به گزارش «راهبرد معاصر»؛ پیروزی لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس جمهور برزیل برای چهارمین دوره غیر متوالی یک پیروزی سیاسی تاریخی در برابر ظهور راست افراطی در این کشور است و تداوم مسیر دموکراتیک و سیاست‌های زیست‌محیطی را تقویت می‌کند، اما به چالش‌های ناشی از جنبش بولسونارو و خودداری آن از پذیرش شکست پایان نمی‌دهد.

این پیروزی در بحبوحه تنش‌های شدید و خودداری بولسونارو از پذیرش شکست حاصل شده است

داسیلوا برای چهارمین دوره غیر متوالی ریاست جمهوری به پیروزی دست یافت و سناتور فلاویو بولسونارو، از جناح راست افراطی را که ریاست جنبش پوپولیستی رادیکال تأسیس شده به وسیله پدرش، ژایر بولسونارو، رئیس جمهور سابق را برعهده داشت، شکست داد. ژایر بولسونارو پس از شکست در انتخابات 2022، به جرم توطئه برای کودتا به 27 سال زندان محکوم شده است.

پس از پیروزی غافلگیرکننده بولسونارو در دور نخست انتخابات اوایل ماه جاری، لولا رئیس جمهور سابق برزیل و از حزب کارگران، به بازگشتی تاریخی دست یافت که بازگشت دموکراسی را که این کشور از زمان روی کار آمدن وی شاهد بوده است، تثبیت کرد و به عنوان هدیه تولد زودهنگام برای این رهبر چپ‌گرای کهنه‌کار که سه‌شنبه ۸۱ ساله خواهد شد، عمل کرد.

اما این پیروزی در بحبوحه تنش‌های شدید و خودداری بولسونارو از پذیرش شکست حاصل شده است. وقتی نتیجه اعلام شد، انتخاب ۱۵۹ میلیون رأی‌دهنده برزیلی محتمل، اما واضح بود. رئیس چپ‌گرای ۸۰ ساله ۵۱.۷۹ درصد و رقیبش ۴۸.۲۱ درصد آرا را به دست آوردند، یعنی تقریباً ۴.۳ میلیون رأی، چیزی که لولا آن را «شکستی برای انکار حقایق» توصیف کرد.

بولسونارو که آشکارا عصبانی به نظر می‌آمد، با استناد به تصمیم تمدید رأی‌گیری به مدت دو ساعت دیگر، از پذیرش شکست خودداری کرد هرچند هر دو طرف، البته به دلایل مختلف، درخواست تمدید کرده بودند.

این نتیجه نشان‌دهنده‌ تغییر بی‌سابقه بود، زیرا موج پوپولیسم در دور نخست رأی‌گیری در اوایل این ماه، نیروهای مترقی برزیل را دچار پراکندگی کرده بود.

در انتخاباتی که اوایل اکتبر برگزار شد، فلاویو بولسونارو ۵۶.۱ میلیون رأی در مقایسه با ۵۳.۸ میلیون رأی لولا به دست آورد که نشان‌دهنده ۴۷.۰۳ درصد در مقابل ۴۵.۱۶ درصد بود. این موضوع وارث ۴۵ ساله خانواده اقتدارگرا را در صدر قرار داد. از زمان بازگشت دموکراسی به برزیل در سال ۱۹۸۵، هیچ نامزدی که در دور نخست، دوم شده نتوانسته بود نتیجه را تغییر دهد و در دور دوم پیروز شود.

در هفته‌های بین دو دور انتخابات، شکاف در نظرسنجی‌ها به طور قابل توجهی کاهش یافت، تا اینکه بولسونارو تنها با کسری از یک درصد اختلاف از رقیب خود پیش افتاد. این اوج حرفه سیاسی خارق‌العاده، هرچند گاهی بحث‌برانگیز و ۵۰ سال به طول انجامیده است. این حرفه شاهد ظهور لولا از فقر روستایی به ریاست اتحادیه و سپس تبدیل شدن وی به نخستین رهبر طبقه کارگر برزیل به عنوان رئیس‌جمهور منتخب بود، کسی که به میلیون‌ها نفر کمک کرد تا از فقر فرار کنند و در دو دوره نخست ریاست جمهوری خود از رونق قیمت کالاها بهره‌مند شد.

برای برزیل، پیروزی لولا نشان دهنده ثبات و تضمین امنیت آینده دموکراسی این کشور، دست کم در کوتاه مدت است. در چهار سال گذشته، لولا موفق شده است جنگل‌زدایی در آمازون را بیش از ۷۰ درصد کاهش دهد. وی همچنین به مردم بومی ساکن آنجا کمک و کمپینی علیه استخراج غیرقانونی معادن راه‌اندازی کرد. خبر بسیار مثبت اینکه همه این‌ها ادامه خواهد یافت.

لولا چطور توانست ورق را برگرداند؟

برناردو ملو فرانکو، نویسنده سیاسی روزنامه او گلوبو در ریودوژانیرو، اوایل ماه جاری با بیان مجموعه‌ای از تحولات اجتماعی که در این زمینه نقش داشته‌اند، گفت: بولسونیسم جنبش راست افراطی است که ریشه عمیقی در جامعه برزیل دارد.

مسیحیت انجیلی در دهه‌های اخیر در سراسر برزیل گسترش یافته است و رهبران کلیسا حمایت خود را از سیاست‌های محافظه‌کارانه اجتماعی بولسونارو، پدر و پسر، اعلام کرده‌اند. فلاویو بولسونارو، طرفدار حقوق اسلحه، از ناامیدی رأی‌دهندگان از سطح مزمن جرم و خشونت در شهرها بهره‌برداری کرد. با وجود دهه‌ها دخالت در سیاست برزیل، وی با موفقیت خود را به عنوان چهره بیگانه و ضد وضع موجود معرفی و از رسانه‌های اجتماعی بسیار مؤثرتر از رقیب خود استفاده کرد.

برخی دیگر معتقدند، وی کمک‌های قابل توجهی دریافت کرده است، به طوری که حدود ۱۲ گروه ناظر و تحقیقاتی گزارش‌هایی را منتشر کردند که ادعا می‌کرد «متا» امکان دارد به نفع کمپین سناتور عمل کرده باشد. این جنجال پس از آن شدت گرفت که دادگاه انتخابات برزیل به متا دستور داد تا رفتار نابرابر با نامزدها را متوقف کند، در حالی که این شرکت این ادعاها را دروغ و بی‌اساس خواند و رد کرد.

مسیحیت انجیلی در دهه‌های اخیر در سراسر برزیل گسترش یافته است و رهبران کلیسا حمایت خود را از سیاست‌های محافظه‌کارانه اجتماعی بولسونارو، پدر و پسر، اعلام کرده‌اند

نتیجه دور نخست، پس از آشکار شدن نرخ بی‌سابقه‌ شرکت نکردن در انتخابات ۲۱ درصد، نیروهای مترقی را به خود جذب کرد؛ نرخی که میان گروه‌های حامی لولا، مانند رأی‌دهندگان کم‌درآمد، رایج‌تر بود و این نیروها را بر آن داشت تا تلاش‌های خود را افزایش دهند و بر بسیج رأی‌دهندگان تمرکز کنند.

میلیون‌ها نفر به یک کانال واتس‌اپ به نام «ارتش لولا» پیوستند که روزانه دستورالعمل‌هایی درباره نحوه انتشار گسترده محتوای حمایت از وی ارسال می‌کرد. رئیس جمهور ۸۰ ساله که به تازگی نخستین تلفن هوشمند خود را خریده است، شروع به انتشار محتوا در اینستاگرام و تیک‌تاک کرد. برای نخستین بار، حضور دیجیتال رئیس جمهور از بولسونارو پیشی گرفت.

در مقابل، کمپین بولسونارو درگیر مجموعه‌ای از رسوایی‌ها شد. در افشاگری‌ای که رسوایی «پارتی‌گیت» انگلستان را در مقایسه با آن کم‌اهمیت جلوه داد، مجله ای برزیلی هفته گذشته ادعا کرد بولسونارو در اوج شیوع ویروس کرونا در سال ۲۰۲۰ در یک مهمانی در قایق تفریحی شرکت کرده بود.

در بحبوحه گمانه‌زنی‌ها درباره بازگشت احتمالی به قدرت، فعالان برزیلی در جریان تجمع گسترده حدود 1 میلیون نفری در ساحل کوپاکابانا ریودوژانیرو، بنر بزرگ زرد و سبز برافراشتند که روی آن نوشته شده بود: ما اوضاع را تغییر خواهیم داد!

ترامپ چه نقشی در انتخابات داشت؟

رئیس جمهور آمریکا پس از پیروزی‌های پیاپی نامزدهای راست‌گرای متحد واشنگتن، با افتخار ادعا کرد به «قدرت رسیدن بسیاری از مردم» در آمریکای لاتین کمک کرده است و خود را به عنوان «پادشاه‌ساز» معرفی کرد.

گرچه دونالد ترامپ صراحتاً از فلاویو بولسونارو حمایت نکرد، اما نفوذ وی به شدت احساس می‌شد. سال گذشته، وی محاکمه متحد خود، جایر بولسونارو، در دیوان عالی کشور را محکوم کرد و آن را «شکار جادوگر» نامید و در تلافی آنچه که آزار و اذیت سیاسی خواند، تعرفه‌های استثنایی ۵۰ درصدی بر واردات برزیلی اعمال کرد.

لولا خود را مدافع کشور در برابر برنامه‌های استعماری ترامپ معرفی کرد. پیروزی وی سیاست خارجی چندجانبه و رویکردی عمل‌گرایانه در روابط با ایالات متحده، چین و روسیه را تقویت می‌کند.

وی همچنین درخواست‌ها برای پیوستن به اتحاد بحث‌برانگیز کشورهای آمریکای لاتین که در کنار وزارت دفاع ایالات متحده (پنتاگون) عملیات نظامی علیه کارتل‌های مواد مخدر انجام می‌دهد رد کرد، که می‌توانست به مداخله بسیار گسترده‌تر ایالات متحده در خاک برزیل منجر شود.

انتخابات برزیل همزمان با مجموعه‌ای از انتخابات سرنوشت‌ساز و نزدیک به هم، ازجمله انتخابات صربستان، انتخابات سه‌شنبه اسرائیل و انتخابات هفته‌ آینده‌ ایالات متحده برگزار می‌شود.

پیروزی لولا می‌تواند بازتاب جهانی داشته باشد، زیرا رهبران سراسر آمریکای لاتین و جهان امروز صبح همچنان به وی تبریک می‌گویند.