بعد از متلاشی شدن تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و همزمان نزدیک شدن انتخابات کنگره آمریکا و تشدیدفشارهای اقتصادی ناشی از بحران انرژی در اروپا و آمریکا که متاثر از تنگه هرمز و باب المندب است، موجی مشکوک از سوی برخی از افراد و چهره‌های سیاسی اصلاح‌طلب با هدف تطهیرمعاهده‌زیان‌بار برجام راه افتاد. جریانی که سعی دارد با عادی جلوه‌دادن عهدنامه ترکمچای و مقایسه ایران قدرتمند امروز با ایران ضعیف دوره قاجار، فضا را برای تطهیر تسلیم و همچنین افتضاح برجام فراهم کند.
به گزارش صراط به نقل از نوبنیاد ، محمدجواد ظریف، در اظهارات جنجالی و ضدامنیت ملی خود گفته بود: «اگر لازم باشد باید برای بقا به توافق‌نامه‌ای شبیه ترکمنچای تن بدهیم؛ بقا اولین اولویت هر موجود زنده‌ای است. وقتی موجودیت کشور در خطر است، به دنبال بقا می‌روی.» ظریف همچنین مدعی شد: «زمانی که عهدنامه ترکمنچای امضا شد، نیروهای روسیه در قزوین و پشت دروازه‌های تهران بودند و قصد اشغال تهران را داشتند.» وی افزود: «این‌ها تصمیمات سختی است و یک مسئول مجبور است در روزی آن تصمیمات را بگیرد.»
البته که در آن ماجرا و تئوری‌پردازی پیرامون عادی‌سازی ترکمنچای در کشور و تطهیر برجام، ظریف تنها نیست! کرباسچی، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران با اشاره به عهدنامه ترکمنچای، شرایط کنونی ایران را با دوران قاجار مقایسه کرد. و در شبکه خبر مدعی شد: «در آن زمان روس‌ها شهرهایی از ایران را تصرف کرده بودند، اما اکنون جمهوری اسلامی ایران با خسارت‌هایی مانند شهادت رهبر شهید انقلاب، فرماندهان نظامی و مسئولان و بمباران تأسیسات کشور روبه‌رو شده است. به گفته کرباسچی، «اتفاقی که الان افتاده بدتر [از اشغال روس‌ها] است» و «به هر قیمتی» باید جلوی جنگ را گرفت.» گفتنی است کرباسچی در همین برنامه گفته بود اگر به جای پزشکیان بود و به نیویورک می‌رفت، حاضر بود با ترامپ دیدار کند.
علاوه بر این، حسین مرعشی، دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی ایران، که سال‌هاست پیرامون مناسبات اقتصادی او و ارتباطاتش با خاندان هاشمی ابهاماتی مطرح است، طی اظهاراتی با هشدار درباره احتمال وقوع جنگ سوم، خطاب به مسئولان عالی‌رتبه گفته است: «مسئولان برای جلوگیری از جنگ سوم مطلقاً حق هیچ ریسکی ندارند.» وی در بخشی دیگر از اظهارات خود، مذاکره را راه نجات مردم ایران قلمداد کرده و مدعی شده بود: «مسئولان کشور باید اولویت‌بندی کنند و متناسب با شرایط امروز ایران، برای نجات مردم، حفظ دستاوردها و استقلال کشور، تصمیمات مهم و سخت بگیرند». البته اوج توجیهات مرعشی در تسلیم شدن ایران آنجا بود که به ماجرای توافق شاه عباس صفوی با عثمانی اشاره کرد. وی مدعی شد: «پادشاهی که با تهدیدهای عثمانی در غرب ازبک‌ها در شرق و پرتغالی‌ها در جنوب مواجه بود، به جای درگیری همزمان با همه دشمنان، اولویت‌بندی کرد و برای تمرکز بر جبهه شرقی ابتدا با عثمانی‌ها آتش‌بس کرد و حتی تا تبریز عقب‌نشست. شاه عباس پس از تثبیت موقعیت ایران در شرق به مقابله با عثمانی‌ها بازگشت و در ادامه پرتغالی‌ها را نیز از جنوب کشور بیرون راند.» وی با اشاره به همین ماجرا نتیجه‌گیری می‌کند: «هر تدبیر سیاسی و نظامی و هر عقب‌نشینی تاکتیکی که لازم باشد باید انجام شود».
البته این‌گونه اقدامات مشکوک جریان‌سازی و تلاش‌ها مبنی بر عادی‌سازی تحمیل یک ترکمنچای دیگر بر کشور با واکنش‌هایی از سوی برخی از چهره‌های سیاسی و کارشناسان جبهه انقلاب همراه بود.
حراج هرمز با الگوبرداری از ترکمنچای
محمد مخبر در نشست «ایران مستقل و مقتدر: ظرفیت‌ها، چالش‌ها و راهبردها» در واکنش به اظهارات ظریف اظهار کرد: «بعضی از آن آقایان می‌گویند امتیازاتی که در قضیه ترکمانچای دادند برای این بود که بقیه کشور از بین نرود؛ اگر یک مقدار ادامه می‌دادیم، بقیه کشور هم از دست می‌رفت؛ همان‌طور که بعضی‌ها الان می‌گویند تنگه هرمز را بدهیم که بقیه کشور از دست نرود.»
تطهیر ترکمنچای با هدف تطهیر برجام
علاوه بر این، فؤاد ایزدی، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل سیاسی و بین‌الملل، در واکنش به رویکرد اخیر جریان‌سازش درخصوص علنی کردن ماجرای عهدنامه ترکمنچای اظهار کرد: «به نظر می‌رسد بعضی از این آقایان به دنبال عادی‌سازی توافق‌هایی شبیه ترکمانچای هستند تا عملکرد خود در دوره مسئولیتشان نیز به نوعی تطهیر شود. این ذهنیت وجود دارد که سیاست کشور باید در همین چارچوب دنبال شود.» ایزدی با تأکید بر نفوذ ظریف در سیاست خارجی کشور اظهار کرد: «در حال حاضر، نفوذ آقای ظریف در سیاست خارجی کشور، اگر بیشتر از دوران وزارتش نباشد، کمتر نیست. البته امیدوارم این وضعیت تغییر کند، اما نفوذ او همچنان بسیار گسترده است.»
مقایسه «قدرت» ایرانِ جمهوری اسلامی با ایرانِ قاجار بی غیرتی است
استاد محمدحسین رجبی دوانی با انتقاد از مواضع محمدجواد ظریف در دفاع از قرارداد ترکمنچای، با بیان اینکه این افراد حتی یک ذره غیرت ملی ندارند. وی افزود: ظریف را ببینید که حقیرانه از قضیه ترکمنچای دفاع می‌کند. آن‌قدر جاهل و ناآگاه هستند که ایران سرافراز امروز را با ایران زمان فتحعلی‌شاه مقایسه می‌کنند. رجبی دوانی با اشاره به افزایش احترام به ایران در میان ایرانیان خارج از کشور پس از جنگ تحمیلی، تصریح کرد: امروز در فضای مجازی می‌بینیم که برخی ایرانیان خارج از کشور که حتی با نظام هم میانه‌ای نداشتند، می‌گویند هر جا می‌روند، وقتی می‌فهمند ایرانی هستند، احترام دیگری برای آن‌ها قائل می‌شوند. عزتی که همین جنگ تحمیلی به کشور ما داده، در تاریخ بی‌سابقه است.
این استاد تاریخ با اشاره به مواضع برخی سیاستمداران در دوره قاجار گفت: ما زمانی تأسف می‌خوردیم و می‌گفتیم سیاستمداران دوره قاجار، عده‌ای طرفدار انگلیس و عده‌ای طرفدار روس بودند و می‌گفتند باید امتیاز بدهیم؛ امتیازاتی که به این دولت‌ها واگذار می‌کردند، چقدر خائنانه بود و چقدر آدم‌های بدبختی بودند. اما این افراد امروز روی آن‌ها را هم سفید کرده‌اند