصرار داریم این بودجه دقیقا برای همان هدفی استفاده شود که کنگره تعیین کرده است.» یعنی با اینکه برنامه‌ها از گذرگاه قوه مقننه می‌گذرند، قوه مجریه همچنان بر مقصد نهایی منابع مالی مسلط است؛ هرچند اگر ترکیب مجالس تغییر کند، این نظارت شکل سخت‌گیرانه‌تری به خود خواهد گرفت.
فلورس ماسیاس اشاره کرد که اگر حزب جمهوری‌خواه موفق شود کنترل سنا را حفظ کند، حتی اگر دموکرات‌ها بر مجلس نمایندگان مسلط شوند، «تغییرات مهمی در سیاست خارجی» ترامپ رخ نخواهد داد. در همین راستا، او به کشورهایی چون اکوادور و بولیوی اشاره کرد که با وجود دولت‌های همسوی خود با کاخ سفید، احتمالا به دلیل دامنه مانوری که رئیس‌جمهوری حفظ خواهد کرد، تغییرات اساسی را تجربه نخواهند کرد.
او همچنین تاکید که در زمینه «نیاز به مهار چین» در حوزه نفوذ آمریکا، اجماع وجود دارد.
این کارشناس گفت: صرف‌نظر از طوفان‌های سیاسی، تداوم در سیاست خارجی حفظ خواهد شد. البته در حوزه‌های دیگر ممکن است موضوعاتی نظیر همکاری‌های امنیتی، مواد مخدر یا حملات به شناورها در آب‌های بین‌المللی مطرح شود که یک کنگره دموکرات برای مهار آنها اعمال نفوذ کند.
در خصوص ونزوئلا، فلورس ماسیاس خاطرنشان کرد که کنگره‌ای با اکثریت دموکرات می‌تواند توجهی قابل‌توجه به حقوق بشر نشان دهد، اما تغییرات بزرگی در راهبرد انرژی یا فشار واشنگتن بر دولت فعلی کاراکاس پیش‌بینی نمی‌شود.
پیش‌بینی‌ها برای کوبا نیز مشابه است: پیروزی دموکرات‌ها می‌تواند مانعی در برابر تنش‌زایی نظامی ایجاد کند، اما بخش عمده‌ای از کارزار فشار بر هاوانا بر پایه اختیارات اجرایی استوار است؛ نظیر اعلام وضعیت اضطراری ملی که ترامپ در ماه ژانویه امضا کرد یا اتهامات مطرح‌شده از سوی وزارت دادگستری آمریکا علیه رائول کاسترو رئیس‌جمهوری پیشین کوبا.
به نوشته سی‌ان‌ان، حتی دموکرات‌ها بارها (با برخورداری از برخی حمایت‌های جمهوری‌خواهان) تلاش کرده‌اند اختیارات جنگی دولت را در جنگ علیه ایران محدود کنند، اما حملات به دستور ترامپ کماکان ادامه یافته است.
چه چیزی واقعا می‌تواند تغییر کند؟
در ادامه این گزارش آمده است، از دست دادن یک یا هر دو مجلس توسط حزب حاکم، مساله کوچکی نیست. اگر ترامپیست‌ها شکستی قاطع را متحمل شوند، ممکن است با چشم‌انداز انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸، تمرکز خود را به سیاست داخلی معطوف کنند. این امر به معنای تغییر جهت در سیاست خارجی نخواهد بود، اما قطعا جایگاه آن را در دستورکار دولت تنزل می‌دهد.
فلورس ماسیاس معتقد است: «این مساله بیشتر جنبه تعدیل‌کننده خواهد داشت؛ فکر نمی‌کنم با روی کار آمدن یک کنگره دموکرات، سیاست خارجی دستخوش تغییرات اساسی شود. شاید تنها از سرعت اجرای سیاست‌ها بکاهد و موضوعات دیگری را وارد میدان کند.»
یک ترامپِ به‌شدت تضعیف‌شده همچنین ممکن است در نیمه دوم دوره ریاست‌جمهوری خود در موقعیت «اردک لنگ» قرار گیرد؛ اما در عین حال، این رهبر جمهوری‌خواهان می‌تواند بیش از پیش غیرقابل‌پیش‌بینی شود.
در صورت شکست جمهوری‌خواهان، اتحاد با واشنگتن به یک «تعارف صرفا زبانی» بدل خواهد شدشکست قاطع، جمهوری‌خواهان را به فکر کردن درباره گزینه‌های جایگزین برای رهبری واخواهد داشت، اما این مساله به معنای رویگردانی دولت‌های همسو در آمریکای لاتین نخواهد بود.
بوردا گفت: «فکر نمی‌کنم آنچه شاهد خواهیم بود پشت کردن به دولت ترامپ باشد، بلکه ممکن است یک تغییر راهبردی رخ دهد؛ به‌گونه‌ای که همسویی‌ها بیش از پیش جنبه لفاظی به خود گرفته و در تصمیمات عملی سیاست خارجی رنگ بببازند.» وی به‌عنوان نمونه به سیاستِ متوازن دولت پرو اشاره کرد؛ کشوری که ضمن پیوستن به «سپر قاره آمریکا» و نزدیکی به واشنگتن، پیوندهای خود با چین و پروژه‌های زیرساختیِ آن را قطع نمی‌کند، یا تصمیم کلمبیا در به رسمیت شناختن پیروزی لولا داسیلوا در انتخابات ریاست جمهوری برزیل پیش از موضع‌گیری کاخ سفید.
وی خاطرنشان کرد: «این تعادل میان لفاظی و روند تصمیم‌گیری همان چیزی است که می‌تواند تغییر کند؛ و فکر می‌کنم در نهایت، اتحاد با آمریکا را به یک تعارف صرفا زبانی و نه چیزی فراتر از آن تبدیل کند.
از سوی دیگر، شاپیرو احتمال ریزش دسته‌جمعی متحدان ترامپ در میان رئیسان جمهوری آمریکای لاتین را رد کرد و گفت: «من دلیلی نمی‌بینم که آنها پناهگاه دیگری داشته باشند. ریسک‌ها بسیار بزرگ است و ترامپ همچنان قوه مجریه را در اختیار خواهد داشت؛ رئیس‌جمهوری که تا دو سال دیگر هم این ظرفیت را دارد که هرکسی را که بخواهد از این قطار پیاده شود، تنبیه کند.
علاوه بر این، دِ لا اسپرییا، خاویر میلی یا خوسه آنتونیو کاست رئیس‌جمهوری شیلی قرار است به کجا بروند؟ آنها که به حزب دموکرات ملحق نمی‌شوند؛ بنابراین، در هر صورت آنها با مقداری اضطراب به درون حزب جمهوری‌خواه چشم خواهند دوخت تا واسطه‌ها و تضمین‌هایی بیابند که نشان دهد دست‌کم بخشی از دکترین جدید امنیت ملی تداوم خواهد داشت.