به گزارش خبرنگار ایرنا، موقعیت راهبردی هرمزگان در حاشیه خلیج فارس و دریای عمان، برخورداری از بنادر مهم تجاری و دسترسی به مسیرهای بین‌المللی حمل‌ونقل دریایی، این استان را به یکی از کانون‌های اصلی تجارت خارجی ایران تبدیل کرده است در شرایطی که تحریم‌ها و دشواری‌های مبادلات بین‌المللی، فعالیت صادرکنندگان را با چالش‌هایی در زمینه حمل‌ونقل، دسترسی به بازارها و هزینه‌های تجارت روبه‌رو می‌کند، استمرار فعالیت گمرکات، بنادر و بخش‌های تولیدی هرمزگان، اهمیت این ظرفیت راهبردی را بیش از پیش نشان می‌دهد.
آمارهای نیمه نخست سال جاری از تداوم صادرات در بخش‌های مختلف استان حکایت دارد؛ از صدور بیش از چهار میلیارد دلار کالا از گمرکات تا صادرات میلیون‌ها تن فرآورده نفتی و صدها هزار تن محصولات کشاورزی. این عملکرد در کنار ظرفیت‌های لجستیکی استان، تصویری از نقش هرمزگان در حفظ جریان تجارت کشور ارائه می‌دهد؛ هرچند تقویت این جایگاه در بلندمدت به رفع موانع صادراتی، توسعه بازارهای هدف و افزایش ارزش افزوده کالاها نیز وابسته است.
تداوم مبادلات تجاری در شرایط دشوار
ناظر گمرکات استان هرمزگان از صادرات بیش از چهار میلیارد دلار کالا در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ خبر داد و گفت: در این مدت ۱۳ میلیون و ۷۳ هزار تن کالا به ارزش چهار میلیارد و ۶۶ میلیون دلار از گمرکات استان صادر شده است.
حسین سعیدی افزود: در همین بازه زمانی، یک میلیون و ۲۹۸ هزار تن کالا به ارزش سه میلیارد و ۹۸۸ میلیون دلار وارد استان شد و مجموع تجارت خارجی گمرکات هرمزگان از نظر وزنی به بیش از ۱۴ میلیون و ۳۷۰ هزار تن و از نظر ارزش به بیش از هشت میلیارد دلار رسید.
وی همچنین با اشاره به افزایش درآمدهای گمرکی اظهار کرد: درآمد گمرکات هرمزگان در نیمه نخست امسال به یک‌هزار و ۱۲۴ هزار و ۹۹۲ میلیارد ریال رسید؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۵۷۱ هزار و ۶۱۵ میلیارد ریال بود که افزایش ۹۷ درصدی را نشان می‌دهد.
به گفته سعیدی، در جریان شرایط جنگی، بخشی از ساختمان‌ها و زیرساخت‌های گمرکی آسیب دید، اما با استفاده از فضاهای جایگزین، فعالیت‌ها ادامه یافت و تشریفات گمرکی متوقف نشد.
تداوم فعالیت گمرکات با وجود آسیب به بخشی از زیرساخت‌ها، نشان‌دهنده اهمیت آمادگی عملیاتی و مدیریت شرایط اضطراری در یکی از مهم‌ترین مبادی تجاری کشور است، در چنین وضعیتی، حفظ جریان ترخیص و صادرات کالا، علاوه بر پشتیبانی از فعالان اقتصادی، در استمرار تأمین نیازهای بازار نیز نقش دارد.
با این حال، رشد ارزش درآمدهای گمرکی به‌تنهایی معیاری برای سنجش افزایش صادرات نیست و برای ارزیابی دقیق عملکرد تجاری استان باید روند تغییرات ارزش و وزن کالاهای صادراتی، ترکیب اقلام و تحولات بازارهای هدف نیز بررسی شود.
بندر شهید رجایی؛ تداوم صادرات فرآورده‌های نفتی
بندر شهید رجایی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بنادر تجاری کشور، در صادرات فرآورده‌های نفتی و جابه‌جایی محموله‌های مرتبط نقش قابل توجهی دارد، استمرار فعالیت این بندر در شرایط دشوار اقتصادی و محدودیت‌های تجارت خارجی، اهمیت زیرساخت‌های دریایی هرمزگان را در حفظ جریان صادرات نشان می‌دهد.
مدیرکل بنادر و دریانوردی هرمزگان اعلام کرد: در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، پنج میلیون و ۱۴۰ هزار تن فرآورده نفتی از بندر شهید رجایی صادر شده و عملیات مرتبط با ۳۲۵ فروند کشتی در این بخش به ثبت رسیده است.
حمیدرضا محمدحسینی تختی با اشاره به استمرار عملیات بندری و صادراتی، بر نقش ظرفیت‌های عملیاتی بندر شهید رجایی در جابه‌جایی و صدور فرآورده‌های نفتی تأکید کرد.
ثبت این میزان صادرات، جایگاه بندر شهید رجایی را در زنجیره تجارت دریایی کشور برجسته می‌کند، با این حال، تداوم و تقویت این ظرفیت به حفظ آمادگی تجهیزات، ارتقای بهره‌وری عملیات، مدیریت هزینه‌های بندری و حمل‌ونقل و فراهم‌کردن شرایط مناسب برای فعالیت صادرکنندگان وابسته است.
در شرایطی که محدودیت‌های بین‌المللی می‌تواند هزینه و پیچیدگی مبادلات را افزایش دهد، تقویت زیرساخت‌های عملیاتی و افزایش تاب‌آوری خدمات بندری، از الزامات حفظ توان صادراتی هرمزگان به شمار می‌رود.
کشاورزی هرمزگان؛ ظرفیت صادراتی با فرصت‌های بیشتر
بخش کشاورزی یکی دیگر از پایه‌های ظرفیت صادراتی هرمزگان است به طوری که تنوع محصولات، امکان تولید خارج از فصل و دسترسی به بنادر تجاری، فرصت‌هایی برای حضور محصولات کشاورزی در بازارهای داخلی و خارجی فراهم کرده است، در عین حال، حفظ کیفیت محصول، رعایت الزامات قرنطینه‌ای و مدیریت هزینه‌های حمل‌ونقل، از عوامل تعیین‌کننده در پایداری صادرات این بخش به شمار می‌رود.
سرپرست مدیریت حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان گفت: در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ بیش از ۵۵۸ هزار تن محصولات کشاورزی از مبادی قرنطینه گیاهی استان صادر شده است.
محسن باوقار افزود: در همین مدت ۲۶۲ هزار تن محصولات کشاورزی وارد و ۱۹۸ هزار تن نیز از مبادی استان ترانزیت شده است.
وی با اشاره به فعالیت مبادی قرنطینه گیاهی در بندر شهید باهنر، بندر شهید رجایی، بندرلنگه، پارسیان، سیریک، جاسک و قشم اظهار کرد: نظارت‌های قرنطینه‌ای به‌صورت شبانه‌روزی انجام می‌شود تا سلامت محصولات و منابع گیاهی در جریان مبادلات تجاری حفظ شود.
بر اساس آمارهای ارائه‌شده، تولید محصولات کشاورزی هرمزگان حدود چهار میلیون و ۴۰ هزار تن برآورد شده که از این میزان، حدود دو میلیون و ۶۱۴ هزار تن به محصولات زراعی و ۹۴۰ هزار تن به محصولات باغی اختصاص دارد. همچنین بخش کشاورزی حدود ۱۹ درصد نیروی کار استان را دربر می‌گیرد.
این ظرفیت تولیدی می‌تواند زمینه توسعه صادرات غیرنفتی و ایجاد فرصت‌های شغلی را فراهم کند، اما عبور محصولات از مبادی قرنطینه‌ای استان لزوماً به معنای تولید همه آن‌ها در هرمزگان نیست. برای سنجش سهم واقعی استان در صادرات کشاورزی، تفکیک محصولات تولیدشده در منطقه از کالاهای عبوری ضروری است.
از سوی دیگر، فعالان این بخش با چالش‌هایی همچون نوسان قیمت، هزینه حمل‌ونقل، الزامات بازارهای مقصد و ضرورت حفظ کیفیت محصولات فسادپذیر مواجه‌اند. توسعه صنایع تبدیلی، بسته‌بندی استاندارد و امکانات نگهداری می‌تواند ضمن کاهش ضایعات، وابستگی صادرکنندگان به فروش سریع محصول تازه را کاهش دهد و ارزش افزوده بیشتری برای تولیدکنندگان ایجاد کند.
گوجه‌فرنگی کهورستان؛ ظرفیت تولید در خدمت بازارهای صادراتی
کشت خارج از فصل گوجه‌فرنگی در کهورستان شهرستان بندرخمیر، نمونه‌ای از ظرفیت کشاورزی هرمزگان برای تأمین بازارهای داخلی و خارجی است. این منطقه با برخورداری از شرایط مناسب برای تولید خارج از فصل، امکان عرضه محصول در بازه‌های زمانی مشخص را دارد؛ مزیتی که در صورت هماهنگی تولید با تقاضای بازار می‌تواند به تقویت صادرات و افزایش درآمد کشاورزان کمک کند.
رئیس مرکز جهاد کشاورزی کهورستان بندرخمیر گفت: برای سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، سطح زیرکشت گوجه‌فرنگی در این منطقه حدود دو هزار و ۵۰۰ هکتار پیش‌بینی شده است و با میانگین عملکرد ۶۵ تن در هکتار، میزان تولید می‌تواند به ۱۶۲ هزار و ۵۰۰ تن برسد.
شهابی افزود: گوجه‌فرنگی تولیدی کهورستان علاوه بر بازار داخلی، به کشورهایی از جمله عراق، روسیه، ارمنستان، کشورهای حوزه خلیج فارس و افغانستان صادر می‌شود.
وی تنوع بازارهای هدف و تولید خارج از فصل را از فرصت‌های صادراتی منطقه دانست و بر اهمیت شناخت تقاضای بازار، حفظ کیفیت محصول، تناسب حجم عرضه با نیاز خریداران، مدیریت هزینه‌های حمل‌ونقل و نوسانات قیمت و ایجاد مسیرهای بازاریابی پایدار تأکید کرد.
پیش‌بینی تولید بیش از ۱۶۲ هزار تن گوجه‌فرنگی، در کنار فرصت‌های صادراتی منطقه، ضرورت برنامه‌ریزی دقیق برای عرضه محصول را برجسته می‌کند. در صورت نبود تناسب میان میزان تولید و تقاضای بازار، کشاورزان ممکن است با افت قیمت و افزایش هزینه‌های نگهداری یا حمل‌ونقل روبه‌رو شوند؛ مسئله‌ای که در محصولات فسادپذیر اهمیت بیشتری دارد.
گسترش صنایع فرآوری، توسعه بسته‌بندی صادراتی، ایجاد امکانات نگهداری و تقویت ارتباط مستقیم تولیدکنندگان با خریداران خارجی می‌تواند به مدیریت بهتر بازار کمک کند. در کنار این اقدامات، توجه به بهره‌وری مصرف آب و کاهش هزینه‌های تولید برای حفظ مزیت رقابتی محصولات کشاورزی هرمزگان ضروری است.
بنادر غرب هرمزگان؛ پشتیبان صادرات محصولات فسادپذیر
ظرفیت بنادر غرب هرمزگان در حوزه کانتینرهای یخچالی، امکان مهمی برای جابه‌جایی کالاهای حساس به دما و پشتیبانی از صادرات محصولات کشاورزی فراهم کرده است. حفظ کیفیت این کالاها در مسیر حمل‌ونقل، به‌ویژه در بازارهای دورتر، به زیرساخت مناسب و هماهنگی میان تولید، بسته‌بندی و خدمات بندری وابسته است.
مدیر بنادر و دریانوردی غرب استان هرمزگان گفت: در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، تعداد ۶۲ هزار و ۹۳۸ TEU کانتینر یخچالی با تناژ ۶۴۳ هزار و ۹۷۸ تن در بنادر غرب استان تخلیه و بارگیری شده است.
امین صادقی با اشاره به زیرساخت‌ها و موقعیت جغرافیایی این بنادر اظهار کرد: دسترسی دریایی و امکانات عملیاتی، زمینه فعالیت گسترده در حوزه کانتینرهای یخچالی را فراهم کرده و بنادر غرب هرمزگان در این بخش جایگاه مهمی در کشور دارند.
این میزان عملیات، ظرفیت بنادر غرب استان را در جابه‌جایی محموله‌های نیازمند زنجیره سرد نشان می‌دهد، با این حال، افزایش سهم هرمزگان در صادرات محصولات فسادپذیر نیازمند تکمیل حلقه‌های پیش و پس از بندر نیز هست؛ از جمله توسعه انبارهای استاندارد، بهبود امکانات بسته‌بندی، اتصال مراکز تولید به شبکه حمل‌ونقل و تقویت خدمات لجستیکی.
توجه به این زنجیره می‌تواند هزینه‌های جابه‌جایی را کاهش دهد، ضایعات را محدود کند و فرصت دسترسی صادرکنندگان به بازارهای متنوع‌تر را افزایش دهد. در شرایطی که هزینه و زمان حمل‌ونقل در رقابت تجاری اهمیت بالایی دارد، چنین زیرساخت‌هایی بخشی از مزیت اقتصادی استان محسوب می‌شوند.
از استمرار صادرات تا افزایش ارزش افزوده
آمارهای ارائه‌شده از عملکرد گمرکات، بنادر و بخش کشاورزی هرمزگان نشان می‌دهد که ظرفیت صادراتی استان بر چند بخش متنوع استوار است، صادرات فرآورده‌های نفتی، محصولات کشاورزی و خدمات مرتبط با جابه‌جایی کالا، در کنار موقعیت جغرافیایی و زیرساخت‌های بندری، زمینه‌ای برای استمرار حضور استان در تجارت خارجی فراهم کرده است.
با این حال، تحریم‌ها و محدودیت‌های مبادلات بین‌المللی می‌توانند بر هزینه‌های حمل‌ونقل، دسترسی به برخی بازارها، فرایندهای مالی و امکان رقابت صادرکنندگان اثر بگذارند، از این رو، حفظ روند صادرات در کنار توسعه ظرفیت‌های موجود، به راهکارهایی برای کاهش هزینه‌ها، تسهیل فرایندهای تجاری و افزایش انعطاف‌پذیری فعالان اقتصادی نیاز دارد.
یکی از مسیرهای مهم در این زمینه، حرکت از صادرات صرفاً مبتنی بر حجم به سمت صادرات با ارزش افزوده بیشتر است، توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی، فرآوری محصولات کشاورزی، بهبود بسته‌بندی، رعایت استانداردهای بازارهای مقصد و تقویت خدمات پس از فروش می‌تواند سهم بیشتری از ارزش نهایی کالا را نصیب تولیدکنندگان و بنگاه‌های اقتصادی استان کند.
همچنین تنوع‌بخشی به بازارهای هدف، شناخت دقیق نیاز خریداران، گسترش ارتباط با شرکت‌های حمل‌ونقل و تقویت پیوند میان تولیدکنندگان، گمرکات و بنادر می‌تواند به کاهش ریسک صادرات کمک کند. این موضوع به‌ویژه برای محصولات کشاورزی که با محدودیت زمان نگهداری و نوسان قیمت مواجه‌اند، اهمیت دارد.
روز ملی صادرات؛ فرصتی برای تقویت توان تجاری هرمزگان
بیست‌ونهم مهرماه در تقویم کشور به‌عنوان روز ملی صادرات شناخته می‌شود؛ مناسبتی که فرصتی برای توجه به نقش صادرکنندگان، بررسی موانع تجارت خارجی و معرفی ظرفیت‌های تولیدی و صادراتی کشور فراهم می‌کند.
برای هرمزگان، این مناسبت در شرایط کنونی می‌تواند زمینه‌ای برای بازخوانی تجربه تداوم فعالیت‌های تجاری و تمرکز بر راهکارهای تقویت صادرات باشد. ظرفیت‌های بندری و گمرکی استان، در کنار توان بخش کشاورزی و امکان توسعه صنایع مرتبط، زیرساخت مهمی برای حفظ جریان تجارت و گسترش صادرات غیرنفتی به شمار می‌روند.
عملکرد نیمه نخست سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد صادرات از گمرکات هرمزگان و فعالیت در بخش‌های مختلف بندری و کشاورزی ادامه داشته است؛ اما پایداری این روند به مدیریت چالش‌های موجود، تقویت زیرساخت‌ها، توسعه بازارهای هدف و افزایش رقابت‌پذیری کالاها وابسته است.
هرمزگان با تکیه بر موقعیت راهبردی و ظرفیت‌های متنوع خود، می‌تواند همچنان یکی از کانون‌های پویای صادرات کشور باقی بماند؛ جایگاهی که تقویت آن، علاوه بر استمرار فعالیت‌های کنونی، نیازمند پیوند مؤثرتر میان تولید و تجارت و حرکت به سمت صادرات ارزش‌آفرین و پایدار است.