۶. تفاوت خوف و رعب: خوف با طمأنینه سازگار است (انسان مطمئن هم از مار و دشمن می‌ترسد و تدبیر می‌کند)؛ اما رعب دل را لبریز می‌کند و قدرت تصمیم را می‌گیرد. رعب عذاب درونی خدا در قلب کافران است: «سَنُلْقی فی قُلُوبِ الَّذینَ کَفَرُوا الرُّعبَ» (آل‌عمران: ۱۵۱؛ انفال: ۱۲). ۷. شواهد از جنگ بدر: خدا به ملائکه فرمود مؤمنان را تثبیت کنید و در دل کافران رعب افکند («فَثَبِّتُوا الَّذینَ آمَنُوا... سَأُلْقی فی قُلُوبِ الَّذینَ کَفَرُوا الرُّعبَ»). مؤمنان در جنگ نابرابر بدر چنان آرام بودند که خوابشان می‌برد («إِذ یَغْشیکُمُ النُّعاسُ أَمَنَةً مِنهُ»)، در حالی که دشمن مضطرب بود. ۸. درجات ذکر و ایمان: هر درجه از ذکر، درجه‌ای از طمأنینه می‌آورد و زمینهٔ درجهٔ بعدی است. آیهٔ «وَاذکُر رَبَّکَ إِذا نَسیتَ... عَسی أَن یَهدِیَنِ رَبّی لِأَقرَبَ مِن هذا رَشَداً» (کهف: ۲۴) نشان می‌دهد ذکر سبب رشد بیشتر است. تفاوت «لَهُم دَرَجات» (انفال: ۴) و «هُم دَرَجات» (آل‌عمران: ۱۶۳) نیز به مراتب ایمان اشاره دارد. ۹. اصل کلی قرآنی: «وَإِن عُدتُم عُدنا» (اسراء: ۸) و «وَإِن تَعُودُوا نَعُد» (انفال: ۱۹): تا انسان در راه باشد فیض خدا ادامه دارد؛ اگر برگردد فیض قطع می‌شود. ۱۰. روایات: «أبخلُ الناسِ رجلٌ یَمُرُّ بمسلمٍ لا یُسلِّمُ علیه»؛ «أکسلُ الناسِ عبدٌ صحیحٌ فارغٌ لا یَذکُرُ اللهَ بشفةٍ و لا بلسان»؛ «أسوأُ الناسِ...» و «أسرقُ الناسِ الذی یَسرِقُ من صلاته» — نمازی که با ذکر قلبی همراه نباشد، مانند لباس کهنه پیچیده و به صورت صاحبش زده می‌شود.
حدیث قیعان بهشت: وقتی ذاکر شروع به ذکر می‌کند، فرشتگان در زمین‌های آمادهٔ بهشت درخت می‌کارند؛ اگر ذاکر فتور کند، فرشتهٔ همراه می‌گوید «صاحبی قد فَتَر» و دست از کار می‌کشد. امام باقر(سلام الله علیه) خانواده را تا طلوع آفتاب به ذکر امر می‌کرد. امام صادق(سلام الله علیه): «ذکر الله» فضیلت دارد، نه صرفاً گفتن «سبحان الله و الحمدلله...»؛ بلکه «إذا عَرَضَت لکَ مَعصیةٌ فاذکُرُه» — یعنی هنگام وسوسهٔ گناه به یاد خدا باش و چشم و گوش ببند. نتیجه: ذکر حقیقی، ذکر قلبی است که در لحظهٔ گناه و تصمیم جلوه می‌کند؛ چنین ذکری طمأنینه می‌آورد و غفلت از آن اضطراب و رعب. منبع: تفسیر تسنیم استاد جوادی آملی esra.ir
09:43 - 3 آبان 1405
∎