علت حادثه و آمار قربانيان هنوز مشخص نشده است
دنيا در سوگ مَنا
مهدي دل روشن
روز عید قربان در مکه، محشری به پا شد ؛ درست در روزی كه همه یکی از بزرگترین اعیاد مسلمانان در دنیا،را گرامی می داشتند، انتشار یک خبر از سرزمین منا، جهان اسلام را بهتزده کرد. خبر رسید که بر اثر ازدحام جمعیت، صدها تن زیر دست و پا، جان خود را از دست دادهاند و تعداد زیادی نیز، مجروح شده یا اینکه مفقوده شدهاند.
در ابتدا، مقامات عربستان سعودی شمار کشته شدگان این حادثه را دستکم ۷۱۷ نفر و تعداد زخمی ها را بیش از ۸۰۰ نفر گزارش کردند.
اما منابع خبری دیگر، تعداد تلفات را بیش از هزار نفر دانسته و دولت عربستان سعودی را مسئول این واقعه معرفی کردهاند.
برابر آمار رسمی اعلام شده از سوی کشورها ، 131 نفر از قربانیان فاجعه انسانی در « منا » ، ایرانی بودند.
14 نفر از آنان هندی ، 6 نفر پاکستانی ، 3 نفر اندونزیایی و 3 نفر کنیایی بودند.
ترکیه نیز آمار قربانیان کشورش را 4 نفر اعلام کرد.
نیجر ، چاد و سایر کشورها هنوز شمار قربانیان خود را اعلام نکرده اند.
همه در دنیا چه مسلمان و چه غیرمسلمان، منتظر دلیل این فاجعه بزرگ بودند. مقامات عربستانی، دو دلیل اصلی بی احتیاطی حجاج و همچنین «قضا و قدر» را عامل بروز فاجعه عنوان کردند. به نقل از برخی منابع سعودی گزارش شده است که با توجه به کثرت جمعیت، برخی زائران در مسیر حرکت به سوی محل پرتاب سنگ بینظمی ایجاد کردند و در نتیجه آن، شماری از زائران زیر دست و پای دیگران کشته و زخمی شدند. برای جلوگیری از ازدحام ناگهانی جمعیت، مقامات سعودی جدول زمانی مشخصی را برای شرکت گروههای مختلف زائران از کشورهای گوناگون در این مراسم تدوین میکنند و برخی منابع سعودی عدم توجه به این زمانبندی را مسئول حادثه دانستهاند. حدود دو هفته پیش هم یک جرثقیل که برای انجام کارهای ساختمانی در نزدیکی مسجد الحرام مستقر بود به روی جمعیت سقوط کرد و بیش از یکصد کشته برجای نهاد که تعدادی از آنان از زائران ایرانی بودند.
حوادث مرگبار اخیر در جریان مراسم سالانه حج تمتع تنها چند ماه پس از آغاز زمامداری ملک سلمان، پادشاه جدید سعودی، و تغییرات در مقامات ارشد و تحولاتی در سیاست خارجی و منطقهای آن کشور روی داده است.
اماروزنامه لبنانی الدیار، عزیمت فرزند پادشاه عربستان، محمد بنسلمان به سرزمین منا و بسته شدن دو مسیر مهم را بهخاطر مسائل امنیتی، دلیل بروز فاجعه منا عنوان کرد. بعد از این بود که موج انتقادات بین المللی از خاندان آل سعود به خاطر سوء مدیریت مناسک حج، به راه افتاد.
برخی کارشناسان بین المللی نیز، اعتقاد دارند که دلیل این حوادث اختلافات درونی و رقابت میان شاهزادگان در خانواده سلطنتی عربستان است تا با سیاستی ماکیاولیستی مسئولان حج امسال را در شرایط دشواری قرار دهند.
این تحلیل زمانی به واقعیت نزدیکتر میشود که دریابیم مسئول برگزاری حج وزیر کشور و ولیعهد عربستان یعنی محمد بن نایف است که به نوعی رقیب اصلی محمد بن سلمان در رأس هرم قدرت و رسیدن به جايگاه پادشاهی به حساب میآید. اینکه گمان کنیم محمد بن سلمان با بستن در به روی حاجیان بدون اهداف سیاسی چنین کاری را انجام داده باشد امری دور از ذهن است و به عقیده برخی از ناظران وی این اقدام را با هدف تضعیف جایگاه محمد بن نایف انجام داده است. چراکه نایف به دلیل موفقیتش در مبارزه با القاعده در زمان معاونت وزارت کشور در سالهای پس از 11 سپتامبر دارای اعتباری ویژه در میان خانواده سلطنتی و شخصیتهای غربی است و حالا با فاجعه امسال موقعیتش بیش از پیش تضعیف میشود. البته چنین اقداماتی در عربستان بیسابقه نیست چرا که دو سال قبل هم در آتشسوزی ساختمان وزارت کشور عربستان در ریاض که منجر به کشته و زخمی شدن دهها نفر شد، به سرعت احمد بن عبدالعزیز وزیر کشور وقت در موضع ضعف قرار گرفت و ملک عبدا... پادشاه متوفای سعودی وی را از قدرت برکنار کرد. بعدها تحولات داخلی عربستان به سمت و سویی رفت که نشان داد ماجرای آتش سوزی توطئهای برای کنار زدن احمد بن عبدالعزیز از قدرت بوده است تا وی از گزینه اصلی جانشینی عبدا... خارج شود و شانس پسر پادشاه افزایش یابد.با این حال، خیلی قاطعانه نمیشود گفت که حادثه منا،یک تراژدی از
پیش برنامه ریزی شده باشد.
120 زائر انگلیسی در میان مفقودشدگان حادثه منا هستند
وزارت خارجه انگلیس تاکنون کشته شدن اتباع این کشور در جریان حادثه منا را تايید نکرده، اما همچنان سرنوشت 120 زائر انگلیسی مشخص نیست.به نوشته روزنامه ایندیپندنت، شورای مسلمانان ولز اعلام کرده است که دست کم 120 نفر از سه هیات از زوار از کاردیف، نیوپورت و سوانسی هستند که وضعیت نامعلومی دارند و تلفنهای خود را پاسخ نمیدهند.
یک سخنگوی این شورا به اسکاینیوز گفته است که دیگر اعضای این گروه که به حج رفتهاند، تماس گرفته و اعلام کردهاند که در سلامت به سر میبرند.
دو وزیر سعودی برکنار شدند
الجزیره خبر داد که «سلمان بن عبدالعزیز» پادشاه عربستان دو وزیر حج و امور شهرها و روستاها را درپی حادثه خونین در منا برکنار کرد.
پاپ حادثه منا را تسلیت گفت
پاپ فرانسیس رهبر کاتولیکهای جهان روز پنجشنبه با مسلمانان به دلیل حادثه سرزمین منا ابراز همدردی کرد.پاپ که در کلیسای «سنت پاتریک» نیویورک صحبت میکرد، در پی کشته شدن زائران خانه خدا در عربستان، گفت برای «برادران و خواهران مسلمانم» دعا میکنم.
وی گفت: «میخواهم تسلیت کلیسا در پی تراژدیای که در مکه مردم دچار آن شدند را ابراز کنم.»
پاپ افزود: «خود را در کنار شما میدانم و به درگاه خدای رحمان و متعال، دعا میکنم.»
آنچه مشخص است این که در سه دهه گذشته بیش از 9 هزار حاجی در سرزمین مقدس مسلمانان کشته و زخمی شده اند و سال به سال هم به آمار کشته شدگان، اضافه می شود. همین مسئله باعث شده که چندین کشور بزرگ اسلامی از جمله اندونزی به سازمان همکاری های اسلامی، پیشنهاد بدهند که برای مدیریت مناسک حج، چاره اندیشی کند تا بیش از این، شاهد مرگ حاجیان در موسم حج نباشيم. روزنامه قانون فاجعه بزرگ منا را به همه مسلمانان دنیا، تسلیت می گوید.
جلسهاعضاي هيات دولت براي پيگيري حادثه منابرگزار شد
آماده باش كابينه
در غياب رئيس
گروه سياسي
جلسه ویژه هیات دولت عصر جمعه به ریاست اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیسجمهور برای پیگیری حادثه منا و اجرای دستور روحاني تشکیل شد.
در این جلسه گزارشی از آخرین وضعیت جان باختگان و مجروحان در حادثه منا ارائه و تصمیمات لازم برای این موضوع اتخاذ شد. حسنروحانی، رئیسجمهور شامگاه پنجشنبه در پیامی ضمن تسلیت فاجعه دردناک منا و کشته شدن تعداد زیادی از حجاج از معاون اول خود خواست تا در اسرع وقت با تشکیل ستاد ویژه رسیدگی به این فاجعه و تجمیع امکانات لازم، ضمن اطلاع رسانی به ملت شریف ایران، اقدامات زیر را انجام داده و مستمرا به وی گزارش دهد. در این دستور رئیسجمهور، رسیدگی به امور حجاج بیت ا... الحرام، مجروحان فاجعه و انتقال درگذشتگان این حادثه مورد تاکید قرار گرفته است. همچنین از استانداران خواسته شده است تا با حضور در منازل درگذشتگان و مجروحان فاجعه کمکهاي لازم و تسهیلات مکفی برای انجام امور مربوطه ارائه کنند. رئیسجمهور وزارت امور خارجه و سفیر ایران در عربستان را هم موظف کرد تا ضمن بررسی چگونگی رخ دادن این فاجعه تمامی اقدامات لازم جهت احقاق حقوق درگذشتگان و حادثه دیدگان را به عمل آورد. اسحاق جهانگیری پس از پایان نشست فوقالعاده هیات دولت گفت: عربستان مسئول حادثه مناست و باید پاسخگو باشد.او تاکید کرد که کشورهایی مانند ایران که آسیب بیشتری دیدهاند باید در جریان بررسی حادثه نماینده داشته باشند.جهانگیری با بیان این که باید در مراسمی مثل حج مدیریت صحیحی انجام شود تا دیگر شاهد وقایعی اینچنینی نباشیم، افزود: حادثه منا بسیار دردناک و تلخ بود و ما این حادثه را به تمام مسلمانان ایران و جهان و مقام معظم رهبری تسلیت عرض میکنیم.
دستور روحاني از روي آسمان
معاون اول رئيسجمهور همچنين با بیان این که جلسه امروز (ديروز) هیات وزیران به دلیل اهمیت موضوع فاجعه منا و تاکید رئيسجمهور برگزار شد، گفت: آقای روحانی از داخل هواپیما تاکید داشتند که باید حتما این جلسه امروز(ديروز) تشکیل شود. من پیش از این گفتوگوی خبری نیز نتایج این جلسه را به رئيسجمهور اعلام کردم.جهانگیری در ادامه با بیان این که از پنجشنبه بعدازظهر ما در ارتباط نزدیک با سازمان حج، سرپرست حجاج و سفیر ایران در عربستان بودهایم، خاطرنشان کرد: آمارهای تلفات همان آماری است که تاکنون مسئولان اعلام کردهاند.وی در ادامه افزود: در این جلسه وزارت خارجه اطلاعات خود را درباره علت اصلی حادثه در اختیار ما گذاشت. ما معتقدیم دولت عربستان مسئول امنیت حجاج است. ما در سالهای گذشته 150 هزار حاجی به حج میفرستادیم اما عربستان اعلام کرد که توانایی مدیریت این جمعیت را ندارد بنابراین برای ایران مثل سایر کشورها سهمیه در نظر گرفته شد و سهم ایران سالی 65 هزار حاجی شد. بنابراین طبیعتا دولت عربستان باید قادر باشد که این تعداد را به نحو مطلوب مدیریت کند، اما امسال دو اتفاق سقوط جرثقیل و منا رخ داد.
مجامع بينالملل به وظايف خود عمل كنند
معاون اول رئيسجمهور همچنين با بیان این که نباید جرثقیلها در این مقطع در مسجدالحرام مستقر باشند، افزود: سوء مدیریت در فاجعه منا کاملا واضح است. بیتجربگی یا کم تجربگی کسانی که مراسم منا را مدیریت میکردند نیز کاملا روشن است. دولت عربستان باید علل وقوع حادثه را نیز بررسی کرده و در این بررسی نیز باید تمام نمایندگان کشورهای اسلامی حضور داشته باشند. همچنین سازمانهای اسلامی و بینالمللی نیز باید به وظایف قانونی خود عمل کرده و گزارشی درباره وقوع این فاجعه به کشورهای اسلامی ارائه کنند.او همچنین با بیان این که سازمان حج و بعثه رهبری در دو روز گذشته با تمام قدرت عمل کرده است تاکید کرد: انتظار داریم دولت عربستان همکاریهای لازم را انجام دهد. ما این آمادگی را داریم که برای مداوای مجروحان ایرانی و غیرایرانی تیمهای پزشکی به عربستان اعزام کرده و همچنین آماده پذیرایی از مجروحان ایرانی و غیرایرانی در ایران هستیم. ما این آمادگی را داریم که هواپیماهای خود را به عربستان اعزام کنیم.
استقبال رسمي از جانباختگان
معاون اول رئيسجمهور با تاکید مجدد بر این که از فردا(شنبه) هواپیماهای کشورمان این آمادگی را دارند که به عربستان اعزام شوند خاطرنشان کرد: ما امیدواریم بتوانیم به سرعت پیکر جانباختگان را به کشور منتقل کنیم. ما بنا داریم این پیکرها را ابتدا به تهران منتقل کرده و پس از استقبال مقامات رسمی از حجاج فوت شده، آنها را به شهرستانها منتقل کنیم.وی در بخش دیگری از سخنانش افزود: دولت عربستان باید تمام امکانات خود را به کار گرفته و با سازمان حج و بعثه رهبری همکاری کند تا افراد مفقود شده پیدا شوند. باید شرایطی به وجود آید که حجاج بتوانند اعمال خود را انجام داده و حج خود را به پایان برسانند.
بسيج دولت براي حل بحران
معاون اول رئيسجمهور با بیان این که در جلسه امروز(ديروز) ستادی در تهران به ریاست وزیر کشور و با حضور وزیران فرهنگ، خارجه، اطلاعات، بهداشت، راه و شهرسازی و سازمان هلال احمر و هواپیمایی تشکیل شده است، گفت: هماکنون اولین جلسه این ستاد تشکیل شده است. این ستاد تمامي مسائل داخل کشور مرتبط با حج را سازماندهی کرده و تمام دستگاهها موظفند در قالب مصوبات این ستاد فعالیت کنند.جهانگیری در پایان با اشاره به این که نحوه انتقال جانباختگان به کشور نیز در این جلسه بررسی شد، افزود: در استانداریها ستادهایی تشکیل شده تا با خانوادههای جانباختگان ارتباط برقرار کرده و هماهنگیهای لازم درباره مراسم این جانباختگان انجام شود.
∎