به گزارش ایسنا، ناخدا بهنام حسین‌پور از فرماندهان نیروی دریایی ارتش که عصر امروز سه‌شنبه ۵ آبان و بعد از نمایش مستند «عمق میدان» در سینماتک موزه هنرهای معاصر تهران سخن می‌گفت، با اشاره به کمتر ساخته‌شدن آثار سینمایی و مستند درباره نقش ارتش در دوران دفاع مقدس، گفت: تمرکز اصلی نیروهای ارتش همواره بر انجام مأموریت‌های ذاتی بوده و کمتر به دنبال بازنمایی رسانه‌ای فعالیت‌ها و حماسه‌های خود بوده است؛ در حالی که هنر و سینما نقش مهمی در ماندگارشدن این حماسه‌ها و آشنایی نسل جوان با فداکاری‌های نیروهای مسلح دارند.
وی با اشاره به نقش نیروی دریایی ارتش در دوران دفاع مقدس اظهار کرد: در طول هشت سال جنگ تحمیلی، اسکورت ناوگان تجاری کشور بر عهده کشتی‌های نیروی دریایی بود. این مأموریت برای حفظ شریان اقتصادی کشور اهمیت زیادی داشت و همچنان نیز نیروهای دریایی در تأمین امنیت شناورهای تجاری و نفتکش‌ها نقش دارند. شاید در گذشته فرصت کافی برای پرداختن به این فعالیت‌ها فراهم نشده یا اولویت اصلی، انجام مأموریت‌ها بوده است؛ اما برای ماندگارشدن این حماسه‌ها باید از ظرفیت هنر و سینما استفاده کرد تا مردم بدانند چه افرادی بدون چشمداشت و با به‌خطرانداختن جان خود از کشور دفاع می‌کنند.
روایت جنگ و ادعای نابودی نیروی دریایی ایران
وی با اشاره به اهمیت راهبردهای نامتقارن در مقابله با نیروهای برخوردار از برتری تسلیحاتی افزود: در چنین شرایطی، استفاده از ظرفیت‌های مختلف نظامی و تغییر شیوه‌های مقابله می‌تواند معادلات میدان را تغییر دهد و عملیات نیروهای دریایی ارتش و سپاه در منطقه و تنگه هرمز بر تحرکات نیروهای آمریکایی تأثیر گذاشته است.
روایت مأموریت ناو دنا و شهادت ۱۴ تن از کارکنان آن
ناخدا حسین‌پور در بخش دیگری از سخنان خود به مأموریت ناو دنا در رزمایش بین‌المللی در هند اشاره کرد و گفت: این ناو به‌عنوان نماینده ایران در این رزمایش حضور یافت و در تمرین‌های ساحلی و دریایی شرکت کرد. ناو دنا همچنین پیش‌تر در مأموریت دریانوردی پیرامون جهان، موسوم به مأموریت ۳۶۰ درجه، حضور داشت؛ مأموریتی که توانمندی دریانوردی و عملیاتی این شناور را به نمایش گذاشت.
وی با اشاره به حمله به ناو دنا در جریان بازگشت به کشور اظهار کرد: این ناو پس از پایان مأموریت خود، در مسیر بازگشت به ایران بود که در ۱۳ اسفند، در نزدیکی سواحل سریلانکا و در فاصله حدود ۱۹.۵ مایل دریایی از بندر گال، هدف حمله زیردریایی آمریکایی قرار گرفت. در این حادثه ۱۴ نفر از کارکنان ناو به شهادت رسیدند، پیکر ۸۴ نفر به کشور بازگردانده شد و ۲۰ نفر نیز همچنان مفقودالاثر هستند. همچنین ۳۲ نفر از افراد حاضر در این حادثه مجروح شدند و به کشور بازگشتند.
وی با اشاره به شرایط حمله به ناو دنا گفت: این شناور در حال انجام مأموریتی دریایی بود و برای ورود به یک درگیری نظامی آماده نشده بود. با این حال، پس از اصابت نخستین اژدر و تشخیص فرمانده درباره احتمال غرق‌شدن ناو، دستور ترک شناور صادر شد؛ اما اصابت اژدر دوم در جریان خروج کارکنان از ناو، به جان‌باختن شماری از آنان انجامید.
ناخدا حسین‌پور با تأکید بر ضرورت ثبت و روایت این رویدادها خاطرنشان کرد: پرداختن به حماسه‌ها و فداکاری‌های نیروهای دریایی از طریق رسانه‌ها و آثار مستند و سینمایی، می‌تواند به آگاهی نسل جوان از واقعیت‌های جنگ و نقش نیروهای مسلح در دفاع از کشور کمک کند.
وی با اشاره به سال‌ها خدمت در نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، بر ضرورت ثبت و روایت حماسه‌های دریادلان در دوران دفاع مقدس تأکید کرد و گفت: قهرمانان واقعی بسیاری در تاریخ کشور وجود دارند که با فداکاری و ازخودگذشتگی از ایران دفاع کرده‌اند، اما آن‌طور که شایسته است، به مردم معرفی نشده‌اند.
ناخدا حسین‌پور با اشاره به آغاز خدمت خود در بوشهر، محل اجرای عملیات مروارید، اظهار کرد: در طول دوران خدمتم، در حدود ۱۸ شناور نیروی دریایی خدمت کرده‌ام و نزدیک به هفت هزار روز از دوران خدمتم را در دریا گذرانده‌ام. مأموریت‌های سه تا چهارماهه در دریا، بخشی از زندگی حرفه‌ای ما بوده است.
عملیات مروارید؛ یکی از عملیات‌های مهم دریایی دفاع مقدس
وی با اشاره به اهمیت عملیات مروارید در آذرماه ۱۳۵۹ گفت: این عملیات از جمله عملیات‌های پیچیده و ترکیبی دوران دفاع مقدس بود که با همکاری نیروی دریایی ارتش، نیروی هوایی و تکاوران دریایی انجام شد. در جریان این عملیات، تأسیسات نفتی و نظامی عراق در منطقه منهدم شد و نیروی دریایی این کشور ضربه سنگینی متحمل شد. عملیات مروارید نقش مهمی در تضعیف توان دریایی عراق و محدودکردن امکان استفاده این کشور از ظرفیت‌های دریایی برای صادرات نفت و ایجاد مزاحمت برای ایران داشت. با وجود اهمیت این عملیات، به نظر می‌رسد ظرفیت‌های فراوانی برای تولید آثار مستند و سینمایی درباره آن وجود دارد که هنوز به‌طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است.
ضرورت مستندسازی هم‌زمان با مأموریت‌های نظامی
وی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر در ثبت رویدادهای جنگی بیان کرد: در بسیاری از مستندهای مربوط به جنگ جهانی دوم، تصاویر واقعی عملیات در کنار روایت فرماندهان و نیروهای حاضر در میدان به نمایش درمی‌آید. این موضوع نشان می‌دهد که ثبت تصویری مأموریت‌ها باید بخشی از برنامه‌ریزی و نگاه راهبردی نیروهای مسلح باشد. نیروهای نظامی وظیفه دارند مأموریت‌های خود را انجام دهند، اما در کنار آن، ثبت و مستندسازی اقدامات نیز اهمیت دارد. اگر روایت این حماسه‌ها به‌درستی ثبت نشود، ممکن است نسل‌های آینده شناخت کافی از فداکاری‌های انجام‌شده نداشته باشند.
ناخدا حسین‌پور با اشاره به نقش تکاوران دریایی در مقاومت خرمشهر اظهار کرد: محمدعلی صفا، از نیروهای تکاور دریایی که دوره تکاوری را در انگلستان گذرانده بود، از جمله افرادی بود که در مقاومت خرمشهر نقش داشت. تکاوران نیروی دریایی در روزهای نخست جنگ، در کنار دیگر مدافعان شهر ایستادگی کردند و فداکاری‌های آنان شایسته توجه بیشتر در آثار سینمایی و مستند است. به‌جای آنکه برای معرفی قهرمانان، صرفاً به ساخت شخصیت‌های داستانی بپردازیم، باید زندگی و رشادت افرادی را روایت کنیم که واقعاً وجود داشته‌اند و برای دفاع از کشور از جان خود گذشته‌اند.
خاطرات تلخ مأموریت‌های دریایی و شهادت همرزمان
ناخدا حسین‌پور با اشاره به دشواری‌های زندگی دریانوردان نظامی گفت: مأموریت‌های طولانی‌مدت در دریا، فشار زیادی بر خانواده‌های کارکنان نیروی دریایی وارد می‌کند. در بسیاری از موارد، نیروها ماه‌ها از خانواده‌های خود دور هستند و همسران‌شان باید به‌تنهایی مسئولیت‌های زندگی و تربیت فرزندان را بر عهده بگیرند. ازاین‌رو، نقش خانواده‌ها در پشتیبانی از نیروهای دریایی بسیار مهم است.
وی با یادآوری شهادت همرزمان خود در حادثه ناو دنا ادامه داد: بسیاری از نیروهایی که در مأموریت‌های دریایی حضور پیدا می‌کنند، داوطلبانه این مسئولیت را می‌پذیرند. در حادثه ناو دنا نیز شماری از کارکنان و نیروهای جوانی که برای نخستین‌بار در چنین مأموریتی شرکت می‌کردند، جان خود را از دست دادند.
حسین‌پور با اشاره به تلاش بازماندگان برای نجات همرزمان‌شان گفت: برخی از نیروها در شرایط دشوار دریا، برای کمک به مجروحان و حفظ جان دوستان خود تلاش کردند. این فداکاری‌ها و پیوند عاطفی میان همرزمان، از خاطراتی است که هرگز از ذهن بازماندگان پاک نمی‌شود.
ضرورت حمایت از تولید آثار مستند دفاع مقدس
وی در پایان با تأکید بر لزوم حمایت بیشتر از سینمای مستند دفاع مقدس گفت: نیروهای مسلح بدون چشمداشت و با وجود مشکلات شخصی و خانوادگی، به مأموریت‌های خود ادامه می‌دهند. وظیفه رسانه‌ها و هنرمندان این است که این واقعیت‌ها را ثبت کنند و به نسل جوان نشان دهند چه افرادی برای دفاع از کشور فداکاری کرده‌اند.
ناخدا حسین‌پور خاطرنشان کرد: ساخت آثار مستند و سینمایی درباره قهرمانان واقعی کشور، علاوه بر پاسداشت یاد شهدا، می‌تواند شناخت عمومی از تاریخ دفاع مقدس و نقش نیروهای مسلح را افزایش دهد. این آثار به حمایت جدی‌تر نهادهای مسئول و توجه بیشتر به ظرفیت سینمای مستند نیاز دارند.
علی شهاب‌الدین، کارگردان مستند «عمق میدان» نیز درباره تفاوت این اثر با دیگر گزارش‌های تولیدشده درباره عملیات مروارید، خلوص نیت عوامل تولید و پرداختن به روایت‌های کمتر شنیده‌شده از جنگ را از مهم‌ترین دلایل تمایز این مستند عنوان کرد و با اشاره به تعدد فیلم‌ها و گزارش‌های ساخته‌شده درباره عملیات مروارید طی چهار دهه گذشته گفت: در طول این سال‌ها، آثار متعددی با رویکرد گزارش‌گونه درباره این عملیات تولید شده که در قالب مصاحبه و گزارش به نمایش درآمده‌اند؛ اما این سؤال مطرح است که چرا مستند «عمق میدان» بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: بارها از من پرسیده‌اند که چرا «عمق میدان» بیشتر دیده شده است. اگر بخواهم پاسخی غیرشعاری به این سؤال بدهم، باید بگویم خلوص نیت عوامل تولید، یکی از مهم‌ترین دلایل این موضوع بوده است. ما از ابتدا با نگاهی غیراقتصادی و بدون تمرکز بر مسائل مالی وارد این پروژه شدیم و با حداقل هزینه تلاش کردیم کار را به سرانجام برسانیم. البته در ادامه، مورد لطف و حمایت مسئولان نیز قرار گرفتیم.
کارگردان مستند «عمق میدان» با اشاره به روند تولید این اثر اظهار کرد: ساخت این مستند حدود چهار سال زمان برد؛ از آغاز کار در سال ۱۴۰۱ تا رسیدن به اکران عمومی. در این مدت، فراز و نشیب‌های زیادی را پشت سر گذاشتیم که مجال پرداختن به همه آن‌ها در اینجا وجود ندارد. احساس کردم در موضوع عملیات مروارید، قصه‌ای جذاب و قابل روایت وجود دارد. طرح اولیه را با یزدانپرست در میان گذاشتم و پیشنهاد کردم برای پرداختن به این موضوع همکاری کنیم. پس از آن، کار تحقیق و پژوهش را آغاز کردیم، فیلمنامه را تکمیل کردیم و در نهایت، مستند «عمق میدان» شکل گرفت.
وی در پایان با تأکید بر وظیفه فیلم‌سازان در بازنمایی ابعاد کمتر دیده‌شده جنگ گفت: بخش مهمی از وظیفه فیلم‌ساز، روایت آن چیزی است که تاکنون کمتر دیده یا شنیده شده است. جنگ، بخش‌های نادیده بسیاری دارد و تلاش ما در این مستند نیز پرداختن به همین روایت‌ها بوده است.
شهاب‌الدین با اشاره به محدودیت‌های مالی پروژه گفت: این مستند در سال ۱۴۰۱ وارد مرحله تولید شد و گروه برای تأمین هزینه‌های آن با دشواری‌های فراوانی روبه‌رو بود. بخشی از بودجه اولیه از سوی شبکه افق و مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی تأمین شد، اما منابع مالی موجود برای اجرای کامل طرح کافی نبود.
وی با اشاره به هزینه‌های طراحی و اجرای بخش‌های کمیک‌موشن افزود: محدودیت بودجه باعث شد گروه در چند مرحله با طراحان مختلف همکاری کند و برای ادامه تولید، راهکارهای جایگزین در نظر بگیرد. با وجود این مشکلات، عوامل پروژه تلاش کردند روایت مستند را به مخاطبان برسانند.
وی در پایان تأکید کرد: ساخت چنین آثاری برای ما تنها یک فعالیت حرفه‌ای نیست، بلکه رسالتی برای ثبت و روایت داستان افرادی است که در دفاع از کشور نقش داشته‌اند. استقبال مخاطبان، به‌ویژه نسل جوان، از مستند «عمق میدان» نشان داد که روایت این قهرمانی‌ها همچنان برای جامعه اهمیت دارد.
محمدعلی یزدانپرست، از عوامل تولید مستند «عمق میدان» نیز با اشاره به دشواری‌های ساخت این اثر گفت: اثبات واقعی‌بودن داستان یکی از تکاوران نیروی دریایی که حدود ۲۵ تا ۳۰ ساعت در دریا و بر روی تکه‌ای چوب، همراه با یک اسیر عراقی، زنده مانده بود، نزدیک به دو سال زمان برد؛ این در حالی بود که اسناد و شواهد مربوط به این ماجرا وجود داشت.
وی درباره چگونگی شکل‌گیری این پروژه اظهار کرد: حدود سال‌های ۱۳۹۸ یا ۱۳۹۹، در جریان همکاری با علی شهاب‌الدین، داستانی درباره یکی از تکاوران نیروی دریایی برایم تعریف شد که به نظرم بسیار جذاب بود و قابلیت تبدیل‌شدن به یک اثر سینمایی را داشت. این روایت در رمان «باد سرخ» نیز مطرح شده است.
یزدانپرست با اشاره به محدودیت‌های مالی در سینمای مستند افزود: در این حوزه، معمولاً امکانات و بودجه‌هایی که در اختیار آثار داستانی قرار می‌گیرد، وجود ندارد و همین مسئله ساخت آثاری با ابعاد گسترده و بازسازی صحنه‌های جنگ را دشوار می‌کند.
وی ادامه داد: یکی از مشکلات اصلی گروه، قانع‌کردن برخی دستگاه‌های مرتبط درباره واقعی‌بودن این ماجرا بود. با وجود زنده‌بودن راوی، وجود اسناد و تصاویر و امکان بررسی شواهد، اثبات صحت روایت زمان زیادی برد. این روند حدود یک سال و نیم تا دو سال طول کشید و بر پیشرفت پروژه تأثیر گذاشت.
استفاده از کمیک‌موشن برای بازآفرینی روایت‌های جنگ
این عضو گروه تولید مستند «عمق میدان» درباره شیوه بازنمایی صحنه‌های جنگ در این اثر گفت: به دلیل محدودیت‌های مالی، امکان بازسازی کامل صحنه‌ها وجود نداشت و تصاویر آرشیوی مناسبی نیز برای بخش‌هایی از روایت در دسترس نبود. به همین دلیل، استفاده از ساختار کمیک‌موشن و ترکیب شیوه‌های مختلف مستندسازی را به‌عنوان راهکاری برای تصویری‌کردن داستان انتخاب کردیم.
وی با اشاره به همکاری نیروی دریایی ارتش در مراحل تولید افزود: با کمک این مجموعه، امکان تصویربرداری و بازسازی برخی صحنه‌ها در بندر جاسک و جزیره خارک فراهم شد و تجهیزات و امکاناتی از جمله بالگرد و غواصان نیز در اختیار گروه قرار گرفت؛ با این حال، بازسازی برخی صحنه‌های گسترده، از جمله انفجار و غرق‌شدن ناو، به دلیل محدودیت امکانات امکان‌پذیر نبود.
مستندسازی قهرمانان جنگ؛ فراتر از محدودیت‌های مالی
یزدانپرست با تأکید بر ضرورت حمایت از سینمای مستند دفاع مقدس اظهار کرد: روایت زندگی افرادی که برای دفاع از کشور فداکاری کرده‌اند، اهمیت زیادی دارد و نباید این داستان‌ها به دلیل کمبود بودجه نادیده گرفته شوند. سینما و مستند می‌توانند نقش مهمی در معرفی این قهرمانان به نسل جوان ایفا کنند.
انتهای پیام