به گزارش ایرنا، تغییرات اقلیمی، فرونشست دشت‌ها و افت شدید سفره‌های آب زیرزمینی در اقلیم نیمه‌خشک استان مرکزی، بازنگری بنیادین در ساختار سنتی زراعت را از یک انتخاب مدیریتی به ضرورتی زیستی بدل ساخته است.
در این میان، پنجم آبان‌ماه و روز ملی زعفران، فرصتی برای واکاوی راهبردی است که کشت محصولات پرآب‌بر را به حاشیه رانده و اقتصاد کشاورزی استان را با جریان تجارت جهانی پیوند می‌زند.
نخستین و حیاتی‌ترین مولفه در اولویت‌بخشی به این زراعت، منطق هیدرولوژیک و انطباق اکولوژیک زعفران با چرخه بارش‌های منطقه است، پیازی که در اوج خشکی و گرمای تابستان در خواب عمیق فیزیولوژیک به سر می‌برد و دوره رشد و باردهی خود را به فصول سرد و بهره‌گیری از روان‌آب‌ها و نزولات جوی موکول می‌کند و کارآمدترین ابزار برای نجات منابع تحلیل‌رفته آب در فلات مرکزی محسوب می‌شود.
ابعاد اقتصادی زعفران به عنوان محصولی با چگالی سرمایه‌ای بالا، معادله معیشت جوامع روستایی استان را از وابستگی به کشت‌های معیشتی با ارزش افزوده پایین آزاد می‌سازد، تمرکز بر این گوهر گران‌بها، بهره‌وری هر مترمکعب آب مصرفی را به بالاترین سطح ممکن می‌رساند و بازدهی مالی مزارع خرد را با تکیه بر سازوکارهای شفاف مالی نظیر بورس کالا و شبکه صادرات تضمین می‌کند.
از منظر ساختار نیروی انسانی، فصل گل‌انگیزی و برداشت زعفران دقیقا در ایامی رخ می‌دهد که تقویم فعالیت‌های زراعی سنتی رو به افول می‌گذارد، این تقارن زمانی موجب جذب هدفمند کارگران فصلی، جلوگیری از مهاجرت‌های موقت روستاییان به حاشیه شهرها و فعال‌سازی شبکه‌های اشتغال خانگی با محوریت زنان و جوانان بومی در پهنه‌هایی نظیر دلیجان، خمین و فراهان می‌شود.
توسعه این زنجیره در استانی با زیرساخت‌های پیشرفته صنعتی و دسترسی راهبردی به خطوط ترانزیتی کشور، بستری بی‌بدیل برای استقرار واحدهای فرآوری، استانداردسازی عصاره‌های دارویی و بسته‌بندی صادراتی پدید می‌آورد، رویکردی که تثبیت جایگاه استان مرکزی را فراتر از یک تولیدکننده صرف مواد خام، به عنوان قطب نوظهور تجارت و صنایع تبدیلی گیاهان دارویی در کشور رقم خواهد زد.
برداشت ۲.۷ تن زعفران از مزارع استان مرکزی
معاون باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی گفت: طبق پیش‌بینی انجام شده امسال حدود ۲ هزار و ۷۰۰ کیلوگرم زعفران خشک از ۵۷۶ هکتار اراضی زیر کشت این محصول در استان برداشت می‌شود.
احمد اسدی افزود: میانگین برداشت زعفران خشک در استان مرکزی ۴.۵ کیلوگرم در هر هکتار است که این رقم با اختلاف ۳۰ درصدی نسبت به میانگین کشوری (۳.۵ کیلوگرم)، جایگاه مناسب شهرستان‌هایی نظیر خمین، دلیجان و کمیجان را برای توسعه این محصول نشان می‌دهد.
وی با اشاره به اجرای سند الگوی کشت بیان کرد: جایگزینی زعفران به جای محصولات پرآب‌بر مانند یونجه به عنوان یکی از گونه‌های بومی و سازگار با اقلیم استان در دستور کار قرار گرفته و سطوح قابل توجهی تغییر یافته است.
معاون باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی تصریح کرد: با توجه به عرضه محصول در بورس، قیمت هر گرم زعفران ۳۰۰ هزار تومان (معادل ۳۰۰ میلیون تومان در هر کیلوگرم) است که با کسر هزینه‌های کارگری و برداشت، درآمد خالص یک تا ۱.۱ میلیارد تومانی را برای هر هکتار به همراه دارد و توجیه‌پذیری اقتصادی فوق‌العاده‌ای در مقایسه با گندم و جو ایجاد می‌کند.
اسدی درخصوص نیاز آبی این گیاه گفت: زعفران به دلیل خواب تابستانه و بهاره، آب مورد نیاز خود را در فصل زمستان از طریق نزولات جوی تامین می‌کند و نیاز آبی آن با کمتر از یک‌هزار مترمکعب در هکتار، یک‌پنجم میزان مصرف آب در کشت جو (حداقل پنج هزار مترمکعب) است.
وی با اشاره به رتبه نهم تا دهم استان مرکزی در تولید زعفران کشور خاطرنشان کرد: با توجه به کم‌آب‌بر بودن و توقع کم کودی، سطح زیر کشت زعفران در استان به زودی افزایش می‌یابد.
معاون باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی عنوان کرد: حداقل یک‌پنجم زعفران تولیدی استان توسط تجار و برندهای بزرگ مانند سحرخیز و قائنات خریداری شده و پس از عرضه در بورس خراسان، صادر می‌شود.
آنالیزها نشان می‌دهد کیفیت زعفران استان مرکزی حتی از کیفیت زعفران خراسان نیز بهتر است
اسدی گفت: آنالیز معاونت غذا و دارو نشان می‌دهد شاخص‌های کیفی از جمله ماده موثره سافرانال و کروسین در زعفران این استان حتی از استان خراسان نیز بهتر و به همین دلیل توسعه این کشت در استان منطقی است.
کمیجان، زعفران‌کاری با عملکرد بالاتر از میانگین کشور
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان کمیجان به کشت پیاز زعفران در ۵۲ هکتار از اراضی این شهرستان اشاره کرد و گفت: سالانه حدود ۲۵۰ کیلوگرم زعفران خشک و مرغوب از مزارع کمیجان برداشت می‌شود.
مهدی غلامحسینی با اشاره به عملکرد مزارع زعفران شهرستان کمیجان، افزود: میانگین برداشت این محصول در کشور حدود چهار کیلوگرم در هر هکتار است، در حالی که بهره‌برداران کمیجانی با رعایت اصول تغذیه گیاه و اجرای فنی عملیات برداشت، به میانگین پنج کیلوگرم در هکتار دست یافته‌اند.
وی کیفیت زعفران تولیدی کمیجان را از ظرفیت‌های مهم این محصول در شهرستان دانست و اظهار کرد: زعفران این منطقه از نظر طعم، قدرت رنگ‌دهی و ترکیبات مؤثره، در برخی شاخص‌ها با محصول استان‌های شناخته‌شده خراسان رقابت می‌کند.
غلامحسینی با بیان اینکه کیفیت تولید به‌تنهایی برای حضور مؤثر در بازار کافی نیست، ادامه داد: نبود بسته‌بندی شناسنامه‌دار و برند محلی، از موانع عرضه مستقل و شناساندن زعفران کمیجان به مصرف‌کنندگان است؛ موضوعی که ساماندهی آن می‌تواند به تقویت جایگاه محصول در بازارهای داخلی و جهانی کمک کند.
وی تاکید کرد: ایجاد هویت تجاری برای زعفران شهرستان در کنار حفظ کیفیت و بهبود شیوه‌های تولید و برداشت می‌تواند سهم بهره‌برداران را از ارزش نهایی محصول افزایش دهد و زمینه رونق بیشتر این کشت را در منطقه فراهم کند.
کلام آخر:
زعفران برای استان مرکزی تنها یک محصول کشاورزی تازه‌وارد نیست، فرصتی است برای بازتعریف رابطه میان تولید و منابع طبیعی، گسترش سنجیده این کشت می‌تواند بخشی از فشار بر آب را کاهش دهد، بی‌آنکه کشاورزی از چرخه درآمدزایی و اشتغال روستایی خارج شود.
با این حال توسعه سطح زیرکشت به‌تنهایی تضمین‌کننده موفقیت نیست و دسترسی کشاورزان به پیاز سالم، آموزش روش‌های کاشت و برداشت، پشتیبانی فنی و شکل‌گیری زنجیره‌ای منسجم از تولید تا عرضه، عواملی هستند که می‌توانند کیفیت محصول و سهم بهره‌برداران از ارزش افزوده را افزایش دهند.
ظرفیت اقلیمی و کیفیت زعفران استان مرکزی زمینه‌ای امیدوارکننده برای گسترش این محصول فراهم کرده است اما تبدیل این ظرفیت به مزیتی پایدار، نیازمند برنامه‌ریزی متناسب با توان منابع آب و تقویت فرآوری و بازاریابی در داخل استان است.
روز زعفران فرصتی برای توجه دوباره به همین مسیر است، توسعه‌ای که هم برای کشاورز صرفه داشته باشد و هم با محدودیت‌های سرزمینی استان سازگار بماند.