سیاست اروپا در قبال جنگ علیه ایران را می‌توان یک «اشتباه راهبردی محاسبه‌شده» توصیف کرد: بروکسل و پایتخت‌های اصلی اروپایی به‌جای محکوم‌کردن تجاوز، در عمل چراغ سبز نشان دادند، اما نه به‌اندازه‌ای که در تصمیم‌گیری شریک شوند و نه به‌قدری که از پیامدهایش مصون بمانند. نتیجه، وضعیتی است که فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی دچار آن شده اند.

«چک سفید» اروپا به ترامپ

بیانیه مشترک سه کشور اروپایی (فرانسه، آلمان، بریتانیا) نمونه‌ای آشکار از این انفعال بود: آنها اعلام کردند در حملات مشارکت نداشته‌اند، اما هیچ اشاره‌ای به غیرقانونی بودن تجاوز نکردند و در عوض، همه استدلال‌های ضدایرانی (برنامه هسته‌ای، برنامه موشکی، بی‌ثباتی منطقه‌ای) را تکرار کردند. در سطح اتحادیه اروپا نیز «کایا کالاس» جنگ را «جنگ اروپا ندانست» و از یافتن «راهی برای خروج» سخن گفت، بدون آنکه طرف آغازگر را محکوم کند. در بیانیه پایانی نشست سران اروپا، تنها «حملات بی‌رویه ایران» محکوم شد و هیچ اشاره‌ای به حملات آمریکا و اسرائیل نشد.
این سکوت، به واشینگتن و تل‌آویو «چک سفید امضا» داد تا جنگ را بدون هزینه دیپلماتیک پیش ببرند. انگیزه اصلی این محاسبه سرد، ترس از خشم ترامپ و از دست دادن حمایت آمریکا در اوکراین بود؛ اروپا ترجیح داد در خاورمیانه سکوت کند تا در اروپای شرقی حمایت واشنگتن را از دست ندهد.
محاسبه اروپا این بود که می‌تواند از جنگ فاصله بگیرد و هزینه‌اش را نپردازد. اما واقعیت خلاف این را نشان داد. بسته‌شدن تنگه هرمز، شوک انرژی را به قلب اروپا منتقل کرد: قیمت گاز اروپا ۶۰ درصد جهش کرد و نفت برنت از حدود ۶۰ به بیش از ۱۰۰ دلار رسید. هزینه واردات سوخت فسیلی اتحادیه اروپا ۲۲۰ میلیون یورو افزایش یافت و صنایع انرژی‌بر با ۳۰ تا ۴۰ میلیارد یورو هزینه اضافی روبه‌رو شدند. «پدرو سانچز»، نخست‌وزیر اسپانیا، مستقیماً اعلام کرد که جنگ علیه ایران بیش از ۱۰۰ میلیارد یورو برای اروپا هزینه داشته است.

این شوک اقتصادی به‌سرعت به خیابان‌ها رسید: از اعتراض کامیون‌داران در ایتالیا و افزایش قیمت گازوئیل به بیش از ۲.۳۰ یورو، تا اعتراضات دانش‌آموزی در فرانسه و اعتراضات مسکن در اسپانیا. اروپا نه‌تنها در تصمیم‌گیری جنگی شریک نشد، بلکه بار مالی و اجتماعی آن را به دوش کشید.

اعتراف تلخ ماکرون

اما امروز همزمان با اعتراضات گسترده در فرانسه، رئیس‌جمهور این کشور افزایش قیمت سوخت را جنگ آمریکا علیه ایران دانست. امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه شامگاه یکشنبه خطاب به مردم این کشور عنوان کرد: «امشب همه ما احساس خشم می‌کنیم. ما همچنین با دیدن فجایعی که در خیابان‌هایمان رخ داده، احساس شرمندگی می‌کنیم.» ماکرون بدون اشاره به مطالبات معترضان و دانش‌آموزان در خیابان‌های فرانسه اظهار کرد: «ما هرگز نباید معترضان مسالمت‌آمیز را با غارتگران و آشوبگران اشتباه بگیریم، زیرا افرادی هستند که به حق احساس می‌کنند قیمت سوخت بیش از حد بالا می‌رود. این به دلیل جنگ آمریکا علیه ایران است.»

تناقضی که اعتبار اروپا را فرسود

اشتباه اروپا فقط اقتصادی نبود؛ اعتباری بود. اروپا که پس از ۲۰۲۲ با تکیه بر «نظم مبتنی بر قواعد» و حقوق بین‌الملل، حمله روسیه به اوکراین را محکوم کرده بود، اکنون در قبال تجاوز به ایران سکوت کرد. همان رهبرانی که سه سال پیش به حقوق بین‌الملل متوسل می‌شدند، در برابر حمله بدون دلیل آمریکا به ایران سکوت کردند، حتی در برابر جنایت جنگی مانند حمله به مدرسه میناب. این استاندارد دوگانه، مشروعیت اروپا را در هرگونه میانجی‌گری آینده یا دفاع از حقوق بین‌الملل تضعیف می‌کند.

این سیاست اشتباه، محصول یک محدودیت ساختاری است. اروپا در حوزه امنیت و انرژی به آمریکا وابسته است، بنابراین نمی‌تواند براساس منافع خودش تصمیم بگیرد. رهبران اروپایی تلاش کردند این تناقض را با «سکوت راهبردی» مدیریت کنند، اما سکوت در برابر تجاوز، خودش یک انتخاب است، انتخابی که اروپا را از یک «بازیگر» به یک «تماشاگر آسیب‌پذیر» تبدیل کرد. اروپا «تماشاگر» جنگ بود، اما در نهایت به «قربانی» آن تبدیل شد.