به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
موسی موحد: در روزهای گذشته، مجموعه‌ای از گزارش‌های خبری بر شکل‌گیری فضایی دوگانه در مناسبات تهران و واشینگتن دامن زده است. از یک سو، نشانه‌هایی از آماده‌سازی گزینه‌های تازه نظامی علیه ایران و تردید دونالد ترامپ میان تشدید رویارویی و تداوم فشار دیده می‌شود و از سوی دیگر، تحرکات دیپلماتیک، تبادل پیشنهادها و تلاش برای میانجیگری، از بازماندن روزنه مذاکره حکایت دارد. با این همه، هم‌زمانی تحرکات نظامی و رفت‌وآمدهای دیپلماتیک را نباید بی‌درنگ نشانه توازن میان جنگ و صلح یا مقدمه‌ای قطعی برای توافق دانست. دیپلماسی در چنین وضعیتی ممکن است راهی برای مهار بحران باشد، اما می‌تواند در کنار فشار نظامی نیز به عنوان ابزاری برای افزایش قدرت چانه‌زنی به کار گرفته شود. از منظر واقع‌بینانه، خوش‌بینی به سرانجام مذاکرات باید با احتیاطی جدی همراه باشد. تجربه دو جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه نشان داده است فاصله میان پیام‌های امیدوارکننده و واقعیت‌های میدانی می‌تواند به‌سرعت از میان برود. عمق اختلافات، بی‌اعتمادی انباشته، دشواری مدیریت شکاف‌های راهبردی و نقش‌آفرینی اسرائیل در معادلات و... مجموعه عواملی هستند که امکان مهار پایدار بحران را محدود می‌کنند. در چنین بستری، هر نشانه مثبت دیپلماتیک، تا زمانی که به توافقی روشن، سازوکاری قابل اتکا و تغییر ملموس در رفتار طرف‌ها نینجامیده، برای نتیجه‌گیری درباره گشایش تعیین‌کننده کافی نیست. تجربه‌های پیشین نیز ضرورت پرهیز از تبدیل لحن امیدوارانه مذاکره به پیش‌بینی زودهنگام توافق را برجسته می‌کنند.
حمایت از مذاکره و حفظ امید به راه‌حل سیاسی، ضرورتی انکارناپذیر است، اما امیدواری نباید جایگزین ارزیابی دقیق واقعیت‌ها شود. مسئله اصلی در این مرحله آن نیست که مذاکرات جریان دارد، بلکه این است که گفت‌وگوها در چه سطحی پیش می‌روند، چه اندازه از اختلافات را در بر می‌گیرند و تا چه حد توان مهار تنش را دارند. نزدیک‌شدن انتخابات کنست اسرائیل و انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا نیز بر پیچیدگی محاسبات سیاسی می‌افزاید و می‌تواند بر لحن و زمان‌بندی تصمیم‌ها اثر بگذارد. ازاین‌رو، نه باید مسیر دیپلماسی را پیشاپیش بن‌بست‌خورده دانست و نه از چند نشانه مثبت، چشم‌انداز توافقی قریب‌الوقوع ساخت. معیار داوری، نه واژگان امیدوارکننده، بلکه نتیجه عملی مذاکرات و نسبت آن با تحولات میدانی خواهد بود. در شرایطی که سایه جنگ همچنان بر منطقه سنگینی می‌کند، احتیاط در تحلیل به معنای نفی دیپلماسی نیست، بلکه راهی برای پرهیز از خوش‌بینی شتاب‌زده و تشخیص فاصله میان امکان توافق و تحقق آن است.
روایت تهران از مذاکرات؛ طرح 7روزه، شروط 7گانه و تأکید بر ادامه دیپلماسی
در سایه آنچه عنوان شد، مقام‌های کشورمان در تازه‌ترین اظهارات خود درباره روند مذاکرات با ایالات متحده، از ادامه گفت‌وگوها، ارائه اصلاحات تهران بر پیشنهادهای آمریکا و انتقال شروط ایران به میانجی‌ها خبر داده‌اند. این مواضع هم‌زمان با تأکید بر آمادگی برای مقاومت در برابر ادامه درگیری‌ها مطرح شده است. در این چارچوب، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد تهران شروط و ملاحظات خود را در قالب طرحی دقیق و عملیاتی در اختیار میانجی‌ها قرار داده و در جریان رایزنی‌های دیپلماتیک، موضع ایران در قبال دفاع از خود و استفاده از ابزار مذاکره برای تأمین منافع ملی را روشن کرده است. بنا بر روایت ایرنا، عراقچی این اظهارات را در جلسه‌ای سه‌ساعته با تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی بیان کرد. در این نشست که علی بابایی‌کارنامی، رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس نیز در آن حضور داشت، وزیر امور خارجه گزارشی از مباحث و فعالیت‌های هیئت ایرانی در جریان سفر به نیویورک برای شرکت در هشتاد‌‌و‌یکمین اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد ارائه داد. او گفت هیئت ایرانی با اتکا بر مقاومت و ایستادگی مردم ایران در برابر آنچه تجاوز نظامی دشمنان خواند، مواضع کشور را در جریان این سفر تبیین کرده است.
عراقچی همچنین عنوان کرد ایران از فرصت اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل برای تشریح رویکرد خود و ارائه طرحی هفت‌روزه با هدف بازگشت امنیت به تنگه هرمز استفاده کرده است. به گفته او، شروط و ملاحظات تهران مطابق دستورالعمل‌های مراجع ذی‌صلاح کشور در قالب طرحی عملیاتی به میانجی‌ها ارائه شد. وزیر امور خارجه تأکید کرد: ایران همان‌گونه که در دفاع از خود سرسخت و مصمم است، برای استفاده از دیپلماسی در راستای تأمین منافع و امنیت ملی نیز جدیت دارد. در همان جلسه، عراقچی به پرسش‌ها و دیدگاه‌های نمایندگان درباره مجموعه‌ای از موضوعات سیاست خارجی و امنیت ملی پاسخ داد؛ از‌جمله دیپلماسی اقتصادی، خنثی‌سازی تحریم‌ها، روابط با کشورهای همسایه، تقویت دیپلماسی عمومی و رسانه‌ای، مستندسازی جنایات جنگی منتسب به آمریکا و اسرائیل و پیگیری مطالبات مربوط به عدالت و خون‌خواهی کشته‌شدگان جنگ‌هایی که در گزارش از آنها با عنوان جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم یاد شده است. نمایندگان مجلس نیز از فعالیت‌ها و ابتکارات دستگاه دیپلماسی تقدیر کردند و بر حفظ وحدت و انسجام ملی و حمایت هم‌زمان از میدان و دیپلماسی تأکید داشتند. البته موضع کلی تهران در اظهارات مسعود پزشکیان بازتاب یافت. رئیس‌جمهور ایران چهارشنبه گذشته بیان کرد: کشور در «جنگ تمام‌عیار در ابعاد کامل» قرار دارد، اما در همین شرایط مذاکره را ادامه می‌دهد و از موضع عزت و اقتدار برای احقاق حقوق ملت ایران سخن می‌گوید. او بر پیگیری برنامه مقاومت و تاب‌آوری و ادامه ایستادگی تأکید کرد. پزشکیان روز بعد، در دیدار با ولادیمیر پوتین در ترکمنستان، بار دیگر تصریح کرد تهران از میز مذاکره کنار نخواهد کشید.هرچند به گفته او، در مواردی پس از گفت‌وگو با آمریکا حمله‌هایی شده است. رئیس‌جمهور نیز خبر داد ایران پیشنهادهای خود را ارائه کرده و پس از دریافت پیشنهادهای جدید آمریکا، اصلاحات لازم را انجام داده و قرار است پس از نهایی‌شدن، این پیشنهادها از طریق رابط‌ها جمع‌بندی شوند.
اختلاف بر سر چارچوب توافق؛ گزارش بن‌بست میانجیگری و تأکید واشینگتن بر موضوع هسته‌ای
در کنار مواضع رسمی تهران درباره تداوم گفت‌وگوها، گزارش رسانه‌ای دیگری از دشواری پیشبرد میانجیگری میان ایران و آمریکا حکایت دارد. شبکه العربیه به نقل از یک منبع ارشد گزارش داد تلاش‌های میانجیگری میان واشینگتن و تهران با بن‌بست مواجه شده است. بر اساس این گزارش، تنگه هرمز دیگر اولویت واشینگتن نیست و پیشرفت مذاکرات به پاسخ ایران به مطالبات دونالد ترامپ درباره توانمندی‌های هسته‌ای این کشور بستگی دارد. العربیه به نقل از این منبع نوشت آمریکا از ایران می‌خواهد بپذیرد توسعه توانمندی‌های هسته‌ای خود را ادامه ندهد. این روایت، محور اختلاف را از موضوع زمان‌بندی و ترتیب اجرای اقدامات، به‌طور مشخص به مسئله هسته‌ای پیوند می‌دهد. با این حال، گزارش منتشرشده جزئیات بیشتری درباره متن کامل مطالبات آمریکا، پاسخ رسمی و نهایی تهران یا نتیجه قطعی مذاکرات ارائه نمی‌کند که البته وجود این بن‌بست به‌تنهایی به معنای پایان رسمی مذاکرات نیست.
در سوی ایران، حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، خبر داد شروط هفت‌گانه ایران در مذاکرات با آمریکا از سوی مراجع عالی نظام ابلاغ شده و تصمیمی قاطع است که در سطوح مختلف تصمیم‌گیری قابل نقض یا تغییر نیست. او با اشاره به طرح هفت‌روزه ایران تأکید کرد میانجی قطری، زمانی که عراقچی در نیویورک حضور داشت و حتی پیش از بازگشت او به ایران، نظر آمریکا را به تهران منتقل کرده بود. قشقاوی توضیح داد از دیدگاه ایران، با توجه به سابقه عملکرد آمریکا و آنچه تهران بی‌اعتمادی به پایبندی واشینگتن به توافق‌ها می‌داند، تحقق شروط هفت‌گانه پیش از هرگونه اقدام برای گشایش تنگه هرمز ضروری است. او مدعی شد: پاسخ طرف مقابل به پیشنهاد هفت‌روزه این بوده که ایران ابتدا تنگه هرمز را باز کند و سپس شروط هفت‌گانه به‌تدریج اجرا شوند. البته ترتیب مذکور با موضع اعلام‌شده تهران تفاوت دارد. قشقاوی همچنین تفاوت طرح کنونی با تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را در زمان‌بندی دانست و گفت: در طرح پیشین، آتش‌بس ۳۰روزه و سپس ۶۰روزه مطرح بود، اما اکنون می‌توان همان روند را در هفت روز فشرده کرد، بدون آنکه به گفته او محتوای توافق تغییر کند.
این اختلاف درباره ترتیب اجرا، در کنار اختلاف گزارش‌شده بر سر برنامه هسته‌ای، دو محور متمایز اما مرتبط در روند دیپلماتیک را تشکیل می‌دهد. از یک سو، مقام‌های ایرانی بر شروط هفت‌گانه، تضمین اجرای تعهدات و ترتیب اقدامات تأکید دارند و از سوی دیگر، گزارش العربیه مسئله توقف توسعه توانمندی‌های هسته‌ای ایران را مطالبه اصلی واشینگتن در مرحله کنونی توصیف می‌کند. در همین حال، اظهارات پزشکیان از وجود مسیر ارتباطی برای ادامه گفت‌وگوها حکایت دارد. رئیس‌جمهور کشورمان در دیدار با پوتین، هدف تهران از مذاکرات را پایان جنگ و رعایت حقوق ملت ایران در چارچوب قوانین بین‌المللی عنوان کرد. او ضمن قدردانی از مواضع روسیه در مخالفت با یک‌جانبه‌گرایی، گفت: ایران نمی‌پذیرد آمریکا سیاست‌ها و دیدگاه‌های خود را بر دیگر کشورها تحمیل کند. این موضع‌گیری، چارچوب سیاسی مورد تأکید تهران را نیز روشن می‌کند؛ یعنی تهران بر ادامه دیپلماسی، مشروط به آنکه از دید ایران حقوق کشور رعایت شود، تأکید دارد. ضمن آنکه گفت‌وگوها به معنای کنارگذاشتن مقاومت یا پذیرش یک‌جانبه خواسته‌های واشینگتن تلقی نشود. در یک شمایل بزرگ‌تر، روایت‌های موجود تصویر یک روند دیپلماتیک با تماس‌ها و پیشنهادهای در حال تبادل اما با اختلاف‌های حل‌نشده را ترسیم می‌کنند. مواضع رسمی ایران از ادامه مذاکرات و آماده‌سازی اصلاحات سخن می‌گوید و گزارش العربیه از بن‌بست در تلاش‌های میانجیگری و تمرکز آمریکا بر مسئله هسته‌ای خبر می‌دهد. این دو روایت لزوما به معنای تناقض کامل نیستند؛ ادامه تماس‌ها می‌تواند هم‌زمان با نبود پیشرفت تعیین‌کننده یا دشواری در دستیابی به توافق جریان داشته باشد. با این حال، در مطالب منتشرشده نشانه‌ای از توافق نهایی یا حل اختلاف درباره ترتیب اقدامات و مطالبات هسته‌ای ارائه نشده است.
نقش روسیه در مسیر دیپلماسی و پیام‌های ترامپ؛ از آمادگی مسکو برای میانجیگری تا وعده خروج از جنگ روسیه در تحولات دیپلماتیک اخیر، هم در مواضع علنی مقام‌های خود و هم در گزارش‌های مربوط به تماس ولادیمیر پوتین با دونالد ترامپ، به عنوان یکی از بازیگران آماده برای کمک به کاهش تنش معرفی شده است. به بیان دیگر، اکنون مسکو هم مانند دوحه به شکل عملی وارد گود میانجیگری و انتقال پیام شده است. در این زمینه، پوتین در دیدار با مسعود پزشکیان در ترکمنستان گفت ایران می‌تواند اطمینان داشته باشد روسیه برای ایفای نقش در کاهش تنش‌ها آمادگی دارد. رئیس‌جمهور روسیه همچنین از تلاش‌های برخی کشورها برای میانجیگری و کمک به کاهش تنش حمایت و اعلام کرد مسکو نیز آماده مساعدت در این مسیر است. ضمنا در گزارش‌های کرملین درباره تماس تلفنی پوتین و ترامپ نیز موضوع ایران مطرح شده است. کرملین خبر داد ترامپ در این گفت‌وگو از مشارکت روسیه در تلاش‌ها برای حل‌وفصل موضوع ایران استقبال کرده است. یوری اوشاکوف، دستیار رئیس‌جمهور روسیه نیز عنوان کرد پوتین در تماس تلفنی با ترامپ تأکید کرده گزینه‌های دیپلماتیک در پرونده ایران هنوز به پایان نرسیده و دستیابی به توافق، هم ممکن و هم ضروری است. این اظهارات، موضع علنی مسکو را مبنی بر بازماندن مسیر دیپلماسی و امکان دستیابی به توافق نشان می‌دهد؛ با این حال، جزئیات یک طرح مشخص روسیه یا مفاد احتمالی توافق در این گزارش‌ها اعلام نشده است.
کرملین در توضیح دیگری اطلاع داد تماس پوتین و ترامپ عمدتا بر چشم‌انداز حل بحران اوکراین متمرکز بوده و موضوع ایران نیز در خلال آن مطرح شده است؛ بنابراین مسئله ایران یکی از موضوعات مورد گفت‌وگو بوده، اما براساس روایت رسمی روسیه، محور اصلی تماس اوکراین بوده است. این تمایز در ارزیابی نقش مسکو اهمیت دارد، زیرا از اطلاعات موجود نمی‌توان نتیجه گرفت تماس دو رئیس‌جمهور به توافق مشخصی درباره ایران منجر شده است. هم‌زمان، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در پاسخ به پرسشی درباره دیدار اخیر پزشکیان و پوتین اعلام کرد رئیس‌جمهور ایران در این دیدار پیامی برای انتقال به ترامپ نداشته است. پسکوف در پاسخ به خبرگزاری تاس گفت پزشکیان هیچ پیامی برای رئیس‌جمهور آمریکا از طریق پوتین منتقل نکرده است. این توضیح در پی دیدار پزشکیان و پوتین در حاشیه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و اجلاس محیط‌زیستی دریای خزر در ترکمنستان مطرح شد. کرملین همچنین یادآور شده بود ترامپ پیش‌تر از احتمال تماس تلفنی با پوتین در آینده نزدیک سخن گفته بود. در نتیجه، باید میان اعلام آمادگی روسیه برای نقش‌آفرینی دیپلماتیک و ادعای انتقال پیام مشخص از سوی تهران تفکیک قائل شد، چون مسکو از آمادگی برای مساعدت سخن گفته، اما سخنگوی کرملین انتقال پیام پزشکیان به ترامپ را رد کرده است. در سوی آمریکا، دونالد ترامپ در یک تجمع انتخاباتی مجموعه‌ای از اظهارات درباره جنگ، مذاکرات و برنامه هسته‌ای ایران مطرح کرد. او مدعی شد اطمینان حاصل خواهد کرد ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست پیدا نکند و گفت مقام‌های ایرانی نیز از این موضوع آگاه هستند. ترامپ همچنین اظهار کرد استیو ویتکاف در حال کار روی توافق با ایران است و عملکرد بسیار خوبی دارد. با این حال، او گفت چنین توافقی لزوما چیزی نیست که شخصا خواهان انجام آن باشد و مدعی شد طرف ایرانی حاضر است برای جلوگیری از ادامه وضعیت، پیشنهادهای گسترده‌ای ارائه کند. ترامپ همچنین در یک ادعای تکراری یادآوری کرد آمریکا به‌زودی از جنگ ایران خارج خواهد شد و پیش‌بینی کرد با این خروج، قیمت نفت به‌شدت کاهش پیدا کند و قیمت سایر کالاها نیز پایین بیاید. او عملیات آمریکا را در ایران اقدامی بزرگ توصیف می‌کند که به ادعای او، رؤسای‌جمهور پیشین باید سال‌ها قبل انجام می‌دادند. ترامپ مدعی شد آمریکا چاره‌ای جز اقدام نداشته، زیرا نمی‌تواند اجازه دهد ایران به سلاح هسته‌ای دست یابد.
در نهایت، مواضع منتشرشده از سوی تهران، واشینگتن و مسکو سه تصویر هم‌زمان را پیش‌روی مخاطب می‌گذارد که ایران از ادامه مذاکرات در کنار مقاومت و اصرار بر شروط خود سخن می‌گوید؛ ترامپ هم بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای تأکید می‌کند و هم از کار ویتکاف روی توافق و احتمال خروج آمریکا از جنگ خبر می‌دهد؛ روسیه نیز اعلام می‌کند گزینه‌های دیپلماتیک پایان نیافته و برای کاهش تنش آماده نقش‌آفرینی است. در عین حال، گزارش العربیه از بن‌بست میانجیگری و اختلاف بر سر مطالبات هسته‌ای حکایت دارد. بنابراین در کل مسیر دیپلماسی همچنان در کنار مواضع سخت‌گیرانه و اظهارات متعارض طرف‌ها ادامه دارد.
آماده‌سازی برای حملات گسترده؛ از اهداف هسته‌ای و انرژی ایران تا احتمال عملیات سه‌روزه
در سوی دیگر این تحولات، گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های آمریکایی حاکی از آن است که هم‌زمان با تداوم بن‌بست در مذاکرات با ایران، ارتش ایالات متحده در حال بررسی و آماده‌سازی گزینه‌های نظامی تازه برای احتمال ازسرگیری عملیات گسترده علیه تهران است. بنا بر گزارش‌های آکسیوس، نیویورک‌تایمز و آتلانتیک، این گزینه‌ها طیفی از حملات محدود و هدفمند تا عملیات وسیع علیه زیرساخت‌های نظامی، انرژی و هسته‌ای ایران را در بر می‌گیرد و این تحرکات مبین آن است که در کنار تداوم مسیر دیپلماسی، گزینه نظامی همچنان در محاسبات واشینگتن جایگاهی جدی دارد. با این حال، گزارش‌های یادشده تأکید دارند که آماده‌سازی نظامی به معنای اتخاذ تصمیم نهایی برای آغاز حمله نیست و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در مقاطع مختلف مواضع متفاوتی درباره زمان و ضرورت ازسرگیری جنگ اتخاذ کرده است. آکسیوس به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد که پنتاگون چند روز پیش به فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، دستور داده است آماده‌سازی‌های لازم برای احتمال ازسرگیری عملیات رزمی گسترده در ایران را تکمیل کند. بر اساس این گزارش، دستور صادرشده تاریخ مشخصی برای آغاز حملات تعیین نکرده و تصمیم نهایی همچنان در اختیار رئیس‌جمهور آمریکاست. یک مقام پنتاگون در توضیح این روند گفت که وظیفه وزارت دفاع، تدوین گزینه‌های نظامی و ارائه آنها به رئیس‌جمهور است. یک مقام کاخ سفید نیز تأکید کرد که ترامپ در هر زمان همه گزینه‌ها را در اختیار دارد.
در گزارش آتلانتیک هم آمده کاخ سفید از پنتاگون خواسته گزینه‌هایی برای ازسرگیری حملات علیه ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر آماده کند. براساس این گزارش، سنتکام در حال تدوین فهرستی از اهداف احتمالی و بسته‌های عملیاتی است که از حملات محدود تا عملیات گسترده‌تر را شامل می‌شود. پنتاگون همچنین گزینه‌های وسیع‌تری را برای دوره پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آماده کرده که حملات بیشتر به زیرساخت‌های انرژی ایران را نیز در بر می‌گیرد. نیویورک‌تایمز نیز گزارش داد که ارتش آمریکا در حال آماده‌سازی گزینه‌هایی برای ازسرگیری عملیات گسترده است، در حالی که ترامپ همچنان درباره بازگشت به جنگ موضعی تردید دارد. به نوشته این روزنامه، تیم امنیت ملی رئیس‌جمهور و پنتاگون طی ماه‌های گذشته پنج پیشنهاد برای عملیات نظامی گسترده علیه ایران و یمن به ترامپ ارائه کرده‌اند و رئیس‌جمهور هر پنج طرح را وتو کرده است. با وجود این، او بار دیگر دستور داده گزینه‌های حمله آماده شوند. براساس گزارش نیویورک‌تایمز، محور اصلی طرح‌های جدید، اجرای عملیاتی کوتاه‌مدت و شدید با مدت تقریبی سه روز است. این عملیات می‌تواند زرادخانه موشکی و پهپادی ایران، تأسیسات انرژی، پست‌های فرماندهی و مقرهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را هدف قرار دهد. بنا بر همین گزارش، بخش قابل‌توجهی از توان موشکی و پهپادی ایران از زمان مراحل ابتدایی جنگ بازسازی شده است. حامیان حمله پیش از انتخابات آمریکا معتقدند چنین اقدامی می‌تواند نشانه‌ای از پیشرفت در جنگ هشت‌ماهه و ابزاری برای افزایش فشار بر تهران باشد. با این حال، مقام‌های آمریکایی اذعان کرده‌اند که حملات محدود به‌تنهایی احتمالا برای بازگشایی تنگه هرمز، وادارکردن ایران به ورود به مذاکرات یا کاهش قیمت سوخت پیش از انتخابات کافی نخواهد بود.
افزایش هماهنگی واشینگتن و تل‌آویو؛ از گفت‌وگوهای امنیتی تا نگرانی درباره انتخابات اسرائیل
در کنار آماده‌سازی گزینه‌های نظامی، گزارش‌های رسانه‌ای از افزایش رایزنی‌های امنیتی میان آمریکا و اسرائیل درباره احتمال ازسرگیری جنگ حکایت دارند. آکسیوس گزارش داد که تیم امنیت ملی ترامپ اخیرا در کمپ دیوید برای چند ساعت تشکیل جلسه داد و جنگ با ایران و دیگر مسائل سیاست خارجی را بررسی کرد. یک مقام اسرائیلی به این رسانه گفت که بخشی از نشست به احتمال ازسرگیری عملیات رزمی گسترده علیه ایران اختصاص داشت. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیز پس از این نشست اعلام کرد که تمرکز جلسه بر برنامه‌ریزی بلندمدت در حوزه سیاست خارجی بوده است.
بر اساس گزارش آکسیوس، ترامپ روز چهارشنبه با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تلفنی گفت‌وگو کرد. این دومین تماس دو طرف طی چند روز بود. تماس‌های این دو پس از دوره چند هفته‌ای ارتباط محدود انجام شد. یک مقام آمریکایی گفت که موضوع گفت‌وگو بین ترامپ و بی‌بی، یادبود و احترام به قربانیان حملات هفتم اکتبر بود. این تماس پس از آن صورت گرفت که نتانیاهو جلسه‌ای با تیم امنیت ملی اسرائیل درباره ایران برگزار کرده بود که البته به گفته یک مقام اسرائیلی، این جلسه نخستین جلسه از این نوع بود. نتانیاهو همچنین دوشنبه گذشته با روبیو گفت‌وگو کرده بود. البته یک مقام اسرائیلی به آکسیوس اطلاع داد که بحث درباره احتمال ازسرگیری عملیات نظامی گسترده افزایش یافته است، اما احتمال وقوع آن پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا زیاد نیست؛ هرچند این احتمال را نمی‌توان منتفی دانست. به گفته این مقام، احتمال آغاز عملیات پس از انتخابات به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد. در صورت ازسرگیری حملات، انتظار می‌رود آمریکا و اسرائیل با هماهنگی یکدیگر عمل کنند و ارتش اسرائیل نیز در عملیات مشارکت داشته باشد.
آکسیوس همچنین به نقل از یک مقام آمریکایی و منبع دیگری که در جریان گفت‌وگوها قرار گرفته‌اند، گزارش داد که ژنرال ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، سه‌شنبه هفته قبل با مقام‌های ارشد آمریکایی گفت‌وگو کرد. مقام‌های آمریکایی در این تماس او را از آمادگی‌های نظامی واشینگتن برای احتمال ازسرگیری عملیات گسترده علیه ایران طی سه هفته آینده مطلع کردند. به گفته منابع، زامیر هشدار داده است که ازسرگیری جنگ در چنین بازه زمانی ممکن است به تعویق انتخابات اسرائیل منجر شود؛ زیرا برآورد می‌شود ایران در واکنش به حملات، موشک‌هایی به سمت اسرائیل شلیک کند. ارتش اسرائیل از اظهارنظر درباره این گفت‌وگوها خودداری کرده است.
ضمنا در یکی دیگر از گزارش‌های آکسیوس آمده است که دو مقام اسرائیلی گفته‌اند ایران نمی‌خواهد با حمله غافلگیرکننده دیگری روبه‌رو شود و تاکنون دو حمله غافلگیرکننده را تجربه کرده است. این نگرانی در شرایطی مطرح می‌شود که ازسرگیری جنگ می‌تواند بر انتخابات اسرائیل، برنامه‌ریزی‌شده برای ۲۷ اکتبر، تأثیر بگذارد. براساس ارزیابی مطرح‌شده در این گزارش‌ها، ایران ممکن است در واکنش به حملات صدها موشک بالستیک به سمت اسرائیل شلیک کند. تشدید تنش‌ها یا اعلام وضعیت اضطراری نیز ممکن است به سود نتانیاهو تمام شود و فرصت حملات سیاسی مخالفان علیه او را در هفته‌های پایانی کارزار انتخاباتی محدود کند. با وجود این تحرکات، مذاکرات میان تهران و واشینگتن همچنان پیشرفت محسوسی نداشته است. آکسیوس گزارش داد میانجی‌های قطری همچنان منتظر پاسخ ایران به پیشنهاد متقابل آمریکا هستند؛ پیشنهادی که شامل درخواست‌هایی برای اعطای امتیازات هسته‌ای از سوی تهران است. در همین حال، مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی گفته‌اند نسبت به اظهارات ترامپ درباره حمله‌نکردن پیش از انتخابات بدگمان هستند و مشخص نیست این اظهارات بتواند نگرانی تهران از احتمال حمله غافلگیرکننده را برطرف کند.
تردید ترامپ درباره زمان حمله؛ افزایش حضور نظامی آمریکا، فشار بر کشتیرانی و نگرانی از گسترش جنگ
در بین خطوط اخبار مربوط به جنگ احتمالی علیه ایران، موضوع زمان حمله هم محل بحث و تردید است. البته دونالد ترامپ روز پنجشنبه اعلام کرد که ایالات متحده پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد. او در پیامی در شبکه اجتماعی تروث‌سوشال نوشت که ایران از نظر اقتصادی و نظامی در وضعیت بسیار بدی قرار دارد و محاصره همچنان با قدرت ادامه خواهد یافت. ترامپ همچنین مدعی شد نفت با رکوردشکنی از نظر تعداد بشکه از تنگه هرمز عبور خواهد کرد و تأکید کرد که آمریکا در هیچ زمانی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نمی‌کند. او در عین حال مدعی شد واشینگتن و تهران در حال انجام گفت‌وگوهای سازنده هستند.
با این حال، گزارش‌های رسانه‌ای نشان می‌دهد که اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا در کنار تداوم آمادگی نظامی قرار گرفته است. آکسیوس پیش‌تر از دستور پنتاگون برای تکمیل آماده‌سازی‌های نظامی خبر داده بود و نیویورک‌تایمز نیز گزارش داد فرماندهان آمریکایی آماده‌اند در صورت تغییر موضع ترامپ، عملیات گسترده‌تری را در روزهای آینده آغاز کنند. باراک راوید، خبرنگار آکسیوس، در واکنش به اظهارات ترامپ درباره حمله‌نکردن پیش از انتخابات، با اشاره به تجربه پیشین عملیات نظامی آمریکا علیه ایران نوشت که در ژوئن ۲۰۲۵، پیش از عملیات «چکش نیمه‌شب»، کاخ سفید گفته بود ترامپ ظرف دو هفته درباره پیوستن به جنگ اسرائیل تصمیم خواهد گرفت، در حالی که به گفته راوید، تصمیم حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران از قبل اتخاذ شده بود. او همچنین به اظهارات ترامپ کمتر از ۲۴ ساعت پیش از آغاز جنگ در ۲۷ فوریه اشاره کرد و نوشت که رئیس‌جمهور در آن مقطع نیز مدعی شده بود هنوز تصمیمی نگرفته، در حالی که به گفته او مجوز حملات صادر شده بود.
نیویورک‌تایمز گزارش داد که با اعزام گروه رزمی ناو هواپیمابر تئودور روزولت از سن‌دیگو، قرار است این ناو حداکثر تا اواخر اکتبر به ناوهای جورج اچ دبلیو بوش و جورج واشینگتن در منطقه بپیوندد. بر اساس این گزارش، حضور هم‌زمان سه ناو هواپیمابر در خاورمیانه نخستین مورد از سال ۲۰۰۳ خواهد بود. هر گروه رزمی ناو هواپیمابر شامل کشتی‌های جنگی دیگری نیز هست که بالگردهای تهاجمی و تفنگداران دریایی را حمل می‌کنند. انتظار می‌رود در پایان ماه بیش از ۲۰ هزار ملوان و تفنگدار دریایی در دریا مستقر باشند و صدها فروند هواپیما نیز در اختیار نیروها قرار گیرد. با این حال، حضور این حجم از نیرو موقتی خواهد بود و انتظار می‌رود ناو جورج واشینگتن پس از رسیدن روزولت به پایگاه خود در ژاپن بازگردد. در ارزیابی نیویورک‌تایمز نیز افزایش توان نظامی آمریکا به معنای قطعی‌بودن حمله نیست. برخی مقام‌های ارشد نگران هستند مصرف بیشتر تسلیحات دفاعی، ذخایر موشک‌های رهگیر را که برای حفاظت از پایگاه‌های آمریکا در خاورمیانه استفاده می‌شوند، کاهش دهد و توان مقابله با حملات ایران را تضعیف کند. مقام‌های آمریکایی گفته‌اند تاکتیک‌ها و هدف‌گیری ایران بهبود یافته و برای رهگیری موج حملات علیه پایگاه‌های آمریکا، موشک‌های بیشتری نسبت به مراحل ابتدایی جنگ مورد استفاده قرار می‌گیرد. سنتکام نیز تسلیحات بیشتری از اروپا و آسیا به منطقه منتقل کرده است. بر اساس داده‌های یک گروه نظارتی وابسته به نیروی دریایی بریتانیا که نیویورک‌تایمز به آن استناد کرده، ایران از سپتامبر دست‌کم به ۱۳ کشتی حمله کرده است؛ هرچند گزارش‌های اطلاعاتی رقم نزدیک به ۲۰ مورد را مطرح می‌کنند. این حملات تاکنون واکنش عمده نظامی آمریکا را در پی نداشته‌اند، اما نگرانی شرکت‌های کشتیرانی درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی را افزایش داده‌اند. در همین زمینه، ترامپ ادعا کرد هیچ‌یک از نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز متعلق به ایران نیست؛ ادعایی که به نوشته نیویورک‌تایمز، بر اساس اطلاعاتی که منابع مطلع مطرح کرده‌اند، محل تردید است. به گفته مقام‌های فعلی و پیشین، ایران از ناوگان نفتکش‌های موسوم به ناوگان تاریک برای دورزدن تحریم‌ها استفاده می‌کند و برخی کشتی‌ها ممکن است پس از پرداخت هزینه یا به دلیل حمل بخشی از نفت ایران اجازه عبور دریافت کنند. شرکت‌های چینی نیز برای عبور از تنگه هرمز به ایران هزینه پرداخت کرده‌اند. وزارت خزانه‌داری آمریکا روز پنجشنبه ۱۷ کشتی را که به گفته این وزارتخانه در قاچاق نفت و فعالیت‌های ناوگان سایه ایران نقش داشته‌اند، تحریم کرد. نیویورک‌تایمز همچنین گزارش داد که برخی مقام‌های نزدیک به ترامپ معتقدند فشار اقتصادی آمریکا در حال نتیجه‌دادن است و برای وادارکردن تهران به امتیازدهی باید زمان بیشتری در نظر گرفت. در مقابل، حامیان حمله بر این باورند که یک موج کوتاه و شدید می‌تواند مشکلات اقتصادی ایران را تشدید کرده و توانایی آن برای کنترل تنگه هرمز را مختل کند. با این حال، فرماندهان آمریکایی درباره دشوارترشدن مقابله با حملات ایران به پایگاه‌های منطقه‌ای و زیرساخت‌های غیرنظامی ابراز نگرانی کرده‌اند.
مانور ترامپ روی ادعای حمله ایران به شهرهای آمریکا
بخش دیگری از گزارش‌های خبری این روزها به اظهارات ترامپ درباره احتمال حمله ایران به شهرهای آمریکا اختصاص دارد. او در یک تجمع انتخاباتی در نبراسکا گفت که هزینه‌های جنگ بهایی ناچیز برای حفظ امنیت کشور و جهان است و از لس‌آنجلس و سن‌دیگو به‌عنوان شهرهایی نام برد که به ادعای او ایران ممکن است هدف قرار دهد. حساب کاربری دولت ترامپ در شبکه اجتماعی ایکس نیز اعلام کرد هدف جنگ، جلوگیری از دستیابی ایران به توانایی نابودی این دو شهر است. آکسیوس در گزارشی جداگانه توضیح داد که دولت فدرال آمریکا از سال‌ها پیش برنامه‌هایی برای شناسایی مواد رادیولوژیکی و هسته‌ای احتمالی در حملات تروریستی در مناطق شهری پرخطر اجرا کرده است.
بر اساس گزارش دفتر پاسخ‌گویی دولت آمریکا، برنامه «ایمن‌سازی شهرها» در وزارت امنیت داخلی، ۱۳ منطقه را پوشش می‌دهد که در مجموع شامل ۱۴ منطقه شهری پرخطر است. این برنامه از سال ۲۰۰۷ در منطقه نیویورک، جرسی‌سیتی و نیوآرک به‌صورت آزمایشی آغاز شد و سپس گسترش یافت. وزارت امنیت داخلی تا سال ۲۰۲۳، ۳۰۰ میلیون دلار در اختیار مناطق تحت پوشش قرار داده بود تا تجهیزات شناسایی تشعشعات، آموزش نیروها و سامانه‌های شناسایی مواد بالقوه رادیواکتیو یا هسته‌ای تأمین شود. مناطق مشمول برنامه عبارت‌اند از نیویورک، جرسی‌سیتی و نیوآرک، لس‌آنجلس و لانگ‌بیچ، واشینگتن‌دی‌سی و منطقه پایتخت ملی، هیوستون، شیکاگو، آتلانتا، بوستون، دنور، میامی، نیواورلئان، فینیکس و شهرستان مریکوپا، منطقه خلیج سان‌فرانسیسکو و سیاتل. انتخاب این مناطق بر اساس عواملی همچون جمعیت، تهدیدها، آسیب‌پذیری‌ها و پیامدهای احتمالی تروریسم انجام می‌شود و قرارگرفتن نام یک شهر در فهرست به معنای قریب‌الوقوع‌بودن حمله نیست.
وزارت امنیت داخلی همچنین برنامه BioWatch را برای آمادگی در برابر تهدیدهای بیولوژیکی در دست اجرا دارد که دست‌کم ۳۰ منطقه شهری را پوشش می‌دهد. آژانس مدیریت بحران فدرال آمریکا نیز راهنمایی برای برنامه‌ریزی واکنش به انفجار هسته‌ای منتشر کرده است. این اقدامات در گزارش آکسیوس به‌عنوان بخشی از سازوکارهای دیرپای آمادگی داخلی آمریکا توصیف شده‌اند و به‌خودی‌خود اثبات‌کننده وجود تهدید قریب‌الوقوع علیه شهرهای نام‌برده نیستند. در کل، گزارش‌های گردآوری‌شده تصویری از تداوم آماده‌سازی نظامی آمریکا، افزایش رایزنی‌های امنیتی با اسرائیل، نگرانی از حملات ایران به کشتیرانی و پایگاه‌های منطقه‌ای و هم‌زمان ادامه اختلافات دیپلماتیک ارائه می‌کنند. با وجود اعلام ترامپ مبنی بر حمله‌نکردن پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، گزینه‌های نظامی همچنان در دست بررسی هستند و گزارش‌ها از نبود تصمیم قطعی درباره اقدام پس از انتخابات نیز حکایت دارند. در این شرایط، زمان‌بندی هرگونه عملیات احتمالی، سطح مشارکت اسرائیل و سرنوشت مذاکرات از مهم‌ترین موضوعاتی هستند که در گزارش‌های بعدی باید پیگیری شوند. با استناد به این گزارش‌هاست که باید به سرانجام دیپلماسی و مذاکرات فعلی با دیده تردید نگاه کرد. نشانه‌های دیپلماتیک و رفت‌وآمدهای میانجیگرانه وجود دارد، اما عمق بی‌اعتمادی انباشته‌شده و تجربه‌های شکست‌خورده پیشین، هرگونه خوش‌بینی شتاب‌زده را بی‌اساس می‌کند. فشار نظامی و تحرکات میدانی همچنان در کنار گفت‌وگوها حضور دارد و فاصله میان پیام‌های امیدوارکننده با واقعیت‌های راهبردی بسیار اندک است. بنابراین تا زمانی که تغییر ملموس در رفتار طرف‌ها و سازوکاری قابل اتکا شکل نگیرد، نبض کُند دیپلماسی همچنان در نقطه صفر اعتماد خواهد تپید و سایه تنش مجدد بر منطقه سنگینی خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.