به گزارش جام جم آنلاین؛ غزه این بار نه در قاب یک گزارش خبری، بلکه در میان صفحات یکی از مهم‌ترین جوایز ادبی آمریکا ظاهر شده است. بنیاد ملی کتاب آمریکا ششم اکتبر فهرست پنج فینالیست بخش شعر جایزه ملی کتاب ۲۰۲۶ را اعلام کرد و «Exhibit G: Poems, Essays, and Photographs of Gaza» نوشته فادی جودا نیز در این فهرست قرار گرفت. این کتاب که سپتامبر ۲۰۲۶ از سوی انتشارات Milkweed Editions منتشر شده، مجموعه‌ای از شعرها، جستارها، تصاویر و ترجمه‌هاست که تلاش می‌کند تجربه فلسطینیان و ویرانی غزه را نه فقط از زاویه سوگ و فقدان، بلکه از منظر زندگی روزمره، حافظه، هویت و مقاومت روایت کند. جودا، شاعر و پزشک فلسطینی‌آمریکایی ساکن هیوستون، در این اثر از موقعیت دوگانه خود می‌نویسد: پزشکی که در آمریکا به درمان بیماران مشغول است و در همان حال، ویرانی غزه را از فاصله‌ای دور دنبال می‌کند؛ تناقضی که به یکی از محور‌های اصلی کتاب تبدیل شده است.
از خبر جنگ تا ادبیات
اهمیت «نمایشگاه G» فقط در موضوع آن خلاصه نمی‌شود. آنچه کتاب فادی جودا را از یک روایت ادبی درباره جنگ متمایز می‌کند، شیوه‌ای است که او برای کنار هم قرار دادن متن و تصویر انتخاب کرده است. بنیاد ملی کتاب این اثر را مجموعه‌ای از شعرها، تصاویر و ترجمه‌هایی درباره «سوگ ناشناختنی» و «تاب‌آوری» فلسطینیان معرفی کرده است؛ اما گفت‌وگوی جودا با مجله BOMB جزئیات بیشتری از ساختار کتاب به دست می‌دهد.
جودا در این مجموعه عکس‌ها را صرفاً برای همراهی با شعرها قرار نداده، بلکه آنها را بخشی از ساختار ادبی اثر دانسته است. تصاویر گاهی در کنار متن قرار می‌گیرند، گاهی با یکدیگر جابه‌جا می‌شوند و در مواردی نیز مستقیماً تغییر داده شده‌اند. به این ترتیب، عکس در «نمایشگاه G» تنها سندی بصری برای اثبات یک رویداد نیست؛ خودِ تصویر نیز به موضوع پرسش درباره نحوه بازنمایی فلسطینیان تبدیل می‌شود.
زندگی‌ای بزرگ‌تر از یک تصویر
بخشی از تصاویر کتاب با همکاری «Gaza Soup Kitchen» انتخاب شده‌اند؛ مجموعه‌ای که تصاویر زندگی فلسطینیان در غزه را ثبت کرده است. جودا در گفت‌و‌گو با BOMB تأکید می‌کند که در مواجهه با این تصاویر، مسئله برای او فقط نمایش رنج نیست و زندگی انسانی موجود در هر تصویر اهمیت مستقلی دارد.
یکی از نمونه‌های قابل توجه، تصویری از پسری است که یک اسباب‌بازی شبیه تفنگ کلاشینکف در دست دارد. جودا توضیح می‌دهد که بخشی از چهره این کودک را پوشانده است؛ تصمیمی که به گفته خودش از نگرانی درباره امکان شناسایی کودک با فناوری‌های هوش مصنوعی و پیامد‌های احتمالی آن ناشی شده است؛ بنابراین کتاب حتی درباره مرز میان «ثبت تصویر» و «حفاظت از سوژه تصویر» نیز پرسش ایجاد می‌کند.
این انتخاب نشان می‌دهد که جودا در «نمایشگاه G» صرفاً در پی ثبت یک فاجعه نیست؛ او مسئله بازنمایی فاجعه را نیز زیر سؤال می‌برد: چه کسی تصویر فلسطینی را تولید می‌کند؟ چه کسی آن را انتخاب و تفسیر می‌کند؟ و چه چیزی در فرایند تبدیل زندگی انسان‌ها به تصویر از بین می‌رود؟
چرا «Exhibit G»؟
عنوان کتاب نیز بخشی از همین ایده است. جودا در گفت‌و‌گو با BOMB توضیح می‌دهد که حرف «G» می‌تواند تداعی‌های مختلفی ایجاد کند و واژه «Exhibit» نیز عمداً یادآور یک چارچوب نهادی و نمایشگاهی است؛ گویی غزه و فلسطینیان در معرض نگاه بیرونی قرار گرفته‌اند. به این ترتیب، عنوان کتاب هم دعوتی برای دیدن است و هم پرسشی درباره جایگاه ناظر و موضوعِ نگاه.
در همین گفت‌و‌گو، جودا درباره نسبت میان متن و تصویر نیز بر این نکته تأکید می‌کند که عکس‌ها در کتاب صرفاً «تصاویر همراه» نیستند، بلکه با متن‌ها وارد رابطه‌ای فعال می‌شوند. به همین دلیل «نمایشگاه G» را نمی‌توان صرفاً یک مجموعه شعر مصور دانست؛ ساختار اثر بر هم‌نشینی ژانر‌ها استوار است و شعر، جستار و تصویر یکدیگر را کامل می‌کنند.
پزشکی که از آمریکا به غزه نگاه می‌کند
یکی از مهم‌ترین لایه‌های کتاب به زندگی خود جودا بازمی‌گردد. بنیاد ملی کتاب او را پزشک فلسطینی‌آمریکایی معرفی می‌کند که در آمریکا به درمان بیماران مشغول است و همزمان ویرانی غزه را دنبال می‌کند. جودا در هیوستون زندگی می‌کند و در رشته پزشکی داخلی فعالیت دارد.
همین موقعیت دوگانه به کتاب وجهی شخصی می‌دهد. نویسنده نه صرفاً یک شاعر ناظر بر یک جنگ، بلکه پزشکی است که حرفه‌اش با مراقبت از زندگی انسان‌ها تعریف می‌شود و در عین حال، به‌عنوان یک فلسطینی، با ویرانی جامعه و سرزمین خود مواجه است. این تضاد در معرفی رسمی کتاب نیز برجسته شده است.
در برخی گفت‌و‌گو‌ها و معرفی‌های کتاب، جودا از نقش ایالات متحده در حمایت از اسرائیل انتقاد کرده است. این بخش از کتاب و سخنان نویسنده را باید به‌عنوان موضع و نگاه سیاسی او به جنگ خواند، نه به‌عنوان گزاره‌ای مستقل و اثبات‌شده از سوی بنیاد ملی کتاب.
تکرار یک نام در میان فینالیست‌ها
«نمایشگاه G» نخستین حضور جودا در میان نامزد‌های نهایی جایزه ملی کتاب نیست. او در سال ۲۰۲۴ نیز با مجموعه شعر «[…]» در بخش شعر به فهرست پنج فینالیست راه یافته بود. بنیاد ملی کتاب در آن زمان این مجموعه را اثری درباره پیامد‌های جنگ، پاک‌سازی و حذف مداوم فلسطینیان، تاریخ و فرهنگ آنها و در عین حال زندگی روزمره و میل به زیستن معرفی کرده بود.
اکنون دو سال بعد، جودا بار دیگر در میان پنج فینالیست بخش شعر قرار گرفته است؛ با کتابی که نسبت به اثر پیشین، دامنه رسانه‌های روایی خود را گسترش داده و شعر را در کنار جستار و تصویر قرار داده است. بنیاد ملی کتاب در فهرست نهایی ۲۰۲۶، «Exhibit G» را در کنار آثار ویکتوریا چَنگ، کارولینا اِباید، برندا هیلمن و سوزان استوارت به‌عنوان یکی از پنج فینالیست بخش شعر معرفی کرده است.
وقتی غزه وارد زبان ادبیات می‌شود
قرار گرفتن «نمایشگاه G» در فهرست نهایی یکی از مهم‌ترین جوایز ادبی آمریکا را می‌توان از منظری فرهنگی نشانه‌ای از حضور پررنگ‌تر تجربه فلسطینیان و جنگ غزه در فضای ادبی و فرهنگی آمریکا دانست؛ با این حال، این اتفاق به‌تنهایی نمی‌تواند اثبات‌کننده یک تغییر عمومی در نگرش کل جامعه آمریکا باشد. آنچه با اطمینان می‌توان گفت این است که تجربه فلسطینیان در سال ۲۰۲۶ در آثار ادبی متعددی بازتاب یافته و «نمایشگاه G» یکی از نمونه‌هایی است که اکنون در بالاترین سطح رقابت ادبی آمریکا مورد توجه هیأت داوران قرار گرفته است.
از این منظر، اهمیت کتاب جودا فقط در این نیست که درباره غزه نوشته شده است. «نمایشگاه G» تلاش می‌کند درباره این پرسش نیز صحبت کند که چگونه می‌توان رنج، زندگی، حافظه و هویت یک جامعه را روایت کرد؛ بی‌آنکه انسان‌ها به مجموعه‌ای از اعداد، تصاویر و خبر‌های روزانه تقلیل پیدا کنند. کتابی که عنوانش «نمایشگاه» است، در نهایت خودِ مفهوم نمایش دادن را به پرسش می‌کشد.
برنده جایزه ملی کتاب آمریکا در بخش شعر ۲۰۲۶، ۱۸ نوامبر معرفی خواهد شد. هر پنج فینالیست بخش شعر در رقابت نهایی حضور دارند و جودا برای دومین بار طی سه سال، در جمع نامزد‌های نهایی این جایزه قرار گرفته است.
∎