خبرگزاری مهر، گروه سیاست - نفیسه عبدالهی: تهران و کشورهای میانجی این روزها به کانون یک ماراتن دیپلماتیک تبدیل شده‌اند؛ ماراتنی که یک سوی آن تلاش برای مهار تنش و رسیدن به توافقی اولیه میان ایران و آمریکاست و سوی دیگرش سایه تهدید نظامی و احتمال بازگشت منطقه به یک رویارویی گسترده. رفت‌وآمدهای مکرر هیئت قطری، تبادل پیام میان تهران و واشنگتن و رایزنی‌های فشرده پشت درهای بسته نشان می‌دهد تحرکات دیپلماتیک وارد مرحله‌ای تعیین‌کننده شده است.
حضور هیئت قطری در تهران، هم زمان با انتشار گزارش هایی درباره نامــه محرمانه معاون رئیس جمهور آمریکا به محســن رضایی، از تلاش تازه واشــینگتن برای احیای مسیر دیپلماسی حکایت دارد؛ تلاشی که ظاهرا همچنان پرونده هســته ای را در مرکز مطالبات آمریکا قرار داده است. با این حال، تهران پیش از ورود به هرگونه مذاکره، خواهان تغییر واقعی شــرایط میدانی، رفع محاصره دریایی و زمینی و آزادســازی دارایی های مسدودشده خود است.
تحرکات فشرده دیپلماتیک تهران و دوحه، همزمان با انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال اقدام نظامی آمریکا علیه ایران، از ورود پرونده تهران ـ واشنگتن به مرحله‌ای حساس حکایت دارد؛ مرحله‌ای که در آن، تلاش برای دستیابی به تفاهم اولیه با هدف جلوگیری از جنگی گسترده، در کنار استمرار فشارهای سیاسی و نظامی دنبال می‌شود.
سفر مجدد هیئت قطری به تهران و برگزاری مذاکرات فشرده ۱۲ ساعته؛ نشان می‌دهد میانجی‌گری دوحه برای نزدیک کردن دیدگاه‌های ایران و آمریکا همچنان با جدیت ادامه دارد. تماس مستمر میانجی‌های قطری با کاخ سفید و احتمال ادامه مذاکرات در دوحه با حضور نمایندگان دو طرف نیز بیانگر تلاش برای تبدیل تبادل پیام‌های غیرمستقیم به مسیری عملی برای توافق است.
در این میان، تأیید دریافت نامه معاون رئیس‌جمهور آمریکا از سوی تهران، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه نشان می‌دهد کانال ارتباطی میان دو کشور، باوجود اختلافات عمیق و فضای پرتنش منطقه، همچنان فعال است.
محور اصلی رایزنی‌ها، بنا بر گزارش‌های منتشرشده، طرح هفت‌بندی ایران است؛ چارچوبی که ظاهراً بر حل‌وفصل مرحله‌ای اختلافات هسته‌ای، کاهش تحریم‌ها، تعیین تکلیف محدودیت‌های دریایی و ایجاد تضمین‌های متقابل متمرکز است. ادعاهای العربیه درباره احتمال انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده به کشور ثالث، بازگشایی تنگه هرمز ظرف هفت روز و نقش‌آفرینی چین در تضمین توافق نیز نشان می‌دهد ابعاد احتمالی تفاهم فراتر از موضوع هسته‌ای است؛ هرچند این جزئیات تاکنون تأیید رسمی مستقلی دریافت نکرده‌اند.
با این حال، مهم‌ترین چالش مذاکرات همچنان مسئله تضمین اجرای تعهدات و ترتیب انجام آنهاست. تهران خواهان برخورداری از تضمین‌های معتبر در برابر تعهدات احتمالی خود است و واشنگتن نیز به دنبال دریافت امتیازات و تضمین‌های مشخص در پرونده هسته‌ای است. بنابراین، هرگونه توافق پایدار مستلزم سازوکاری متوازن، مرحله‌ای و قابل راستی‌آزمایی خواهد بود. پرسش اصلی این است که آیا دولت ترامپ حاضر است برای بازگشت ایران به میز مذاکره، از سیاست فشار حداکثری فاصله بگیرد یا همچنان می خواهد امتیازهای هسته ای را پیش از هر اقدام عملی از تهران دریافت کند؟
در سوی مقابل، گزارش «ام‌اس‌ناو» درباره احتمال حمله آمریکا به ایران در چهارم نوامبر، فضا را پیچیده‌تر کرده است. اگرچه این ادعا هنوز به معنای تصمیم قطعی واشنگتن برای اقدام نظامی نیست، اما انتشار چنین گزارش‌هایی در کنار تحرکات دیپلماتیک نشان می‌دهد منطقه همچنان با خطر محاسبات اشتباه و تشدید ناخواسته تنش مواجه است.
نکته کلیدی آن است که کشورهای منطقه نیز به‌خوبی از پیامدهای یک جنگ گسترده آگاه‌اند؛ جنگی که می‌تواند امنیت خلیج فارس، تردد دریایی، بازار انرژی و ثبات اقتصادی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. از این منظر، میانجی‌گری قطر صرفاً تلاشی برای تسهیل گفت‌وگو میان دو طرف نیست، بلکه بخشی از تلاش منطقه‌ای برای جلوگیری از بحرانی با پیامدهای فرامرزی است.
پرونده هسته ای؛ اختلاف اصلی
گزارش آکسیوس به نقل از سه منبع آمریکایی، اسرائیلی و منطقه ای حاکی از آن است که میانجی های قطری در تلاش هستند ایران را متقاعد کنند در ازای لغو بخشی از تحریم های آمریکا، اجازه دسترسی بازرسان سازمان ملل به تاسیسات هسته ای بمباران شده خود را صادر کنند. العربیه نیز به نقل از منابع آگاه گزارش داده است که میانجی ها درباره امکان ورود بازرسان به این تاسیسات در برابر آزادسازی بخشی از دارایی های مسدود شده ایران رایزنی می کنند. این گزارش ها صرف نظر از میزان انطباق آنها با پیشنهاد رسمی واشینگتن یک واقعیت مهم را آشکار می کند اینکه آمریکا همچنان به دنبال گنجاندن تعهدات هسته ای ایران در مرکز هرگونه تفاهم هستند.
حتی ادعای العربیه مبنی بر اینکه کنار گذاشتن برنامه هسته ای ایران اساس مذاکرات واشینگتن خواهد بود، نشان می دهد فاصله مواضع دو طرف همچنان در خور توجه است.
در مجموع، تحولات اخیر را باید تلاش برای ایجاد یک پنجره دیپلماتیک پیش از ورود بحران به مرحله‌ای پرهزینه‌تر ارزیابی کرد. اکنون پرسش اصلی این است که آیا تهران و واشنگتن می‌توانند از فرصت ایجادشده برای دستیابی به تفاهمی اولیه و متوازن استفاده کنند یا اینکه اختلاف بر سر تضمین‌ها و تعهدات، بار دیگر مسیر دیپلماسی را با بن‌بست مواجه خواهد کرد؟
اکنون تهران و واشنگتن در برابر یک آزمون مهم قرار دارند؛ تبدیل پیام‌ها، میانجی‌گری‌ها و رایزنی‌های پشت پرده به توافقی که بتواند مانع بازگشت جنگ شود. هنوز نمی‌توان از توافق قریب‌الوقوع سخن گفت، اما ادامه مذاکرات نشان می‌دهد دیپلماسی آخرین حرف خود را نزده است؛ هرچند زمان برای آزمودن این مسیر چندان نامحدود نیست.
منطقه در انتظار نتیجه ماراتنی است که پایان آن می‌تواند نه فقط سرنوشت مذاکرات ایران و آمریکا، بلکه مسیر امنیتی خاورمیانه در روزهای پیش رو را نیز تحت تأثیر قرار دهد.