روغن گیربکس حکم خون را برای سیستم انتقال قدرت (گیربکس) خودروی شما دارد. این روغن به عنوان روان‌کار عمل کرده و به عملکرد نرم و کارآمد تمام اجزا کمک می‌کند؛ البته مشروط بر اینکه سطح روغن مناسب و کیفیت آن مطلوب (تمیز) باشد. برای اطمینان از این وضعیت، باید روغن گیربکس را به‌طور منظم تعویض کنید؛ هرچند زمان و نحوه انجام این کار گاهی محل بحث و اختلاف نظر است. 

به گزارش فرارو به نقل از وبسایت Mister Transmission، مشکلات بسیاری در گیربکس وجود دارد که ممکن است ناشی از کمبود مقدار یا کیفیت نامناسب روغن باشد و یا با این عوامل تشدید شود. رانندگی با روغن بسیار کهنه یا ناکافی (و بدتر از آن، هر دو مورد) باعث تسریع فرسایش و آسیب‌دیدگی قطعات داخلی گیربکس می‌شود. صرف وقت برای تعویض به‌موقع روغن، با افزایش طول عمر گیربکس، در نهایت می‌تواند صرفه‌جویی قابل‌توجهی در زمان و هزینه‌های شما به همراه داشته باشد. 

زمان تعویض آن، همانند سایر سیالات خودرو، به نوع خودرو، کاربرد و سبک رانندگی شما بستگی دارد. هیچ قاعده جهانی و ثابتی برای همه خودروها وجود ندارد، اما بهترین راهنما همیشه دفترچه راهنمای خودروی شماست. به‌عنوان یک قاعده کلی، اگر رانندگی معمولی دارید و بارهای سنگین را یدک نمی‌کشید، می‌توانید تعویض روغن گیربکس را تا حدود ۸۰٬۰۰۰ کیلومتر به تعویق بیندازید. اگر رانندگی تهاجمی دارید یا خودروی شما تحت فشار زیادی قرار می‌گیرد، بهتر است این فاصله را نصف کنید. همچنین، به یاد داشته باشید که خودروهای مختلف به انواع و ویسکوزیته‌های (چگالی) گوناگون روغن گیربکس (مانند ۷۵W-۱۴۰ یا ۸۵W-۹۰) نیاز دارند. 

برای اطمینان از عملکرد صحیح و جلوگیری از آسیب به قطعات، حتماً دفترچه راهنمای خودرو را بررسی کنید تا نوع دقیق روغن گیربکس مورد نیاز برای هر بخش را شناسایی کنید. فرمولاسیون‌های خاصی مانند روغن‌های هایپوئید برای تحمل فشارهای بالا طراحی شده‌اند و لایه‌ای محافظ روی سطوح فلزی تحت بارهای سنگین ایجاد می‌کنند. روغن‌های کاملاً سنتتیک نیز در این شرایط عملکرد بهتری دارند. 

در مقابل، روغن‌های GL۴ که برای فشارهای کمتر طراحی شده‌اند، افزودنی‌های کمتری دارند و برای گیربکس‌های دستی قدیمی و محورهای خودروهای استاندارد مناسب‌ترند. روغن GL۵ که افزودنی‌های بیشتری دارد، می‌تواند باعث خوردگی قطعات برنجی (مانند سنکرونایزرهای برنجی در برخی گیربکس‌های دستی) شود، بنابراین در این موارد باید از GL۴ استفاده کرد. یکی از زیرمجموعه‌های شناخته‌شده روغن گیربکس، روغن دیفرانسیل است که برای روان‌کاری دیفرانسیل روی محور خودرو استفاده می‌شود. این روغن نیز باید تقریباً هر تقریباً ۴۸٬۰۰۰ تا ۸۰٬۰۰۰ کیلومتر تعویض شود. 

نادیده گرفتن فاصله زمانی توصیه شده برای تعویض روغن گیربکس می‌تواند عواقب جدی و پرهزینه‌ای داشته باشد. یکی از اولین نشانه‌ها، بوی نامطبوع و شدید (شبیه به گوگرد و فسفر) است که از زیر خودرو به مشام می‌رسد. این بو می‌تواند نشانه‌ای از نشت یا فساد روغن باشد.

زمان تعویض روغن گیربکس

زمان دقیق تعویض روغن به عوامل متعددی بستگی دارد: نوع گیربکس، مدل خودرو، محل رانندگی، سبک رانندگی و میزان کارکرد خودرو. با این حال، به عنوان یک برآورد کلی، در گیربکس‌های اتوماتیک باید روغن را هر ۵۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر یک‌بار تعویض کرد؛ البته توجه داشته باشید که عدد ۱۰۰ هزار کیلومتر در انتهای بازه مجاز قرار دارد. «انجمن بازسازندگان گیربکس‌های اتوماتیک» (ATRA) تعویض روغن را هر ۵۰ هزار کیلومتر یا هر دو سال یک‌بار توصیه می‌کند. 

برای گیربکس‌های دستی، تعویض روغن معمولاً باید هر ۵۰ تا ۹۰ هزار کیلومتر انجام شود؛ هرچند در شرایط استفاده سنگین، برخی سازندگان تعویض آن را حتی هر ۲۵ هزار کیلومتر توصیه می‌کنند. دلیل تفاوت میان گیربکس‌های اتوماتیک و دستی، نوع روغن مصرفی آن‌هاست. گیربکس‌های اتوماتیک به روغن مخصوص گیربکس اتوماتیک نیاز دارند. اما در مورد گیربکس‌های دستی، وضعیت کمی پیچیده‌تر است؛ آن‌ها ممکن است به انواع مختلفی از روغن‌ها نیاز داشته باشند: روغن موتور معمولی، روغن دنده سنگین (هایپوئید) و یا حتی در برخی موارد، روغن گیربکس اتوماتیک. دفترچه راهنمای خودروی شما مشخص می‌کند که کدام روغن برای گیربکس شما مناسب‌تر است. 

نحوه تعویض روغن گیربکس

برای تعویض روغن گیربکس، ابتدا اجازه دهید خودرو چند دقیقه در حالت درجا کار کند. پس از خاموش کردن موتور، خودرو را بالا برده و ایمن‌سازی کنید. ظرفی با گنجایش حداقل دو گالن (حدود ۷.۵ لیتر) را زیر خودرو قرار دهید؛ سپس با احتیاط پیچ‌های یک سمتِ کارتر (محفظه) گیربکس و بعد پیچ‌های دیگر را باز کنید تا کارتر کج شده و روغن تخلیه شود. پس از باز کردن تمام پیچ‌ها، کارتر را پایین بیاورید و روغن باقی‌مانده را در ظرف تخلیه بریزید. 

سپس، فیلتر قدیمی گیربکس و واشر حلقوی (O-ring) آن را جدا کنید. از آنجا که فیلتر حاوی مقداری روغن است، ظرف تخلیه را همچنان زیر آن نگه دارید. فیلتر جدید را نصب کنید و مطمئن شوید که واشر حلقوی در جای مناسب خود قرار گرفته است. واشر تخت (گسکت) جدید را با استفاده از گریسِ محلول در روغن – و نه چسب یا درزگیر مخصوص واشر – به کارتر متصل کنید. 

تمام پیچ‌ها را با دست تا حد سفت شدن اولیه ببندید. سپس پیچ‌های کارتر را با گشتاور (سفتی) مشخص‌شده و با الگوی مارپیچی (از مرکز به سمت بیرون) سفت کنید. حداکثر گشتاور معمولاً حدود ۱۲ پوند-فوت است. در نهایت، خودرو را پایین بیاورید و گیربکس را با مقدار توصیه‌شده روغن پر کنید. برای اطمینان ازعدم نشتی، موتور را روشن کنید.