به گزارش جماران، بیش از سه هفته از آغاز فروش اسکناس ارز در شعب منتخب بانک‌ها می‌گذرد؛ سیاستی که با اعلام برنامه عرضه تا سقف 2 میلیارد دلار اجرا شد تا بخشی از تقاضای بازار را پاسخ دهد و فشار خرید در بازار آزاد را کاهش دهد.
با این حال، بر اساس اطلاعات مطرح‌شده در این گزارش، تا 4 آبان آمار تجمیعی و شفافی از میزان فروش، حجم ارز تحویل‌شده به خریداران و مقدار باقی‌مانده از منابع اعلام‌شده منتشر نشده است. بنابراین، برنامه عرضه 2 میلیارد دلاری را نمی‌توان معادل فروش قطعی این میزان ارز دانست.
دلار 10 هزار دلاری چگونه عرضه شد؟
بانک مرکزی در 8 مهر از برنامه عرضه تا سقف 2 میلیارد دلار اسکناس خبر داد و حجم مرحله نخست را یک میلیارد دلار اعلام کرد. فروش عملی ارز از 11 مهر در شعب منتخب بانک‌های ملت، تجارت، صادرات و سامان آغاز شد و بانک ملی نیز از 12 مهر به جمع بانک‌های عامل پیوست.
در این طرح، افراد بالای 18 سال امکان خرید تا سقف 10 هزار دلار با ارائه کارت ملی را دارند. استفاده از این سهمیه نیز مانع دریافت ارز در سایر سرفصل‌های مجاز، از جمله ارز مسافرتی، نمی‌شود.
نرخ فروش دلار در گزارش‌های روز نخست اجرای طرح حدود 259 هزار تومان و در روز دوم حدود 257 هزار تومان اعلام شد؛ نرخ‌هایی که مربوط به ابتدای اجرا بوده و به معنای ثابت‌بودن قیمت فروش در ادامه طرح نیست.
مهار هیجان خرید؛ بدون کاهش پایدار قیمت
ابراهیم سماوی، کارشناس اقتصادی، معتقد است عرضه اسکناس توانسته در کوتاه‌مدت سقف قیمت دلار و بخشی از تقاضای هیجانی را مدیریت کند، اما به افت قابل‌توجه و ماندگار نرخ ارز منجر نشده است.
به گفته او، دلار در دوره مورد بررسی از محدوده 257 تا 258 هزار تومان تا حوالی 272 هزار تومان نوسان داشته و مداخله بانک مرکزی حتی کاهش پایدار 5 درصدی نیز ایجاد نکرده است.
این ارزیابی نشان می‌دهد اثر اصلی سیاست، بیشتر در محدودکردن فشار افزایشی بازار بوده است؛ با این حال، بدون انتشار آمار فروش و بررسی سایر عوامل اثرگذار، نمی‌توان سهم دقیق عرضه بانکی در مهار نوسانات را مشخص کرد.
چرا تزریق دلار به‌تنهایی کافی نیست؟
سماوی، ریسک‌های سیاسی و ژئوپلیتیکی، تداوم جنگ، کسری بودجه و انتظارات تورمی را از عوامل تعیین‌کننده مسیر میان‌مدت بازار ارز می‌داند.
از نگاه این کارشناس، اگر عوامل بنیادی همچنان تقاضا برای ارز را تقویت کنند، بازار می‌تواند عرضه‌های بزرگ‌تر را نیز جذب کند؛ در نتیجه، افزایش فروش اسکناس لزوما به کاهش پایدار قیمت منتهی نخواهد شد.
تداوم نااطمینانی درباره تجارت خارجی و دسترسی به منابع ارزی نیز می‌تواند اثر مداخلات کوتاه‌مدت را محدود کند.
جای خالی آمار فروش واقعی
مهم‌ترین ابهام طرح، فاصله میان حجم اعلام‌شده برای عرضه و میزان فروش تحقق‌یافته است. برای ارزیابی عملکرد این سیاست باید مشخص شود چه مقدار ارز فروخته شده، عرضه با چه نظمی ادامه یافته و چه اثری بر تقاضای بازار آزاد داشته است.
استقبال خریداران یا تشکیل صف در شعب نیز به‌تنهایی معیار موفقیت نیست؛ به‌ویژه زمانی که اختلاف نرخ بانکی و بازار آزاد می‌تواند انگیزه خرید ایجاد کند.
در مجموع، ارزیابی مطرح‌شده از کمک عرضه بانکی به آرام‌کردن موقت بازار حکایت دارد؛ اما سنجش میزان موفقیت آن و امکان تداوم این اثر، به انتشار آمار شفاف و مسیر تحولات سیاسی و اقتصادی وابسته است.