به گزارش خبرگزاری ایمنا، سینما گاهی فراتر از سرگرمی و قصه‌گویی حرکت می‌کند؛ به جایی برای ثبت تاریخ، بازخوانی تجربه‌های جمعی و روایت انسان‌هایی تبدیل می‌شود که در برابر جنگ، اشغال، خشونت و فراموشی ایستاده‌اند. در چنین نگاهی، تصویر تنها بازتاب یک واقعه نیست، بلکه می‌تواند بخشی از حافظه یک ملت را برای نسل‌های بعد حفظ کند. نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت با تکیه بر همین ظرفیت، بار دیگر سینمای ایران و جهان را به گفت‌وگو درباره مفهوم مقاومت، آزادی‌خواهی و مسئولیت هنر در برابر تحولات انسانی و تاریخی دعوت کرده است.
این دوره از جشنواره در شرایطی برگزار می‌شود که تحولات منطقه غرب آسیا، جنگ غزه و تجربه جنگ‌های اخیر، ضرورت بازخوانی روایت‌های مرتبط با جنگ و مقاومت را بیش از گذشته مطرح کرده است. در این میان، مسئله تنها نمایش تصاویر نبرد یا بازسازی صحنه‌های تاریخی نیست؛ آنچه اهمیت دارد، روایت زندگی انسان‌هایی است که در متن بحران قرار گرفته‌اند، تصمیم گرفته‌اند بایستند و تجربه‌ای را رقم زده‌اند که فراتر از مرزهای جغرافیایی قابل درک است.
اصفهان؛ شهری که افتتاحیه مقاومت را میزبانی کرد
انتخاب اصفهان برای برگزاری افتتاحیه نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت از منظر پیشینه تاریخی این شهر در حوزه ایثار و مقاومت قابل توجه است. شهری که نام آن با خاطره دفاع مقدس، خانواده‌های شهدا و حماسه‌های ماندگار پیوند خورده و بیست‌وپنجم آبان ۱۳۶۱، روز تشییع پیکر ۳۷۰ شهید عملیات محرم، یکی از نقاط برجسته حافظه تاریخی آن به شمار می‌رود.
افتتاحیه این دوره پنجشنبه هفتم آبان در سالن همایش‌های بین‌المللی شهید امام خامنه‌ای اصفهان برگزار شد و جمعی از خانواده‌های شهدا و ایثارگران، هنرمندان، فعالان سینمایی و مدیران فرهنگی و هنری در آن حضور داشتند. انتخاب اصفهان برای آغاز این رویداد، فرصتی برای پیوند دادن ظرفیت سینما با خاطره تاریخی شهری است که تجربه مقاومت را نه‌تنها در آثار هنری، بلکه در زندگی اجتماعی و حافظه مردم خود نیز ثبت کرده است.
جلال غفاری‌قدیر، دبیر نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت در افتتاحیه با اشاره به سابقه این رویداد توضیح داد که جشنواره در ۱۲ دوره نخست با عنوان جشنواره دفاع مقدس شناخته می‌شد و از دوره دوازدهم با اضافه شدن بخش بین‌الملل، مفهوم مقاومت در گستره‌ای فراتر از تجربه دفاع مقدس ایران مورد توجه قرار گرفت.
وی با تأکید بر اینکه سینمای مقاومت نباید به ثبت خاطرات جنگ محدود شود، بر ضرورت بازآفرینی باور، امید و اراده ملت‌ها تأکید کرد. از نگاه دبیر جشنواره، این سینما در کنار بازنمایی رنج‌های جنگ، باید بتواند از نشاط، امید و توان ایستادگی انسان نیز سخن بگوید؛ موضوعی که اهمیت فاصله گرفتن آثار از شعارزدگی و حرکت به سمت روایت‌های انسانی و باورپذیر را برجسته می‌کند.
از غزه تا کشورهای مختلف؛ مقاومت در قاب سینمای جهان
یکی از ویژگی‌های قابل توجه نوزدهمین دوره جشنواره، گستره مشارکت بین‌المللی آن است. به گفته دبیر جشنواره، بیش از ۱۰۹ کشور در این دوره آثار خود را ارسال کرده‌اند و شمار آثار بین‌المللی رسیده به دبیرخانه از ۱۹۰۰ اثر فراتر رفته است؛ آماری که نشان می‌دهد موضوع مقاومت، دست‌کم در میان بخشی از فیلم‌سازان جهان، به مسئله‌ای فراتر از مرزهای ملی تبدیل شده است.
در بخش بین‌الملل، ۱۸ اثر مستند از کشورهای مختلف به رقابت راه پیدا کرده‌اند، آثاری از اسپانیا، عراق، لبنان، اردن، یونان، ترکیه، هند، الجزایر، کاستاریکا، مصر و فلسطین در این بخش حضور دارند.
عنوان‌هایی همچون «اگر امشب اینجا را بمباران کنند چه؟» از لبنان، «گزارشگر غزه» از ترکیه و «دست‌های ناامید» از فلسطین، نشان می‌دهند که بخشی از توجه فیلم‌سازان به تجربه زیسته مردم در مناطق بحران‌زده، پیامدهای جنگ و دشواری روایت حقیقت در شرایط درگیری معطوف شده است. حضور این آثار می‌تواند زمینه‌ای برای رویارویی مخاطب ایرانی با روایت‌هایی از جغرافیاها و تجربه‌های متفاوت فراهم کند.
روایت جنگ تنها در فیلم‌های بلند خلاصه نمی‌شود
تنوع قالب‌های سینمایی در این دوره نیز از نکات قابل توجه جشنواره است. فیلم بلند، مستند، فیلم کوتاه، پویانمایی، فیلمنامه، پژوهش و آثار تولیدشده با هوش مصنوعی، بخش‌هایی هستند که در فراخوان و ساختار این رویداد مورد توجه قرار گرفته‌اند.
در بخش مستند، ۳۴ اثر ایرانی به مرحله رقابت راه یافته‌اند؛ آثاری با موضوعات متنوع که از جنگ و دفاع مقدس تا تحولات سیاسی، اجتماعی و تجربه‌های انسانی را در بر می‌گیرند. «آبراه کوچکی در میان هور»، «پوتین‌های زنانه»، «حالا منم از جنگ قصه دارم»، «برای وطن» و «نگهبان آسمان» از جمله این آثار هستند، در بخش پویانمایی کوتاه نیز آثاری با موضوعات تاریخی، دفاعی و اجتماعی حضور دارند. «تا آخرین قطره خون»، «دریا آتش گرفت»، «ریشه‌ها»، «شهر موشکی» و مجموعه «ماجراهای نوید» با محوریت شهید طهرانی‌مقدم و شهید کاظمی‌آشتیانی از جمله آثار معرفی‌شده در این بخش هستند. حضور پویانمایی در جشنواره اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه این قالب می‌تواند مفاهیم تاریخی و حماسی را با زبان تصویری متفاوتی به مخاطبان کودک، نوجوان و خانواده‌ها منتقل کند.
از سوی دیگر، ورود هوش مصنوعی به ساختار جشنواره نیز نشان می‌دهد که برگزارکنندگان تلاش کرده‌اند تحولات فناوری در صنعت تصویر را در کنار قالب‌های سنتی‌تر مورد توجه قرار دهند. معرفی برگزیدگان این بخش در آیین افتتاحیه، از جمله انتخاب اثر «آخرین صبحگاه» به‌عنوان بهترین مستند هوش مصنوعی و «اشاره» به‌عنوان بهترین فیلم کوتاه هوش مصنوعی، نشانه‌ای از حضور این فناوری در تجربه‌های تازه فیلم‌سازی است.
از خاطره تا روایت؛ چالش اصلی سینمای مقاومت
با وجود گستردگی موضوعات و تنوع آثار، یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره سینمای مقاومت، چگونگی تبدیل مفاهیم بزرگ تاریخی و سیاسی به روایت‌هایی انسانی و اثرگذار است. مقاومت زمانی در سینما ماندگار می‌شود که مخاطب بتواند شخصیت‌ها را بشناسد، موقعیت آن‌ها را درک کند و با انتخاب‌ها، نگرانی‌ها، امیدها و رنج‌هایشان ارتباط برقرار کند.
روایت جنگ تنها با نمایش صحنه‌های درگیری شکل نمی‌گیرد؛ زندگی خانواده‌هایی که در انتظار بازگشت عزیزانشان هستند، زنانی که در شرایط دشوار بار مسئولیت را بر دوش می‌کشند، کودکانی که کودکی خود را در سایه جنگ تجربه می‌کنند و خبرنگارانی که برای ثبت حقیقت خطر می‌پذیرند، هر کدام ظرفیت تبدیل شدن به یک اثر سینمایی را دارند.
از این منظر، حضور فیلم‌های مستند و آثار بین‌المللی در جشنواره می‌تواند فرصتی برای عبور از روایت‌های محدود و آشنایی با تجربه‌های متفاوت ملت‌ها باشد. چنین رویکردی به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که سینمای مقاومت بخواهد مخاطبی فراتر از جامعه‌ای با پیش‌زمینه‌های مشترک تاریخی و سیاسی پیدا کند.
در همین چارچوب، مهدی جمالی‌نژاد، استاندار اصفهان در افتتاحیه با تأکید بر نقش سینما در تبدیل رویدادهای تاریخی به حافظه جمعی، بر ضرورت انتقال مفهوم مقاومت به نسل‌های آینده تأکید کرد.
وی با اشاره به حماسه دشت مهیار، خواستار تولید آثار سینمایی و مستند درباره این واقعه شد تا چنین تجربه‌هایی در حافظه ملی ثبت شود.
سینمای مقاومت؛ فرصتی برای ثبت تاریخ معاصر
نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت از هفتم تا چهاردهم آبان به دبیری جلال غفاری‌قدیر برگزار می‌شود. پس از افتتاحیه در اصفهان، نمایش آثار از هشتم تا سیزدهم آبان در پردیس سینمایی ملت تهران برنامه‌ریزی شده و آیین معرفی برگزیدگان نیز شامگاه پنجشنبه چهاردهم آبان برگزار خواهد شد.
اهمیت چنین رویدادی را باید فراتر از تعداد فیلم‌های پذیرفته‌شده یا اسامی برگزیدگان جست‌وجو کرد. جشنواره زمانی می‌تواند به جایگاهی ماندگار در سینمای ایران و جهان دست پیدا کند که به بستری برای شکل‌گیری روایت‌های تازه، کشف استعدادها و گفت‌وگوی فرهنگی میان فیلم‌سازان تبدیل شود.
مقاومت در تاریخ ملت‌ها تنها در لحظه‌های نبرد خلاصه نمی‌شود؛ در بازسازی، امید، حفظ هویت، دفاع از حقیقت و تلاش برای ادامه زندگی نیز معنا پیدا می‌کند. سینما اگر بتواند این ابعاد را با زبان تصویر و بدون گرفتار شدن در روایت‌های تکراری بازتاب دهد، می‌تواند سهمی جدی در حفظ حافظه تاریخی و انتقال تجربه نسل‌ها داشته باشد. نوزدهمین جشنواره فیلم مقاومت نیز در نهایت با همین معیار سنجیده خواهد شد؛ اینکه چه اندازه توانسته است از یک مفهوم تاریخی و سیاسی، قصه‌هایی انسانی، ماندگار و قابل فهم برای مخاطبان جهان بسازد.