محسن اوستا، مدیرعامل شرکت مهندسی پزشکی کاوشگران طب خوارزمی، در گفت‌و‌گو با آناتک با تشریح قابلیت‌های نسخه ارتقایافته هولتر ECG این شرکت، از توسعه فناوری بازسازی سیگنال‌های قلبی بر اساس اندازه‌گیری فشار خون، امکان تشخیص حدود ۶۴ نوع آریتمی و عرضه تجهیزات تولید داخل با قیمتی پایین‌تر از نمونه‌های خارجی خبر داد.
اوستا با اشاره به سابقه فعالیت این شرکت اظهار کرد: «شرکت ما در سال ۱۳۸۸ تأسیس شد و از سال ۱۳۸۹ در شمار شرکت‌های دانش‌بنیان قرار گرفت. ما نخستین تولیدکننده هولتر ECG در ایران بودیم.»
ثبت طولانی‌مدت سیگنال‌های قلبی برای شناسایی اختلالات پنهان
اوستا درباره ضرورت توسعه این محصول توضیح داد: «برخی بیماران با وجود ابتلا به مشکلات قلبی، در آزمایش‌هایی مانند تست ورزش یا ثبت معمول نوار قلب، نشانه مشخصی از بیماری ندارند، اما ممکن است در بازه‌های ۲۴، ۴۸ یا ۷۲ ساعته، اختلالاتی در سیگنال‌های قلبی آنها بروز کند. هولتر ECG این سیگنال‌ها را ثبت و ذخیره می‌کند. این دستگاه دارای سخت‌افزار اختصاصی است که از طریق روش‌های مختلف به نرم‌افزاری متصل می‌شود که طراحی آن در خود شرکت انجام شده و دانش‌بنیان است. نرم‌افزار مذکور از الگوریتم‌های اختصاصی بهره می‌برد و با تحلیل سیگنال‌ها، نوع آریتمی قلبی بیمار را مشخص می‌کند.»
وی با اشاره به برخی کاربرد‌های تشخیصی این فناوری افزود: «برای مثال، برخی افرادی که دچار غش یا علائم تشنج‌مانند می‌شوند، ممکن است در ابتدا دارای مشکلات مغزی تشخیص داده شوند؛ درحالی‌که یکی از علل احتمالی این وضعیت، مشکلات قلبی و اختلال در خون‌رسانی است که می‌تواند علائمی مشابه تشنج ایجاد کند. این دستگاه قابلیت تشخیص حدود ۶۴ نوع آریتمی را دارد.»
مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان درباره تفاوت هولتر ECG با نوار قلب معمولی بیان کرد: «نوار قلب معمولی، فعالیت الکتریکی قلب را در یک بازه کوتاه، معمولاً حدود ۱۰ ثانیه، ثبت می‌کند. بنابراین، اطلاعات به‌دست‌آمده تنها وضعیت قلب را در همان لحظه نشان می‌دهد؛ اما هولتر ECG سیگنال‌های قلبی را در بازه‌های زمانی طولانی‌تر، از چهار ساعت تا ۷۲ ساعت، ثبت و ذخیره می‌کند و سپس آنها را مورد تحلیل قرار می‌دهد. در روش معمول نوار قلب، سیگنال روی کاغذ نمایش داده می‌شود، اما هولتر اطلاعات ثبت‌شده را بر اساس استاندارد‌های جهانی تحلیل و اختلالات احتمالی قلبی را مشخص می‌کند. این موضوع، تفاوت اصلی هولتر ECG با نوار قلب معمولی است.هولتر ما قابلیت ثبت سیگنال‌های قلبی را تا ۱۲۰ ساعت دارد.»
وی درباره عملکرد دستگاه در محیط‌های مختلف گفت: «ثبت نوار قلب در محیط‌هایی که نویز الکتریکی وجود دارد، می‌تواند با اختلال مواجه شود، اما هولتر تولیدی ما در مناطقی مانند عسلویه، شمال کشور و نیروگاه اتمی مورد استفاده قرار گرفته است. این دستگاه ایزوله است و نویز تأثیری بر سیگنال‌های ثبت‌شده آن نمی‌گذارد. در مقابل، هنگام ثبت نوار قلب معمولی، حتی وجود یک دستبند نیز ممکن است موجب اختلال در ثبت اطلاعات شود.»
سازوکار ثبت و تحلیل سیگنال‌های قلبی
اوستا درباره نحوه عملکرد هولتر ECG از زمان اتصال دستگاه به بدن بیمار تا ثبت اطلاعات توضیح داد: «ابتدا چسب‌هایی به بدن بیمار متصل می‌شود و لید‌های هولتر که دارای اتصالات دکمه‌ای هستند، روی آنها قرار می‌گیرند. دستگاه در این مرحله فعالیت خود را آغاز می‌کند. اساس عملکرد آن، دریافت ولتاژ‌های الکتریکی بدن است. سپس این ولتاژ‌ها از طریق تحلیل‌های پیچیده ریاضی پردازش و به سیگنال‌هایی تبدیل می‌شوند که قابلیت نمایش و بررسی دارند. هنگام جدا کردن دستگاه از بدن بیمار نیز اطلاعات مربوط به یکی دو ثانیه پیش از جداسازی، پشتیبان‌گیری و ذخیره می‌شود.»
وی درباره مدت استفاده از این دستگاه اظهار کرد: «مدت استفاده از هولتر به نظر پزشک بستگی دارد و معمولاً بین ۲۴ تا ۷۲ ساعت متغیر است. برخی آریتمی‌ها ممکن است حتی در بازه ۲۴ ساعته نیز ثبت نشوند. بیمار در طول فعالیت‌های روزمره، از جمله هنگام خواب، دوش گرفتن یا بالا رفتن از پله، دستگاه را همراه خود دارد و در صورت بروز اختلال، اطلاعات مربوط به آن ثبت می‌شود. به‌طور معمول، مدت استفاده از دستگاه کمتر از ۲۴ ساعت نیست و در برخی شرایط تخصصی از ۷۲ ساعت نیز فراتر می‌رود.»
مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان با اشاره به کاربرد هولتر‌های بلندمدت افزود: «برای برخی بیماران، از جمله در مواردی که پزشک تشخیص دهد، هولتر تا ۲۱ روز نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. این روش به بررسی تخصصی‌تری نیاز دارد. ما نیز هولتر بلندمدتی تولید کرده‌ایم که با یک بار شارژ، تا ۲۱ روز کار می‌کند. در نهایت، مدت استفاده از دستگاه به تشخیص تخصصی پزشک بستگی دارد.»
اوستا درباره نحوه انتقال و پردازش اطلاعات ثبت‌شده بیان کرد: «دستگاه به کارت حافظه microSD مجهز است و نسخه‌های جدید آن از قابلیت وای‌فای نیز برخوردارند. اطلاعات دستگاه به رایانه منتقل می‌شود و نرم‌افزاری که در اختیار پزشک قرار می‌گیرد، دارای مجوز استفاده است. داده‌های خام ثبت‌شده وارد نرم‌افزار می‌شوند و پس از پردازش، به سیگنال‌های قابل مشاهده برای پزشک تبدیل می‌شوند. نرم‌افزار به‌صورت خودکار نیز اطلاعات را تحلیل می‌کند؛ با این حال، پزشک سیگنال‌ها را بررسی می‌کند، توضیحات و نظرات خود را ثبت می‌کند، در صورت نیاز تغییرات لازم را اعمال می‌کند و در نهایت از نتایج گزارش تهیه می‌کند.»
وی در تشریح اختلالات قابل شناسایی با این دستگاه گفت: «یکی از موارد، شرایطی است که بیمار علائمی شبیه تشنج نشان می‌دهد. برای مثال، در برخی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، اختلال در خون‌رسانی ممکن است موجب بروز علائمی شود که در نوار قلب معمولی به‌وضوح قابل تشخیص نباشد. عوامل مختلفی می‌توانند بر بروز این وضعیت تأثیر بگذارند و تشخیص آن را در شرایط معمول دشوار کنند.»
اوستا ادامه داد: «از دیگر موارد قابل بررسی، آریتمی‌های قلبی مانند PVC یا انقباض زودرس بطنی است. همچنین، اختلال در عملکرد بخش‌های مختلف قلب، برخی ناهنجاری‌های ساختاری مانند وجود سوراخ در قلب و کاهش برون‌ده قلبی یا کسر جهشی (EF) از جمله مواردی هستند که باید بررسی شوند. دستگاه با استفاده از استاندارد‌های موجود، اطلاعات ثبت‌شده را تحلیل و به شناسایی این اختلالات کمک می‌کند.»
بازسازی سیگنال قلب از فشار خون با حدود ۹۲ درصد شباهت
مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان با اشاره به فناوری جدید توسعه‌یافته در این مجموعه اظهار کرد: «یکی از قابلیت‌های جدیدی که روی سامانه ECG توسعه داده‌ایم، بازسازی سیگنال قلبی از طریق اندازه‌گیری فشار خون است. به این معنا که بدون ثبت مستقیم نوار قلب، می‌توان با استفاده از فشار خون معمولی اندازه‌گیری‌شده از دست بیمار، سیگنال‌های قلبی را بازسازی و بررسی کرد.»
اوستا درباره وضعیت توسعه این فناوری توضیح داد: «کار توسعه این فناوری به پایان رسیده و اجرای آن نیز انجام شده است؛ با این حال، هنوز آن را به بازار عرضه نکرده‌ایم. حدود پنج تا شش سال برای پژوهش و توسعه این فناوری زمان صرف کرده‌ایم تا به نتیجه فعلی برسیم.»
وی در تشریح روش بازسازی سیگنال‌ها افزود: «برای ثبت آریتمی‌های قلبی با هولتر ECG، از لید‌ها و کانال‌های مختلف از جمله پنج یا شش لید و سامانه‌های شش، هشت یا ۱۲ کاناله استفاده می‌شود. در فناوری جدید، تلاش کرده‌ایم همین سیگنال‌ها را با استفاده از اندازه‌گیری فشار خون معمولی و در بازه‌هایی مانند ۱۰ دقیقه، ۱۵ دقیقه یا نیم ساعت، از طریق الگوریتم‌های ریاضی بازسازی و تحلیل کنیم.»
مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان درباره نتایج به‌دست‌آمده بیان کرد: «برای مثال، اگر آریتمی PVC با هولتر ECG تشخیص داده شود، در فرایند بازسازی سیگنال‌ها از طریق فشار خون، به حدود ۹۲ درصد شباهت با سیگنال مرجع دست پیدا می‌کنیم و امکان تشخیص مجدد آن را نیز داریم.»
اوستا با اشاره به کاربرد‌های احتمالی این فناوری در موقعیت‌هایی که دسترسی به تجهیزات متداول ثبت نوار قلب محدود است، گفت: «این فناوری می‌تواند برای شرایطی که امکان استفاده از هولتر ECG وجود ندارد، از جمله برخی محیط‌های عمومی مانند مترو، کاربرد داشته باشد. در چنین شرایطی، اندازه‌گیری فشار خون می‌تواند داده‌های لازم برای بازسازی و تحلیل سیگنال‌های قلبی را فراهم کند.»
وی در ادامه با اشاره به برادیکاردی به‌عنوان یکی از اختلالات قلبی توضیح داد: «برادیکاردی به معنای کند شدن ضربان قلب است و ممکن است در اثر مشکلات قلبی، تداخل دارویی یا عوامل دیگر ایجاد شود. در چنین شرایطی، فرایند دسترسی به نوار قلب و ثبت مستقیم سیگنال‌های قلبی ممکن است زمان‌بر باشد؛ درحالی‌که فناوری بازسازی سیگنال از فشار خون می‌تواند امکان بررسی اولیه اطلاعات را فراهم کند. برای مثال، در صورت استفاده از برخی ساعت‌های هوشمند مانند اپل‌واچ، قابلیت‌های اندازه‌گیری و تحلیل اطلاعات نیز می‌توانند در این زمینه مورد توجه قرار گیرند.»
قیمت پایین‌تر از نمونه‌های خارجی و تداوم خدمات پس از فروش
اوستا با اشاره به اختلاف قیمت نمونه‌های مشابه افزود: «در برخی مقایسه‌ها، قیمت نمونه خارجی حدود ۵۰۰ دلار عنوان می‌شود، اما محصول ما با قیمتی به‌مراتب پایین‌تر عرضه می‌شود. اگر نرخ دلار آزاد را به‌طور فرضی ۲۶۰ هزار تومان در نظر بگیریم، اختلاف قیمت بسیار قابل توجه خواهد بود.»
مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان با تأکید بر تداوم خدمات‌رسانی به تجهیزات تولیدشده در سال‌های گذشته اظهار کرد: «از سال ۱۳۸۸ که نخستین نسخه‌های دستگاه تولید شدند، تاکنون برخی از نسخه‌های ما همچنان در بیمارستان‌ها و مجموعه‌های مختلف، از جمله برخی سازمان‌های سپاه، مراکز نظامی و سایر مراکز، در حال استفاده هستند. ما همچنان خدمات موردنیاز این دستگاه‌ها را ارائه می‌دهیم.»
اوستا درباره میزان وابستگی تولید این محصول به خارج از کشور بیان کرد: «نرم‌افزار دستگاه در داخل شرکت طراحی شده است. بخشی از قطعات موردنیاز را از آمریکا یا آلمان تأمین می‌کنیم و سایر مراحل تولید در خود شرکت انجام می‌شود. بنابراین، به‌جز تأمین برخی قطعات، وابستگی دیگری در فرایند تولید نداریم. حتی در شرایط دشوار نیز قطعات موردنیاز ما بسیار کوچک هستند و امکان تأمین تعداد زیادی از آنها در حجم محدود وجود دارد.»
مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان در پایان با تأکید بر اختلاف قیمت تجهیزات داخلی و خارجی خاطرنشان کرد: «قیمت فعلی محصول ما، با توجه به شرایط موجود، حدود یک‌دهم قیمت برخی نمونه‌های خارجی برآورد می‌شود. محاسبه قیمت‌ها بر اساس نرخ ارز آزاد، اختلاف قابل توجهی را نشان می‌دهد. همچنین شرکت‌هایی که برای واردات این تجهیزات ارز دریافت می‌کنند، در عمل از نوعی یارانه ارزی برخوردار می‌شوند.»
انتهای پیام/