نخستین رویداد از سلسله‌نشست‌های «عصر فرهنگ رضوی» با تجلیل و نکوداشت «مجید مجیدی» عصر روز گذشته با یاد رهبر شهید هنرشناس کشورمان و شهدای جنگ تحمیلی ۴۰ روزه در جوار مضجع شریف حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا(ع) برگزار شد.
برنامه «عصر فرهنگ رضوی» با هدف تکریم نخبگان و چهره‌های اثرگذار حوزه فرهنگ و هنر زیارت در نخستین برنامه، میزبان مجید مجیدی، کارگردان بلندآوازه و پرافتخار سینمای ایران و خالق اثر ماندگار و آیینی «رضای رضوان» بود که این مستند در آغاز این مراسم برای حاضران پخش شد.
حجت‌الاسلام حسین شریعتی‌نژاد، معاون تبلیغات اسلامی آستان قدس رضوی درباره برنامه «عصر فرهنگ رضوی» گفت: این برنامه از تأکیدات تولیت معظم آستان قدس بود تا محفلی برای قدرشناسی از اهل علم، فرهنگ و هنر کشور برگزار شود و خوشحالیم که نخستین میهمان این برنامه مجید مجیدی بودند به‌ویژه پس از افتخاری که در میدان پاسداری از خون شهدای عزیز کشورمان در جشنواره فیلم بوسان داشتند.
او با بیان اینکه «عصر فرهنگ رضوی» میدانی برای معرفی بیش از پیش بزرگانی است که در مکتب رضوی خدمتی ماندگار خلق کرده‌اند، افزود: رهبر شهید کشورمان بر معرفی الگوهای فرهنگی و هنری که بار دیگر در کنار مردم در میدان فرهنگ، مبعوث شوند، تأکید داشتند.
رضا خوراکیان، مدیر عالی حرم نیز در سخنانی بر اهمیت نقش هنرمندان در معرفی چشمه معنویت رضوی و ارتباط و پیوند مردم با امام رضا(ع) تأکید کرد و گفت: ارتباط و پیوند امروز مردم با امام هشتم(ع) رابطه وسیع و عمیقی است و ما آنچنان که بایسته و شایسته است، نتوانسته ایم این ارتباط را به خوبی نشان دهیم. بشریت امروز تشنه معنویت است و در این اماکن مقدس سیراب می‌شود. باید برای این مردم تشنه مفاهیم معنوی، این معانی را با ابزار هنر نمایان کرد.
تفکیک سینمای دینی، جفای به دین است
مجید مجیدی سخنانش را با یاد رهبر شهید کشورمان، سید شهدای انقلاب اسلامی و شهدای جنگ ۴۰ روزه آغاز و از مادر مرحومش یاد کرد که مانند بسیاری از مادران ایرانی، فرزندانی مأنوس با قرآن و عترت، تربیت کردند و گفت: هر دعوتی از مشهد باشد برای زیارت مضجع مقدس امام رضا(ع) سراپا شور و اشتیاق می‌شوم چون هرچه هستیم و داریم از لطف و کرامات امام هشتم(ع) است.
او با اشاره به جفایی که در این سال‌ها به حوزه‌های مختلف فرهنگی و هنری با تفکیک سینمای دینی شده، تأکید کرد: چرا برای دین چارچوب می‌سازید و با پسوند «دینی» آن را تفکیک می‌کنید در حالی که تاروپود وجود انسان‌ها، دینی و معرفت دینی است و این تفکیک موجب شده در تولیدات فرهنگی و هنری موفق نباشیم و نگاه کلیشه‌ای داشته باشیم.
او افزود: اساساً زبان فطرت، زبان دین است و اگر با زبان فطرت با مردم جهان حرف بزنیم اثرگذار است؛ چراکه مفاهیم فطری ایثار، درستی و راستی همه در دین است.
مجیدی با اشاره به نقدی در نیویورک‌تایمز پس از راهیابی «بچه‌های آسمان» به اسکار گفت: آن منتقد شناخته شده با اشاره به سکانس قندشکنی پدر در فیلم نوشته بود؛ «سر تعظیم فرود می‌آورم برای فرهنگی که در آن خانواده‌ای فقیر حاضر نیست از قند و امانت مردم استفاده کند». خب این فرهنگ متأثر از فطرت بشری است و نهادینه شده در فرهنگی اسلامی، ولی ما به این معرفت اسلامی جفا کردیم.
او تأکید کرد: وجود مقدس امام رضا(ع) ظرفیت بزرگی است و باید از هنرمندان دعوت شود تا پای کار بیایند. دوستانی دارم که دل در گرو محبت امام هشتم(ع) دارند و می‌گویند دلمان می‌خواهد کار کنیم، امیدوارم راه همکاری برایشان باز شود؛ چراکه حرم مطهر، گنجینه معرفتی است و تک تک زائران قصه دارند.
شیرینی نخستین اکران «محمد رسول‌الله(ص)» در مشهد
این فیلمساز کشورمان در ادامه به بیان خاطراتی از فیلم «محمد رسول‌الله(ص)» پرداخت و یادآور شد بنا دارد به زودی این خاطرات را جمع‌آوری کرده و در کتابی منتشر کند.
او گفت: پس از ساخت این فیلم، تقاضا کردم که اولین نمایش فیلم در مشهد مقدس باشد؛ چون برای ساخت فیلم از آقا امام رضا(ع) اجازه گرفتم. مراسم اکران هم در سینما هویزه مشهد و بسیار باشکوه بود، سالن مملو از خادمان حضرت بود و در طول نمایش فیلم، دائماً صلوات بر پیامبر(ص) بود، هنوز شیرینی آن اکران را به یاد دارم .
مجیدی افزود: نخستین نمایش جهانی فیلم هم در جشنواره مونترال کانادا بود که صف حدود یک کیلومتری برای خرید بلیت فیلم تشکیل شده بود و مسلمانان از مناطق مختلف کانادا برای تماشای فیلم آمده بودند.
این فیلمساز به جفایی که کشورهای اسلامی همچون مصر و عربستان به این فیلم کردند، اشاره کرد و افزود: گفتند نمایش این فیلم در کشورهایشان حرام است درحالی‌که برای این فیلم از منابع اهل تسنن هم استفاده کردیم و اصلاً یکی از دلایلی که به مقطع کودکی پیامبر(ص) پرداختیم این بود که وفاق در کشورهای اسلامی ایجاد شود ولی آن‌ها مشکلشان این بود که فیلم، محصول انقلاب اسلامی است. هرچه تلاش کردیم که فیلم را در کشورهایی همچون هند و چین به نمایش بگذاریم نشد، اما مطمئنم که فیلم راه نمایشش را پیدا می‌کند؛ چون نمی‌توان راه نور و معنویت را بست.
او اضافه کرد: در دیداری که با آقای شهید داشتیم ایشان گفتند از نمایش جهانی چه خبر؟ گفتم آقا خیلی ما را اذیت می‌کنند و راه را بر فیلم ما می‌بندند. آقا خندیدند و گفتند الحمدلله به‌خاطر این موفقیت، اگر کارتان موفق و اثرگذار نبود این‌قدر به آن عناد نمی‌شد.
ماجرای یک دعوت
او با اشاره به مسئولیت سنگینی که ساخت این فیلم بر دوشش گذاشته بود، خاطرنشان کرد: برای ساخت فیلم محضر علمای زیادی رسیدیم؛ همچون آیت‌الله العظمی سیستانی، آیت‌الله العظمی وحید و آیت‌الله العظمی جوادی آملی. چالش‌های زیادی هم برای فیلم داشتیم، از رهبر شهید هم اجازه گرفتم که بهترین‌های جهان را پای کار بیاورم و این فیلم ظرفیت‌های زیادی هم برای سینمای ایران به وجود آورد.
مجیدی با اشاره به استعانت از پیامبر اکرم(ص) برای ساخت این فیلم گفت: در مدینه به حرم پیامبر(ص) رفتم، مشکلات را نوشتم و تک به تک در حرم برایشان گفتم. می‌خواستم یکی از بهترین فیلمبردارهای دنیا که مسلط به نور و رنگ است و برنده چند دوره اسکار بوده را به پروژه دعوت کنم؛ چون خلق این تصاویر فقط از عهده او برمی‌آمد. برگشتیم ایران و گفتم قرار است آقای «ویتوریو استورارو» را برای فیلم‌برداری کار دعوت کنم، دوستانم گفتند جوزده شده‌ای مجیدی! ایمیلی برای آژانس ایشان فرستادیم، ولی جوابی که گرفتیم این بود که چند سال درگیر پروژه‌های مختلف هستند و امکان همکاری جدید ندارند. چند روز بعد ایمیلی آمد که با نام «الله نورالسماوات و الارض» شروع شده بود و استورارو گفته بود که می‌خواهد راجع به فیلم بیشتر بداند. جواب ایمیل را دادم و خلاصه داستان را برایش فرستادم. دو روز بعد جواب داد؛ افتخار می‌کنم فیلمبردار فیلمی درباره وجود یگانه عالم هستی، پیامبر اسلام باشم. جوابش تمام بدنم را لرزاند، همدیگر را در ایتالیا دیدیم و آنجا از پیامبر(ص) گفتم که با شور و شعف گوش می‌کرد. لحظه خداحافظی از او پرسیدم چرا این کار را پذیرفت؟ گفت فکر کنید که به این کار دعوت شدم! گفتم یقیناً همه ما دعوت شدیم؛ ولی کارت دعوت شما چطور به دستتان رسید؟ گفت دو سال پیش یک پروژه نورپردازی در الجزایر داشتم و فرصت داشتم درباره اسلام تحقیق کنم، چهار بار ترجمه قرآن و زندگی پیامبر(ص) را خواندم. او پیامبر اسلام را بسیار می‌شناخت. آخرین بار و پس از اینکه داستان سفر معراج پیامبر(ص) را خوانده بود، ایمیل ما به دستش رسید که پیشنهاد فیلم‌برداری این پروژه بود و آنجا یقین کرد که به این کار دعوت شده است.
مجیدی با بیان خاطره‌ای از تشرف این فیلمبردار ایتالیایی به حرم مطهر امام رضا(ع) یادآور شد: از باب‌الجواد(ع) وارد حرم شدیم، دیدم شوکه شد و گفت اینجا چه خبر است؟ میهمانی است؟ گفتم نه! گفت پس این همه جمعیت اینجا چکار می‌کنند؟ گفتم هر شب همین است. مست حال مردم بود و مدام سؤال می‌پرسید. می‌گفت ما در کلیسا، ارتباطی با هم نداریم ولی اینجا چقدر ارتباط آدم‌ها درهم تنیده است. وقتی ضریح را دید انگار چهار میخش کرده‌اند، نیم ساعت محو تماشای ضریح بود.
کارگران «محمد رسول‌الله(ص)» به بیان خاطره دیگری از دعوت آهنگساز فیلم پرداخت و گفت: آقای «آی.آر. رحمان» هندی است، هندو بود که مسلمان شد. وقتی دعوت به کار شد، با هزینه خودش به تهران آمد. آن زمان رقم قراردادهایش یک میلیون دلار بود، ولی با ما قرارداد سفید، امضا کرد. دو سال تمام وقت گذاشت ولی هزینه کمی گرفت و گفت این کار را برای آخرتم انجام دادم. از او درباره راز این دعوت پرسیدم و گفت: سال‌ها پیش در عالم رؤیا، خواب مردی نورانی را دیدم که پیامبر(ص) بود. همان جا شروع به تحقیق درباره اسلام کردم و دو سال بعد مسلمان شدم. پس از تشرف به اسلام، به حرم پیامبر(ص) رفتم و دوباره آنجا خوابی دیدم و از پیامبر(ص) خواستم به عنوان یک مسلمان در عرصه هنر افتخارآفرین شوم. سال بعدش دو جایزه اسکار برای «میلیونر زاغه‌نشین» گرفتم؛ ولی قلبم آرام نشد و از پیامبر(ص) عذرخواهی کردم که چرا از ایشان، یک خواسته دنیوی داشتم تا اینکه فیلم شما به من پیشنهاد شد و ادای دینی به ساحت مقدس پیامبر(ص) بود.
مجیدی در خاطره دیگری از این فیلم ماندگار گفت: هنروران زیادی برای این پروژه داشتیم. یک روز دیدم یکی از این هنروران با فیلمبردار ما دارد ایتالیایی حرف می‌زند. پرس‌وجو کردم و گفتند فلانی با راننده می‌آید و جواهرفروش است. گفت: وقتی شنیدم فیلمی درباره پیامبر(ص) ساخته می‌شود و دارند سیاهی‌لشکر می‌گیرند، آمدم سیاه‌لشکر شوم تا با دستمزد این کار برای خودم کفن بخرم.