به گزارش جام‌جم آنلاین، پیش از آن‌که راهی ویتنام شوند و در رقابت با برترین‌های جهان برای ایران افتخارآفرینی کنند، دلشان در مشهد جا مانده بود؛ در چایخانه امام رضا (ع). جایی که از آرزوی خادمی گفته بودند و قول داده بودند اگر حضرت قبول کند، این بار با مدال‌های طلایشان بازگردند. حالا پنج مدال طلا در دست دارند و قصه‌شان، قصه علاقه‌ای است که از سال‌های کودکی آغاز شد، از میان کتاب‌ها و کلاس‌ها گذشت و در روزهایی که شرایط جنگی، محدودیت‌ها و حتی صدای موشک‌باران بخشی از زندگی‌شان شده بود، به قهرمانی جهان رسیدند. سارینا علم‌پور، محمدحسین حسینی، هیربد فودازی، حسین معصومی و ارشیا میرشمسی کاخکی، پنج عضو تیم ملی المپیاد نجوم و اخترفیزیک ایران را می گویم. نخبه هایی که در نوزدهمین دوره المپیاد جهانی این رشته در ویتنام، هر پنج نفرشان مدال طلا گرفتند تا ایران برای سومین سال پیاپی قهرمان جهان شود. در این میان به صورت اختصاصی، پای صحبت سه نفر از مدال‌آوران نشسته ایم.
مسیر قهرمانی با وجود محدودیت‌ها
هیربد فودازی، یکی از پنج مدال‌آور طلای ایران در المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک ۲۰۲۶، علاقه به آسمان و دنیای ستاره‌ها را از دوران دبستان آغاز کرد؛ علاقه‌ای که حالا، در ۱۸ سالگی، با کسب مدال طلای یکی از معتبرترین رقابت‌های علمی دانش‌آموزی جهان همراه شده است. دانش‌آموز مدرسه سلام اسلام تهران است و امسال قرار است وارد دانشگاه شود.
فودازی در گفت و گو با «جام جم» درباره شروع علاقه‌اش به نجوم می‌گوید: «از دوران دبستان به نجوم علاقه‌مند شدم. حدود ۱۰ سال داشتم که این علاقه در من شکل گرفت. مادرم برایم کتاب‌هایی درباره نجوم می‌خرید و همین کتاب‌ها زمینه آشنایی بیشترم با این حوزه را فراهم کردند.»
مسیر رسیدن به المپیاد جهانی، علاوه بر علاقه و مطالعه، به ماه‌ها آمادگی و تمرین نیاز داشت. هیربد درباره این دوره عنوان می کند: «بعد از انتخاب اعضای تیم، اردوهای آمادگی به مدت چند ماه برگزار شد. در این اردوها در کلاس‌های آموزشی شرکت می‌کردیم، آزمون‌های مختلف را حل می‌کردیم و بعد از بررسی آزمون‌ها، اشکالاتمان را برطرف می‌کردیم. برنامه‌های رصدی و فعالیت‌های مربوط به پلنتاریوم هم بخشی از این دوره بود.»
البته روند آماده‌سازی تیم در این مدت بدون محدودیت نبود. به گفته هیربد، بخشی از برنامه‌ها به‌صورت مجازی برگزار شد و شرایط جنگی نیز باعث شد امکان اجرای بعضی از فعالیت‌ها فراهم نشود.
وی درباره سطح رقابت‌های جهانی امسال نیز معتقد است شرکت‌کنندگان با آمادگی بالایی در مسابقات حاضر شدند. او می‌گوید: «سطح مسابقه نسبتا بالا بود. در کنار رقبای سنتی مثل انگلستان و هند، تیم‌های کره جنوبی، چین و خود ویتنام هم قدرتمند ظاهر شدند.»
نجوم زیر موشک باران
حسین معصومی نیز یکی دیگر از مدال‌آوران طلای تیم ملی المپیاد نجوم و اخترفیزیک ایران، ۱۸ سال دارد و تحصیلاتش را در دبیرستان انرژی اتمی تهران گذرانده است. علاقه او به نجوم و ستاره‌شناسی به سال‌های کودکی برمی‌گردد؛ علاقه‌ای که با گذشت زمان جدی‌تر شد و از اوایل پایه دهم، به شکل حرفه‌ای‌تری در مسیر المپیاد نجوم دنبال شد.
برای حسین، ورود به دنیای المپیاد نجوم فقط ادامه یک علاقه قدیمی نبود؛ فرصتی بود تا بیشتر با این حوزه آشنا شود و توانایی‌هایش را در مسیری علمی و تخصصی محک بزند. او درباره چگونگی جدی‌شدن این علاقه اش به «جام جم» می‌گوید: «در مدارس انرژی اتمی، دوره‌ای با عنوان معارفه المپیاد برگزار می‌شود. در معارفه‌ای که برای المپیاد نجوم داشتیم، متوجه شدم به این رشته علاقه‌مندم؛ هم به‌خاطر ساختار و هم فضای خاصی که داشت. بعد از آن جلسه، علاقه‌ام بیشتر شد و فهمیدم چیزی که از کودکی دوست داشتم، همچنان برایم جذاب و مهم است.»
مسیر رسیدن به المپیاد جهانی، به آمادگی فشرده و پیوسته نیاز داشت. حدود چهار ماه مانده به آغاز رقابت‌های جهانی، برنامه آماده‌سازی اعضای تیم به‌طور مستمر دنبال شد؛ دوره‌ای که کلاس‌های مروری، آموزش مباحث تخصصی و برنامه‌های رصدی را در بر می‌گرفت. در این مدت، اعضای تیم تلاش می‌کردند دانش و مهارت‌های خود را برای حضور در رقابت با برترین دانش‌آموزان جهان تقویت کنند.
با این حال، شرایط جنگی نیز بر روند آماده‌سازی تیم بی‌تاثیر نبود. حسین از روزهایی یاد می‌کند که حتی برگزاری کلاس‌ها هم تحت تاثیر فضای پرتنش آن روزها قرار می‌گرفت. او در این‌باره می‌گوید: «این شرایط قطعا روی تمرکز و تداوم کار ما تاثیر می‌گذاشت، اما تلاش کردیم تا جایی که ممکن است، اثر آن را به حداقل برسانیم. یادم هست در دوران جنگ، حتی هنگام برگزاری بعضی کلاس‌ها صدای موشک‌باران شنیده می‌شد و این مسئله طبیعتا تمرکز همه را به هم می‌زد.»
معصومی سطح رقابت‌های جهانی را بالا ارزیابی می‌کند و معتقد است تیم‌های حاضر با تمام توان خود به میدان آمده بودند. او در عین حال، ایران را یکی از مدعیان همیشگی این رقابت‌ها می‌داند.
حسین که تجربه عبور از مسیر دشوار المپیاد را پشت سر گذاشته، برای دانش‌آموزانی که به حضور در چنین رقابت‌هایی فکر می‌کنند، یک نکته اساسی را مطرح می‌کند: علاقه، نیرویی است که تلاش مستمر را ممکن می‌سازد. او معتقد است صرف سخت‌کوشی برای پیمودن این مسیر کافی نیست و دانش‌آموزان باید از درون به موضوعی که دنبال می‌کنند علاقه داشته باشند.
وقتی علاقه راه می‌سازد
ارشیا میرشمسی، از دیگر مدال‌آوران طلای تیم ملی المپیاد نجوم و اخترفیزیک ایران، مسیرش را از کنجکاوی‌های کودکی درباره آسمان آغاز کرد؛ از خواندن دایرة‌المعارف‌های نجومی و دنبال‌کردن مجله‌های این حوزه تا آشنایی با فیزیک و انتخاب مسیری که سرانجام او را به المپیاد نجوم و اخترفیزیک رساند. برای او، علاقه به نجوم نه حاصل یک اتفاق ناگهانی، بلکه نتیجه سال‌ها مطالعه و آشنایی تدریجی با دنیای علم بود.
میرشمسی درباره شکل‌گیری این علاقه به «جام جم» توضیح می‌دهد که از سال‌های ابتدایی زندگی، نجوم یکی از موضوعات مورد توجهش بوده است. مطالعه دایره المعارف‌های نجومی و پیگیری مطالب و اخبار این حوزه در مجله‌ها، به‌مرور علاقه او را عمیق‌تر کرد. با ورود به دوره متوسطه آشنایی‌اش با فیزیک بیشتر شد و همین تجربه، مسیر علمی مورد علاقه‌اش را روشن‌تر کرد. در نهایت، علاقه به نجوم در کنار کشش او به فیزیک، زمینه را برای انتخاب المپیاد نجوم و اخترفیزیک فراهم کرد.
از نگاه ارشیا، علاقه تنها نقطه شروع این مسیر نیست، بلکه عاملی است که می‌تواند ادامه‌دادن آن را در مواجهه با دشواری‌ها ممکن کند. او معتقد است انتخاب رشته و مسیر علمی، زمانی می‌تواند به تجربه‌ای ارزشمند تبدیل شود که بر پایه علاقه شخصی شکل گرفته باشد، نه صرفا تحت تاثیر انتظارات و عوامل بیرونی. این مدال‌آور طلای جهانی در این‌باره می‌گوید: «متاسفانه یکی از مشکلات رایج، به‌ویژه در کشور ما، این است که تصمیم‌گیری‌ها گاهی بر اساس علاقه شخصی انجام نمی‌شود و عوامل بیرونی زیادی بر انتخاب‌ها تاثیر می‌گذارند. در حالی که اگر مسیر المپیاد را با علاقه عمیق به رشته مورد نظرتان دنبال کنید، این مسیر می‌تواند ساده‌تر و لذت‌بخش‌تر شود. البته علاقه‌داشتن به یک رشته به این معنا نیست که دیگر سختی‌ای وجود ندارد. حتی کسانی که عاشق رشته‌شان هستند هم در این مسیر با چالش‌های زیادی روبه‌رو می‌شوند، اما علاقه می‌تواند تحمل این دشواری‌ها را آسان‌تر کند و یادگیری را به تجربه‌ای شیرین و ماندگار تبدیل کند.»
او همچنین معتقد است در کنار این موارد، دسترسی کامل به منابع علمی از نظر بحث فیلترینگ، می تواند ما را یک قدم در مسیر علمی مان جلو ببرد.
اما حرف ارشیا فقط درباره علاقه و پشتکار و دسترسی کامل به منابع علمی نیست. او که اهل مشهد است، به یکی از چالش‌های مهم دانش‌آموزان علاقه‌مند به المپیاد نیز اشاره می‌کند که تفاوت دسترسی به امکانات آموزشی و منابع مطالعاتی در شهرهای بزرگ و کوچک. به باور او، تمرکز بخشی از کلاس‌ها، منابع و فضای رقابتی المپیاد در شهرهای بزرگ، به‌ویژه تهران، می‌تواند مسیر را برای دانش‌آموزانی که در شهرهای دیگر زندگی می‌کنند دشوارتر کند؛ با این حال، این تفاوت نباید به معنای کنارگذاشتن رؤیای شرکت در المپیاد باشد.
میرشمسی در توصیه به این دسته از دانش‌آموزان می‌گوید: «من خودم اهل مشهد هستم و می‌خواهم به‌طور خاص با دانش‌آموزانی صحبت کنم که در شهرهای کوچک‌تر زندگی می‌کنند یا ساکن تهران نیستند. درست است که رقابت در فضای المپیاد، با توجه به امکانات گسترده‌تر شهرهای بزرگ، می‌تواند دشوارتر باشد. از طرف دیگر، اختصاص وقت به مطالعه المپیاد با ریسک‌هایی همراه است؛ از جمله اینکه ممکن است دانش‌آموز از فضای کنکور و آزمون‌های نهایی فاصله بگیرد. با این حال، این مسائل نباید باعث شوند دانش‌آموزان شهرهای کوچک‌تر به‌طور کامل از این مسیر صرف‌نظر کنند.»
∎