گروه استان‌های دفاع‌پرس- «محمد جواد گودینی» مدرس دانشگاه؛ حضرت فاطمه زهرا (س)، دختر پیامبر اسلام (ص) و حضرت خدیجه (س)، از اهل‌بیتی است که خداوند هرگونه آلودگی و پلشتی را از آن‌ها دور کرده است. پیامبر اکرم (ص) نیز ایشان را برترین بانوی جهان معرفی کرده‌اند؛ جایگاهی که بیانگر عظمت معنوی و فضایل بی‌نظیر آن حضرت است.
آن بانوی بزرگوار در مکتب وحی پرورش یافت و به عالی‌ترین مراتب اخلاقی و رفتاری دست پیدا کرد. حضرت زهرا (س) در عبادت، علم، خداترسی، زندگی خانوادگی، حضور اجتماعی، عفاف و دفاع از حق و عدالت، الگویی کامل برای زنان و مردان مسلمان به شمار می‌رود.
شناخت سیره اخلاقی حضرت فاطمه زهرا (س) در روزگار کنونی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا تبلیغات گسترده فرهنگی غرب می‌کوشد برخی حقایق را وارونه جلوه دهد و فضیلت‌هایی مانند عفاف، پاکدامنی و وفاداری خانوادگی را تضعیف کند. در چنین شرایطی، بازخوانی سیره آن حضرت ضرورتی فرهنگی و تربیتی است.
الگوگیری از زندگی حضرت زهرا (س) تنها به شناخت فضایل ایشان محدود نمی‌شود، بلکه باید این آموزه‌ها در رفتار فردی، خانوادگی و اجتماعی مسلمانان نمود پیدا کند. بررسی منابع تاریخی و روایی، جلوه‌های گوناگونی از پارسایی، مسئولیت‌پذیری و اخلاق‌مداری این بانوی بزرگوار را آشکار می‌سازد.
اخلاق خانوادگی و احترام به همسر
امیرالمؤمنین علی (ع) در توصیف اخلاق همسر بزرگوارشان، حضرت فاطمه زهرا (س)، فرموده‌اند که ایشان هرگز موجب خشم و ناراحتی آن حضرت نمی‌شدند و در کاری با ایشان مخالفت نمی‌کردند. امام علی (ع) همچنین تأکید داشتند که دیدن چهره فاطمه (س)، اندوه و ناراحتی را از وجودشان دور می‌کرد.
این روایت، بیانگر جایگاه حسن خلق، احترام متقابل و آرامش‌بخشی در زندگی مشترک آن دو بزرگوار است. رفتار حضرت زهرا(س) نشان می‌دهد که توجه به احساسات همسر، پرهیز از رنجاندن او و تقویت صمیمیت خانوادگی، از مؤلفه‌های مهم یک زندگی اخلاق‌مدار و موفق به شمار می‌رود.
تقسیم مسئولیت‌های زندگی میان حضرت فاطمه زهرا (س) و امام علی (ع) نیز از جلوه‌های قابل توجه سیره خانوادگی آن دو بزرگوار است. بر اساس روایت‌ها، حضرت زهرا (س) مسئولیت خمیر کردن، پختن نان و انجام امور داخلی منزل را پذیرفته بودند و امام علی (ع) نیز کارهای بیرون از خانه را انجام می‌دادند.
در روایتی آمده است که روزی امام علی (ع) از همسرشان درباره وجود غذا در منزل پرسیدند. حضرت زهرا (س) پاسخ دادند که سه روز است چیزی در خانه ندارند تا با آن از ایشان پذیرایی کنند؛ پاسخی که بیانگر شرایط دشوار معیشتی آن خانواده است.
امام علی (ع) پس از شنیدن این سخن، از اینکه همسرشان ایشان را زودتر مطلع نکرده بود، ابراز تعجب کردند. حضرت زهرا (س) نیز توضیح دادند که پیامبر اکرم (ص) ایشان را از درخواست کردن چیزی از همسرشان نهی کرده و سفارش کرده بودند تنها در صورت فراهم شدن امکانات، از آن بهره ببرند.
مادری و تربیت فرزندان
حضرت فاطمه زهرا (س) افزون بر برخورداری از فضایل اخلاقی در زندگی مشترک، مادری مهربان و دلسوز بودند. ایشان به فرزندان خود محبت می‌ورزیدند، آنان را مورد نوازش قرار می‌دادند و در کنار ابراز عشق و علاقه، برای تربیت شایسته و پرورش اخلاقی و معنوی آنان نیز اهتمام فراوان داشتند.
توجه حضرت زهرا (س) به تربیت فرزندان، آثار ارزشمندی در انتقال معارف اسلامی به نسل‌های بعد بر جای گذاشت. فرزندان ایشان نیز شماری از سخنان و روایات مادر بزرگوارشان را نقل کردند و این آموزه‌ها در گذر زمان به دیگر دوستداران اهل بیت (ع) منتقل شد.
مهربانی با خادم و مسئولیت‌پذیری در خانه
رفتار حضرت فاطمه زهرا (س) با خادم خود، فضه، از دیگر جلوه‌های آموزنده سیره اخلاقی ایشان است. بر اساس روایت نقل‌شده، آن حضرت مطابق سفارش پیامبر اکرم (ص)، کارهای منزل را با فضه تقسیم می‌کردند تا خادمشان از فشار و سختی مداوم مسئولیت‌های خانه در امان بماند.
بر این اساس، یک روز فضه کارهای خانه را انجام می‌داد و روز دیگر، خود حضرت زهرا (س) مسئولیت امور منزل را بر عهده می‌گرفتند. این رفتار، جلوه‌ای از رعایت انصاف، توجه به حقوق دیگران و پرهیز از تحمیل دشواری‌های زندگی بر افراد زیردست بود.
خانه‌داری و تربیت فرزندان، همراه با تحمل دشواری‌های زندگی و دوری از شکایت و گله‌مندی، از ویژگی‌های برجسته آن بانوی بزرگوار به شمار می‌رفت. حضرت زهرا (س) در عین تلاش فراوان برای اداره خانه، به شرایط همسر خود نیز توجه داشتند و از تحمیل خواسته‌های فراتر از توان او پرهیز می‌کردند.
در روایتی، حضرت فاطمه زهرا (س) خطاب به امام علی (ع) فرمودند که از خداوند شرم دارند چیزی از ایشان بخواهند که توانایی فراهم کردن آن را نداشته باشند. این سخن، بیانگر قناعت، درک متقابل و توجه به شرایط اقتصادی خانواده در سیره آن حضرت است.
رازداری، عفاف و مسئولیت اجتماعی
رازداری، فداکاری، احترام به شخصیت کودکان و توجه به تربیت اسلامی فرزندان، از دیگر ویژگی‌های حضرت فاطمه زهرا (س) بود؛ ایشان همچنین به ارتقای آگاهی زنان، رشد فکری جامعه و پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و شبهات اعتقادی مردم توجه داشتند و در کنار این مسئولیت‌ها، از همسایگان غافل نمی‌شدند.
دعای خیر برای همسایگان، ادب، پارسایی و توجه به نیازهای معنوی مردم، جایگاه ویژه‌ای در زندگی آن بانوی بزرگوار داشت. حضرت زهرا (س) بخش قابل توجهی از وقت خود را به عبادت و رازونیاز با خداوند اختصاص می‌دادند و معارف معنوی را نیز به دیگران آموزش می‌دادند.
از جمله آموزه‌های معنوی منسوب به ایشان، دعایی مشهور به «دعای نور» است که بنا بر نقل منابع، حضرت فاطمه زهرا(س) آن را به سلمان فارسی آموختند. این روایت، یکی از جلوه‌های توجه آن حضرت به دعا، معنویت و انتقال آموزه‌های دینی به شاگردان مکتب وحی و ولایت به شمار می‌رود.
جایگاه حضرت زهرا (س) نزد پیامبر اکرم (ص)
حضرت فاطمه زهرا (س) جایگاهی ممتاز نزد پیامبر اکرم (ص) داشتند و بر اساس روایت‌ها، ایشان محبوب‌ترین فرد نزد رسول خدا (ص) بودند. پیامبر هرگاه قصد سفر داشتند، با دخترشان خداحافظی می‌کردند و پس از بازگشت نیز ابتدا به دیدار ایشان می‌رفتند؛ رفتاری که نشان‌دهنده عمق محبت پدرانه آن حضرت بود.
محبت میان پیامبر اکرم (ص) و حضرت زهرا (س) رابطه‌ای دوسویه بود. آن بانوی بزرگوار نیز علاقه‌ای عمیق به پدرشان داشتند و تلاوت قرآن، نگاه به چهره رسول خدا (ص) و انفاق در راه خدا را از محبوب‌ترین امور زندگی خود معرفی کرده بودند.
راستگویی نیز از فضایل برجسته حضرت فاطمه زهرا (س) بود؛ به‌گونه‌ای که یکی از همسران پیامبر اکرم (ص) ایشان را راستگوترین فرد پس از رسول خدا (ص) معرفی کرده است. این گواهی روایی، بر اهمیت صداقت در شخصیت آن بانوی بزرگوار و جایگاه والای اخلاقی ایشان تأکید دارد.
عفاف و پاکدامنی در سیره حضرت زهرا (س)
عفاف، پاکدامنی و رعایت حدود شرعی در روابط میان محرم و نامحرم، از موضوعات مورد توجه در سیره حضرت فاطمه زهرا (س) است. در روایتی منسوب به ایشان، بر اهمیت رعایت حریم‌های اخلاقی در روابط اجتماعی تأکید شده و این موضوع به‌عنوان عاملی برای حفظ سلامت معنوی جامعه مورد توجه قرار گرفته است.
در این نگاه، رعایت عفاف و حدود شرعی، تنها یک رفتار فردی نیست، بلکه در حفظ سلامت روابط اجتماعی و جلوگیری از زمینه‌های گناه نیز نقش دارد؛ بازخوانی این آموزه‌ها می‌تواند زمینه توجه بیشتر به مسئولیت‌های اخلاقی افراد در خانواده و جامعه را فراهم کند.
جایگاه جهانی بانوی دو عالم
پیامبر اکرم (ص) در روایتی خطاب به حضرت فاطمه زهرا (س)، ایشان را سرور بانوان جهان معرفی کردند. هنگامی که حضرت درباره جایگاه حضرت مریم (س) پرسیدند، پیامبر توضیح دادند که مریم سرور زنان زمانه خود بود، اما فاطمه (س) جایگاهی برتر و جهانی دارد.
در ادامه همین روایت، پیامبر اکرم (ص) از جایگاه والای امام علی (ع) نیز سخن گفتند و محبت به ایشان را نشانه ایمان دانستند. این روایت در منابع حدیثی شیعه نقل شده و بازتاب‌دهنده جایگاه ویژه حضرت فاطمه زهرا (س) و امام علی (ع) در منظومه اعتقادی و معنوی شیعیان است.
خاتمه
در پایان، یادآوری ابیاتی از خواجوی کرمانی، شاعر نامدار ایرانی در قرن هفتم و هشتم هجری، می‌تواند حسن ختامی برای این نوشتار باشد. او در ستایش حضرت فاطمه زهرا (س) و خاندان پیامبر اکرم (ص)، ابیاتی سروده که بازتاب‌دهنده جایگاه معنوی و منزلت والای آن خاندان در فرهنگ ایرانی و اسلامی است:
«منظومه محبت زهرا و آل او
بر خاطر کواکب ازهر نوشته‌اند
دوشیزگان پرده‌نشین حریم قدس
نام بتول بر سر معجر نوشته‌اند»
انتهای پیام/
∎