محمد درویش شامگاه چهارشنبه در نشست نقد و بررسی مستند فراموش‌شده در سینما هلال اهواز با تاکید بر ضرورت حفاظت و احیای تالاب هورالعظیم، تامین حقابه، مطالبه‌گری مبتنی بر دانش را از الزامات عبور از چالش‌های این تالاب عنوان کردند.
وی افزود: باید از حضور ذی‌نفعان، منتقدان و کنشگران محیط زیست در نشست‌های گفت‌وگومحور استقبال کرد و به جای تقابل، مسائل هورالعظیم را بر مبنای مستندات علمی و از مسیر گفت‌و‌گو دنبال کرد.
درویش با اشاره به مستند فراموش‌شده اظهار کرد: این اثر با هدف طرح دقیق مسئله هورالعظیم و توجه به ابعاد ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی آن تولید شده و پخش بین‌المللی آن می‌تواند به شنیده شدن بیشتر صدای هورالعظیم کمک کند.
کارگردان مستند فراموش‌شده گفت: مسئله هورالعظیم تنها کمبود آب نیست و پیش از هر بحثی درباره حقابه، نفت یا کشاورزی باید میان بخش‌های مختلف به تفاهم رسید و یکدیگر را به رسمیت شناخت.
مهدی افشار نیک افزود: نبود گفت‌و‌گو میان بخش‌های مختلف از جمله نفت، محیط زیست، حوزه آب و کشاورزی یکی از مشکلات جدی است و نگاه بخشی به مسائل، بیش از همه به خوزستان و هورالعظیم آسیب می‌زند.
کارگردان مستند فراموش‌شده با اشاره به نقش جوامع محلی در تولید این اثر اظهار کرد: بدون همراهی مردم رفیع، هویزه و سوسنگرد، ساخت این مستند امکان‌پذیر نبود و همکاری و مهمان‌نوازی مردم منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری آن داشت.
افشارنیک با اشاره به انتخاب محمد درویش برای روایت مستند گفت: از مراحل ابتدایی پژوهش و طراحی اثر، همکاری با درویش آغاز شد و روایت مستند به صورت مرحله به مرحله شکل گرفت.
وی همچنین با اشاره به جدی‌تر شدن موضوع محیط زیست در صنعت نفت گفت: باید از این رویکرد استقبال کرد و به جای تقابل، زمینه گفت‌و‌گو و تفاهم میان بخش‌های مختلف را فراهم کرد تا مسائل محیط زیستی پیش از تبدیل شدن به تعارض اجتماعی، از مسیر گفت‌و‌گو و مطالبه‌گری کارشناسی دنبال شود.
احیای هورالعظیم بدون تامین حقابه و اصلاح حکمرانی آب امکان‌پذیر نیست
مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان با تاکید بر اینکه تامین حقابه مهم‌ترین مطالبه برای احیای تالاب هورالعظیم است، گفت: احیای این تالاب بدون اصلاح حکمرانی آب و مدیریت یکپارچه حوضه آبریز کرخه امکان‌پذیر نیست.
محمدجواد اشرفی اظهار کرد: وضعیت کنونی تالاب حاصل مجموعه‌ای از عوامل از جمله کاهش منابع آب، خشکسالی، نحوه بهره‌برداری از منابع آب در حوضه کرخه و آثار برخی فعالیت‌های انسانی است.
وی با اشاره به آثار فعالیت‌های نفتی بر هورالعظیم افزود: نمی‌توان تاثیر احداث جاده‌ها و پد‌های نفتی بر پیکره تالاب را نادیده گرفت، اما نسبت دادن تمام مشکلات تالاب به فعالیت‌های نفتی نیز تحلیل دقیقی از شرایط موجود نیست.
اشرفی ادامه داد: در دهه ۸۰ و نیمه نخست دهه ۹۰، در برخی فعالیت‌های نفتی ملاحظات محیط زیستی به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفت و احداث جاده‌های دسترسی و پد‌های نفتی در بخش‌هایی از تالاب، قابلیت آبگیری برخی عرصه‌ها را کاهش داد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان با اشاره به نقش جاده‌های احداث‌شده در محدوده تالاب گفت: جاده‌های شرقی و غربی از جمله امام رضا، شط علی، همت و سیدالشهدا موجب گسستگی بخش‌هایی از تالاب شده‌اند و می‌توانند بر شرایط کمی و کیفی آب و عملکرد اکولوژیک هورالعظیم اثرگذار باشند.
وی مهم‌ترین چالش امروز هورالعظیم را تامین نشدن حقابه دانست و گفت: بر اساس مطالعات دانشگاه شهید چمران اهواز به درخواست اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان، نیاز آبی تالاب در شرایط مختلف اقلیمی حدود یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون تا یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون مترمکعب در سال برآورد شده است، اما در بسیاری از سال‌های اخیر حتی نیمی از این نیاز نیز تامین نشده است.
اشرفی با انتقاد از نبود مدیریت یکپارچه در حوضه آبریز کرخه تصریح کرد: محیط زیست نباید منتظر بماند تا پس از تأمین سایر مصارف، آبی باقی بماند تا به تالاب اختصاص یابد و حقابه هورالعظیم باید در چارچوب برنامه‌ای مشخص و پایدار تأمین شود.
وی تأکید کرد: مطالبه اصلی برای احیای هورالعظیم باید بر تأمین حقابه، اصلاح حکمرانی آب و مدیریت یکپارچه حوضه کرخه متمرکز باشد و همزمان آثار فعالیت‌های نفتی و سایر فعالیت‌های انسانی نیز با جدیت مدیریت و کنترل شود.
در این نشست، مستند فراموش‌شده با محوریت تالاب هورالعظیم جمعی از فعالان محیط زیست، متخصصان و اهالی رسانه در پردیس سینمایی هلال اهواز اکران و پس از آن نشست نقد و بررسی تخصصی برگزار شد.
این برنامه با همکاری مرکز مطالعات حکمرانی آب، کانون محیط زیست معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه شهید چمران اهواز، انجمن علمی هنر‌های تجسمی ایران شعبه خوزستان و پردیس سینمایی هلال برگزار شد.
تالاب هورالعظیم به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تالاب‌های کشور، علاوه بر ارزش‌های زیست‌محیطی، نقش بسزایی در کنترل گرد و غبار، تعدیل اقلیم منطقه و حمایت از معیشت جوامع محلی ایفا می‌کند.
این تالاب به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تالاب‌های مرزی ایران و عراق، در جنوب غرب خوزستان و در محدوده شهرستان‌های هویزه و دشت‌آزادگان قرار دارد و بخش‌هایی از آن تا نزدیکی غرب اهواز نیز امتداد می‌یابد.
هورالعظیم در فاصله حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ کیلومتری اهواز (مرکز استان خوزستان) واقع شده است و طی دهه‌های اخیر به دلیل تغییرات اقلیمی، کاهش ورودی آب و اجرای طرح‌های بالادستی در حوضه‌های آبریز دجله و کرخه، با افت سطح آب و خشکی گسترده در بخش‌هایی از بستر خود مواجه شده است.