با وجود ادعای بازگشت بخش قابل‌توجهی از صادرات نفت خاورمیانه به سطوح پیش از جنگ، بازار جهانی نفت همچنان در محدوده 100 دلار به ازای هر بشکه نوسان می‌کند؛ وضعیتی که نشان می‌دهد افزایش عرضه حت اگر واقعیت هم داشته باشد به‌تنهایی برای پایین آوردن قیمت‌ها کافی نیست.قیمت نفت برنت در آخرین معاملات دیروز به حدود 101.6 دلار و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت به حدود 89.6 دلار در هر بشکه رسیده است.خبرگزاری آمریکایی بلومبرگ هم دیروز دوشنبه اذعان داشت حتی به رغم اینکه گفته می‌شود جریان صادرات نفت از منطقه خاورمیانه تا حد زیادی احیا شده، اما قیمت‌ها همچنان حدود 40 درصد بالاتر از آغاز جنگ قرار دارند.بررسی‌های بلومبرگ و الجزیره قطر نشان می‌دهد 5 عامل اصلی همچنان مانع کاهش محسوس قیمت نفت شده‌اند.
1. سایه سنگین احتمال تشدید جنگ
بازار نفت هنوز به پایان درگیری‌ها اطمینان ندارد. حضور نظامی بیشتر آمریکا در خلیج فارس، اعزام ناو هواپیمابر و نیروهای اضافی و ادامه حملات به کشتی‌ها، ریسک اختلال دوباره در عرضه را زنده نگه داشته است.اهمیت این موضوع زمانی بیشتر روشن می‌شود که بدانیم بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، در سال 2025 حدود 20 میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور کرده؛ رقمی معادل نزدیک به یک‌چهارم تجارت دریابرد نفت جهان. در مقابل، ظرفیت انتقال نفت از مسیرهای جایگزین تنها حدود 3.5 تا 5.5 میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود.
2. نفت هست، اما رساندن آن گران شده است
حتی زمانی که نفت تولید شده و آماده صادرات است، انتقال آن به مقصد با هزینه‌های بسیار بالاتری انجام می‌شود. بلومبرگ گزارش داده هزینه حمل نفت از خلیج فارس به چین در برخی موارد از یک میلیون و 200 هزار دلار در روز عبور کرده است.استفاده از مسیرهای غیرمعمول، انتقال محموله‌ها از یک کشتی به کشتی دیگر و عبورهای کوتاه‌تر از مناطق پرخطر، هزینه نهایی نفت را بالا برده است. آژانس بین‌المللی انرژی نیز از جهش هزینه حمل‌ونقل دریایی به‌دلیل افزایش ریسک‌های امنیتی و تقاضای بالا برای نفتکش‌ها خبر داده است؛ به خصوص که در روزهای اخیر حملات ایران به کشتی‌های مختلف شدت گرفته است.
3. ذخایر پایین آمده و بازار با کمبود گازوئیل روبه‌روست
یکی دیگر از دلایل ماندگاری قیمت‌های بالا، کاهش ذخایر نفتی جهان است. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، ذخایر قابل رصد نفت از فوریه تا اوت حدود 507 میلیون بشکه کاهش یافته و تنها در ماه اوت 95 میلیون بشکه از ذخایر برداشت شده است.همزمان، بازار فرآورده‌هایی مانند گازوئیل نیز با کمبود مواجه است. اداره اطلاعات انرژی آمریکا پیش‌بینی کرده ذخایر جهانی تا پایان سال 2026 همچنان تحت فشار باقی بماند.
4. مشکل اصلی فقط نفت خام نیست؛ پالایشگاه‌ها هم تحت فشارند
بازگشت صادرات نفت خام لزوماً به معنای بازگشت عرضه سوخت نیست. به گفته فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بین‌المللی انرژی، صادرات نفت خام تا حد زیادی بهبود یافته، اما جریان صادرات فرآورده‌های پالایشی همچنان به‌شدت محدود است.بر اساس داده‌های این آژانس، صادرات خالص گازوئیل و نفت‌گاز از خلیج فارس و روسیه در اوت حدود 1.6 میلیون بشکه در روز کمتر از فوریه بوده است. اهمیت این کاهش از آنجا ناشی می‌شود که این دو منطقه پیش از بحران حدود 45 درصد تجارت دریابرد جهانی این فرآورده‌ها را تأمین می‌کردند.در همین راستا، گروه هفت و شرکای آن در دوم اکتبر از برنامه عرضه 100 میلیون بشکه از ذخایر اضطراری طی چهار ماه خبر دادند که بخش قابل‌توجهی از آن برای تأمین گازوئیل اختصاص خواهد یافت.
5. نفت دوباره به پناهگاه سرمایه‌گذاران در برابر تورم تبدیل شده است
عامل پنجم به رفتار سرمایه‌گذاران مربوط می‌شود. بلومبرگ به نقل از معامله‌گران گزارش داده نفت بار دیگر در سبد دارایی‌های مورد استفاده برای پوشش ریسک تورم قرار گرفته است.یعنی حتی اگر مصرف واقعی نفت افزایش پیدا نکند، ورود سرمایه‌های جدید به بازار قراردادهای نفتی می‌تواند از قیمت‌ها حمایت کند.بنابراین بازار نفت امروز تنها به میزان تولید نگاه نمی‌کند؛ امنیت مسیرهای صادراتی، هزینه حمل‌ونقل، سطح ذخایر، ظرفیت پالایش و انتظارات تورمی همزمان قیمت‌ها را تعیین می‌کنند.به همین دلیل، حتی با بازگشت بخشی از صادرات خاورمیانه، عبور پایدار قیمت برنت به زیر 100 دلار نیازمند آن است که هم خطر تشدید درگیری‌ها فروکش کند و هم روند حمل‌ونقل، پالایش و ذخیره‌سازی نفت و فرآورده‌ها به شرایط عادی بازگردد.