به گزارش دنیای اقتصاد، گفت‌وگوها با احمد فاطمی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس و مهدی اقراریان، عضو شورای شهر تهران نشان می‌دهد که مواجهه با چالش ساخت پناهگاه و ناکارآمدی سامانه‌های هشدار سنتی در نبردهای نسل جدید، نیازمند الزام قانونی پیوست پناهگاه در ساخت‌وسازها، ایجاد فرماندهی متمرکز برای اعلان هشدارها و هماهنگی میان‌دستگاهی است؛ تکلیفی حیاتی که تاخیر در اجرای آن جبران‌ناپذیر خواهد بود.
پیش از این در گزارشی به موضوع ۵هشدار مکتوب درباره «شهرهای حساس اما بدون آمادگی» در فاصله جنگ‌های ۱۲روزه و ۴۰روزه پرداخته شده است. در این گزارش اشاره شده است که تکالیف شهرداران برای تامین «پناهگاه اضطراری»، ۹ماه پس‌از هشدار مکتوب مرکز تحقیقات مسکن درباره «نبود مولفه‌های پناه‌گیری در کلان‌شهرها» به تصویب رسید. آن هشدار در فاصله جنگ ۱۲روزه و جنگ ۴۰روزه داده شد؛ اما مدیران شهر با غفلت از «اقدام فوری» مشغول طراحی «پناهگاه‌های دائمی» بودند.
بر اساس گزارش مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، کلان‌شهرهای کشور به دو دسته در معرض خطر تقسیم می‌شوند؛ نخست شهرهایی مانند تهران، اصفهان، تبریز و مشهد که به‌دلیل تمرکز مراکز اداری، نظامی و شریان‌های حیاتی هدف حملات هوایی هستند و دوم شهرهایی نظیر نطنز، فردو، بوشهر و عسلویه که به واسطه مجاورت با تاسیسات هسته‌ای، پالایشگاهی و موشکی در معرض آسیب قرار دارند. با وجود هشدار کارشناسان مبنی بر ورود به فاز عملیاتی جنگ و نیاز به اقدامات اضطراری کوتاه‌مدت، غفلت و تمرکز مدیران شهری بر پروژه‌های دیربازده، شهرها را در برابر حملات بی‌دفاع گذاشته است.
وعده‌ای که متاسفانه نه تنها در دوران جنگ ۴۰روزه بلکه امروز که حدودا هفت ماه از این آتش‌بس موقت در فروردین ماه می‌گذرد محقق نشده و شاهد ساخت پناهگاه وعده داده‌شده در تهران نیستیم. در همین راستا روزنامه «دنیای‌اقتصاد» تلاش کرد، گفت‌وگویی با سخنگوی شهرداری تهران داشته باشد، موضوع ساخت این پناهگاهها را جویا شود و از مرحله ساخت آنها اطلاعات کسب کند که متاسفانه موفق به دریافت اخبار فرآیند ساخت این پناهگاهها از شهرداری تهران نشدیم.
بررسی عملکرد شهرداری تهران در دهه۱۳۶۰ نشان می‌دهد که در سال۱۳۶۶ و با اوج‌گیری حملات هوایی، ۴۷پناهگاه عمومی در مدارس (از جمله منطقه ۱۰) با همکاری آموزش‌وپروورش احداث شد. همچنین شهرداری با ارائه مصالح، انتشار برگه‌های راهنما در روزنامه‌ها و آموزش‌های شهروندی مانند مقاوم‌سازی منازل، تجهیز زیرزمین‌ها، پاک‌سازی مسیرها و تهیه کیف ایمنی، نقش موثری در کاهش تلفات داشت؛ الگویی از اقدام سریع و مردم‌محور که دستورالعمل جدید وزارت راه باعنوان «مکان‌یابی، برنامه‌ریزی و طراحی پناهگاه‌های شهری و فضاهای امن» در سال جاری نیز در پی احیای ابعاد تخصصی آن است.
وی ادامه داد: «به نظر من باید تمام مجوزهایی که شهرداری برای احداث ساختمان‌ها و برج‌ها صادر می‌کند، حتما یکی از الزاماتش داشتن دسترسی آسان به پناهگاه باشد. من فکر می‌کنم باید امروز یک دستورالعمل کلی صادر شود؛ به‌طوری‌که هر سازه‌ای، یکی از الزاماتش -همانند داشتن پارکینگ- داشتن پناهگاهی محکم با قابلیت دسترسی آسان باشد که توسط مجلس نیز پیگیری و نظارت می‌شود. بنابراین، این موضوع باید جزء الزامات نهادهای نظارتی باشد تا به شهرداری‌ها و دهیاری‌ها تکلیف کنند که در حقیقت، این پیوستِ ساخت پناهگاه رعایت شود.»
∎
پیش از این در گزارشی به موضوع ۵هشدار مکتوب درباره «شهرهای حساس اما بدون آمادگی» در فاصله جنگ‌های ۱۲روزه و ۴۰روزه پرداخته شده است. در این گزارش اشاره شده است که تکالیف شهرداران برای تامین «پناهگاه اضطراری»، ۹ماه پس‌از هشدار مکتوب مرکز تحقیقات مسکن درباره «نبود مولفه‌های پناه‌گیری در کلان‌شهرها» به تصویب رسید. آن هشدار در فاصله جنگ ۱۲روزه و جنگ ۴۰روزه داده شد؛ اما مدیران شهر با غفلت از «اقدام فوری» مشغول طراحی «پناهگاه‌های دائمی» بودند.
بر اساس گزارش مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، کلان‌شهرهای کشور به دو دسته در معرض خطر تقسیم می‌شوند؛ نخست شهرهایی مانند تهران، اصفهان، تبریز و مشهد که به‌دلیل تمرکز مراکز اداری، نظامی و شریان‌های حیاتی هدف حملات هوایی هستند و دوم شهرهایی نظیر نطنز، فردو، بوشهر و عسلویه که به واسطه مجاورت با تاسیسات هسته‌ای، پالایشگاهی و موشکی در معرض آسیب قرار دارند. با وجود هشدار کارشناسان مبنی بر ورود به فاز عملیاتی جنگ و نیاز به اقدامات اضطراری کوتاه‌مدت، غفلت و تمرکز مدیران شهری بر پروژه‌های دیربازده، شهرها را در برابر حملات بی‌دفاع گذاشته است.
پارکینگ پناهگاهها چه شد؟
البته شهرداری تهران پس از جنگ ۱۲روزه، از آغاز احداث پناهگاه‌هایی بزرگ برای پایتخت خبر داده است؛ پناهگاه‌هایی که هنوز مکان آنها مشخص نیست. به گزارش رسانه شرق، علیرضا زاکانی، شهردار تهران، ۹بهمن سال۱۴۰۴ دقیقا یک‌ماه پیش از شروع جنگ ۴۰روزه در رابطه با ساخت پناهگاه در زمان جنگ، استقرار آژیر خطر و حفاظت از مردم در برابر جنگ احتمالی گفت: «اصل این کار در دستور کار ما است. بعد از جنگ ۱۲روزه راجع به آن برنامه‌ریزی کردیم و دنبال این هستیم که از طریق پارکینگ‌پناهگاه، امکانی را فراهم کنیم که مردم در طول سال پارکینگ‌های زیرزمینی و اقتضائات زیرزمینی را داشته باشند و در موقع خطر که ان‌شاالله هیچ‌وقت پیش نیاید، بتوانند به‌عنوان پناهگاه از آن استفاده کنند.»وعده‌ای که متاسفانه نه تنها در دوران جنگ ۴۰روزه بلکه امروز که حدودا هفت ماه از این آتش‌بس موقت در فروردین ماه می‌گذرد محقق نشده و شاهد ساخت پناهگاه وعده داده‌شده در تهران نیستیم. در همین راستا روزنامه «دنیای‌اقتصاد» تلاش کرد، گفت‌وگویی با سخنگوی شهرداری تهران داشته باشد، موضوع ساخت این پناهگاهها را جویا شود و از مرحله ساخت آنها اطلاعات کسب کند که متاسفانه موفق به دریافت اخبار فرآیند ساخت این پناهگاهها از شهرداری تهران نشدیم.
۶مداخله فوری برای جانمایی سریع پناهگاهها
در گزارش ۱۶مهرماه به این نکته نیز اشاره شده که مرکز تحقیقات مسکن برای ارتقای تاب‌آوری شهری، ۶راهکار فوری ارائه کرده است که شامل «تامین پناهگاه در ایستگاه‌های عمیق مترو»، «استفاده از پارکینگ‌های طبقاتی دولتی»، «تجهیز سوله‌های بحران شهرداری»، «تخلیه و آماده‌سازی ۲۰ تا ۳۰نقطه برای فضای بقای موقت»، «به‌کارگیری سازه‌های فلزی آماده» و «ایجاد پناهگاه‌های نیمه‌صحرایی در اطراف شهرها» می‌شود. پاک‌سازی زیرزمین‌های عمومی، اصلاح جانمایی کاربری‌های خطرناک در پروژه‌های مسکن ملی، ارائه الگوی طراحی اضطراری و آموزش جامع شهروندان از طریق اپلیکیشن و بروشور نیز از الزامات تکمیلی این مداخلات فوری است.بررسی عملکرد شهرداری تهران در دهه۱۳۶۰ نشان می‌دهد که در سال۱۳۶۶ و با اوج‌گیری حملات هوایی، ۴۷پناهگاه عمومی در مدارس (از جمله منطقه ۱۰) با همکاری آموزش‌وپروورش احداث شد. همچنین شهرداری با ارائه مصالح، انتشار برگه‌های راهنما در روزنامه‌ها و آموزش‌های شهروندی مانند مقاوم‌سازی منازل، تجهیز زیرزمین‌ها، پاک‌سازی مسیرها و تهیه کیف ایمنی، نقش موثری در کاهش تلفات داشت؛ الگویی از اقدام سریع و مردم‌محور که دستورالعمل جدید وزارت راه باعنوان «مکان‌یابی، برنامه‌ریزی و طراحی پناهگاه‌های شهری و فضاهای امن» در سال جاری نیز در پی احیای ابعاد تخصصی آن است.
قیاس جنگ هشت ساله با جنگ‌های اخیر
باید در نظر داشته باشیم که جنگ‌های اخیر، مانند نبردهای ۱۲روزه و ۴۰روزه، به هیچ عنوان قابل مقایسه با هشت سال دفاع مقدس نیستند؛ چراکه ماهیت و نوع حملات هوایی به‌کلی تغییر کرده است. این تفاوت اساسی باعث شده است که سامانه‌های هشداردهنده سنتی نظیر آژیر، کارآیی پیشین خود را از دست بدهند. همچنین به‌دلیل ورود متعدد جنگنده‌ها از مرزهایی نامشخص و عدم شناسایی سریع موج حملات هوایی به‌دلیل تغییر ماهیت جنگ‌ها در دنیای امروز امکان اطلاع‌رسانی محدود شده است. از سوی دیگر، موضوع پناهگاهها و تجمع مردم در مکان‌ها و ساعت‌های مشخص نیز خود به یک چالش و تهدید امنیتی جدی تبدیل شده است. کارشناسان بر این باورند که چنین تجمعات انبوهی با حداقل هشدار، می‌تواند امنیت جان شهروندان را بیش از پیش به خطر بیندازد.لزوم دسترسی آسان به پناهگاه
در همین راستا، احمد فاطمی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی درباره ساخت پناهگاه در شهرها و نصب آژیر که در دو جنگ پیشین وعده داده شده بود که در سطح شهرها نصب شود، توضیح داد: «هم برای شهرداری‌ها و هم برای دولت به معنای عام کلمه این موضوع تکلیف است و لازم است که حتما پناهگاه‌های مستحکم ساخته شود. به هر حال ما کشوری هستیم که همواره مورد طمع دشمنان و متجاوزان قرار داریم و باید برای دفاع تدبیر کنیم. موضوع پناهگاه‌های استاندارد از مدت‌ها پیش باید مدنظر ما می‌بود، اما الان هم باز دیر نیست.»وی ادامه داد: «به نظر من باید تمام مجوزهایی که شهرداری برای احداث ساختمان‌ها و برج‌ها صادر می‌کند، حتما یکی از الزاماتش داشتن دسترسی آسان به پناهگاه باشد. من فکر می‌کنم باید امروز یک دستورالعمل کلی صادر شود؛ به‌طوری‌که هر سازه‌ای، یکی از الزاماتش -همانند داشتن پارکینگ- داشتن پناهگاهی محکم با قابلیت دسترسی آسان باشد که توسط مجلس نیز پیگیری و نظارت می‌شود. بنابراین، این موضوع باید جزء الزامات نهادهای نظارتی باشد تا به شهرداری‌ها و دهیاری‌ها تکلیف کنند که در حقیقت، این پیوستِ ساخت پناهگاه رعایت شود.»