تازه‌ترین آمار منتشرشده در سامانه کدال نشان می‌دهد فروش ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در نیمه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۹درصد کاهش یافته و مجموع فروش این سه شرکت به ۲۷۰هزار و ۷۴۴دستگاه رسیده است. این در حالی است که تولید سه خودروساز بزرگ نیز در همین مدت ۳۱درصد کاهش داشته است. به این ترتیب، بازار خودرو در شرایطی وارد نیمه دوم سال شده که یکی از مهم‌ترین کانال‌های عرضه آن کوچک‌تر شده و دو مسیر دیگر، یعنی تولید مونتاژی و واردات نیز با محدودیت‌هایی برای افزایش عرضه مواجه هستند. این وضعیت یک پرسش مهم را پیش روی بازار خودرو قرار می‌دهد، اگر عرضه خودرو در نیمه نخست سال کاهش یافته، بازار در نیمه دوم سال از چه مسیری باید خودرو تامین کند؟
افت فروش خودروسازان البته جدا از افت تولید آنها نیست. تولید سه شرکت بزرگ در نیمه نخست سال حدود ۳۱درصد کاهش یافته و بنابراین بخشی از کاهش فروش را می‌توان ناشی از کوچک شدن ظرفیت عرضه دانست. با این حال، اهمیت موضوع در شرایطی بیشتر می‌شود که سایر مسیرهای تامین خودرو نیز با محدودیت روبه‌رو هستند. تولید مونتاژی‌ها در ماه‌های گذشته تحت تاثیر مشکلات تامین قطعات، محدودیت‌های حمل‌ونقل و دشواری دسترسی به برخی نهاده‌های تولید قرار داشته و از سوی دیگر، واردات خودرو نیز با وجود افزایش نسبت به برخی دوره‌های گذشته، همچنان با محدودیت‌های ارزی، ثبت‌سفارش و تامین منابع مواجه است.
در چنین شرایطی، کاهش عرضه سه خودروساز بزرگ را نمی‌توان صرفا یک اتفاق در صورت‌های مالی شرکت‌ها دانست؛ این کاهش مستقیما به میزان خودروهایی مربوط می‌شود که امکان ورود به بازار را پیدا می‌کنند. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بازار خودرو با تقاضای انباشته و نیاز سالانه قابل‌توجهی مواجه است. حتی با کنار گذاشتن تقاضای کاذب و تقاضایی که صرفا با انگیزه حفظ ارزش پول یا کسب سود شکل می‌گیرد، برآورد نیاز واقعی بازار در سطحی بالاتر از میزان عرضه فعلی قرار دارد. بنابراین، هرچه جریان ورود خودرو به بازار محدودتر شود، فاصله میان ظرفیت عرضه و نیاز بازار نیز می‌تواند افزایش پیدا کند. در واقع، مساله اصلی در نیمه نخست سال تنها این نیست که خودروسازان کمتر فروخته‌اند؛ پرسش مهم‌تر آن است که با کاهش عرضه داخلی، افت تولید مونتاژی‌ها و دشواری افزایش واردات، بازار در نیمه دوم سال قرار است خودروی مورد نیاز خود را از کجا تامین کند؟
این پرسش به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که آمار شهریورماه نسبت به مردادماه سال جاری اگرچه از بهبود نسبی وضعیت تولید و فروش حکایت دارد، اما هنوز نمی‌توان از بازگشت کامل سمت عرضه سخن گفت. تولید ماهانه سه خودروساز بزرگ در شهریور نسبت به مردادماه حدود ۷۵درصد افزایش یافته، اما فروش آنها در همین بازه تنها ۱۷درصد رشد کرده است. فاصله میان رشد تولید و فروش می‌تواند نشان‌دهنده آن باشد که بخشی از جهش تولید شهریورماه هنوز به فروش و تحویل تبدیل نشده یا برای جبران عقب‌ماندگی ماه‌های قبل مورد استفاده قرار گرفته است.
بنابراین، برای ارزیابی وضعیت عرضه در نیمه دوم سال، صرف افزایش تولید یک ماه کافی نیست و باید دید آیا این رشد می‌تواند در ماه‌های آینده تداوم پیدا کند و به افزایش واقعی خودروهای عرضه‌شده به بازار منجر شود یا خیر. در این میان، کاهش ۲۴درصدی فروش ایران‌خودرو، افت ۳۴درصدی سایپا و کاهش ۶۰درصدی فروش پارس‌خودرو در شش ماه نخست سال، تصویر متفاوتی از فشار واردشده بر کانال عرضه ارائه می‌کند. افت فروش پارس‌خودرو به‌مراتب شدیدتر از دو خودروساز دیگر بوده و نشان می‌دهد کاهش عرضه در میان شرکت‌ها نیز یکسان نبوده است.
اما کاهش عرضه در چنین شرایطی می‌تواند پیامدهایی فراتر از صورت‌های مالی خودروسازان داشته باشد. محدود شدن خودروهای صفرکیلومتر در بازار می‌تواند قدرت چانه‌زنی فروشندگان را افزایش دهد، انتخاب مصرف‌کننده را محدودتر کند و در صورت تداوم، بخشی از تقاضا را به سمت خودروهای کارکرده سوق دهد. همچنین، هرگونه شوک جدید در نرخ ارز واردات، تامین قطعات یا تولید داخلی، در بازاری که حاشیه عرضه آن کاهش یافته است، می‌تواند اثر بیشتری بر قیمت‌ها و رفتار معامله‌گران داشته باشد. به بیان دیگر، هرچه فاصله میان عرضه و تقاضا بیشتر شود، بازار نسبت به عوامل بیرونی حساس‌تر خواهد شد.
فروش خودروسازان زیر ذره‌بین
بررسی «دنیای اقتصاد» از کارنامه عملکرد خودروسازان حکایت از افت 29.3درصدی فروش در نیمه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل دارد. در عین حال، حجم فروش سه خودروساز یعنی ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در شهریورماه نسبت به مردادماه با رشد 17درصدی مواجه شده است. این در حالی است که فروش خودروسازان در پنج‌ماهه نخست امسال با افت 30.4درصدی و در مردادماه نسبت به تیرماه با رشد 8درصدی مواجه شده بود. بررسی داده‌های آماری درج‌شده در وب‌سایت کدال از حجم تولید خودروسازان نیز نشان می‌دهد که در حالی آنها در نیمه نخست سال جاری 31درصد کمتر از 6ماهه سال گذشته تولید کردند که رقم تولید ماهانه آنها با افزایش حدود 75درصدی نسبت به مردادماه مواجه شده است. بررسی جزئیات آمار منتشرشده در وب‌سایت کدال همچنین نشان می‌دهد که خودروسازان در حالی در نیمه نخست سال قبل، 383هزار و 450دستگاه به فروش رساندند که در 6ماهه امسال این رقم به 270هزار و 744دستگاه کاهش یافته است.
همچنین، در حالی خودروسازان 280هزار و 277دستگاه در نیمه نخست امسال تولید کردند که 270هزار و 744دستگاه به فروش رسیده است؛ این یعنی تفاوت 9هزار و 533دستگاهی معادل کاهش 3.4درصدی فروش نسبت به تولید. در عین حال، در حالی این سه خودروساز در شهریورماه 62هزار و 226دستگاه فروختند که در مردادماه 53هزار و 161دستگاه توسط آنها به فروش رفته بود. در این میان، ایران‌خودرو به‌عنوان بزرگ‌ترین خودروساز کشور در حالی در نیمه نخست سال گذشته، 253هزار و 712دستگاه فروخته بود که در نیمه نخست امسال این رقم به 192هزار و 978دستگاه کاهش یافته است. این یعنی حجم فروش این خودروساز با افت 24درصدی در 6ماهه اول سال جاری همراه شده است.
همچنین، این خودروساز در نیمه نخست امسال، 204هزار و 647 دستگاه تولید کرده بود که در مقایسه با حجم فروش، حکایت از تفاوت 11هزار و 669دستگاهی معادل افت 5.7درصدی فروش نسبت به تولید دارد. در ادامه بررسی فروش این گروه خودروسازی نشان می‌دهد که درحالی‌که در مردادماه 37هزار و 507 دستگاه به فروش رسانده بود، در ماه پایانی تابستان این رقم به 41هزار و 866دستگاه افزایش یافته است. بدین ترتیب، فروش ماهانه بزرگ‌ترین خودروساز کشور با رشد 11.6درصدی مواجه شده است. در این میان، ایران‌خودرو محصول پژو را در نیمه نخست سال قبل به میزان 75هزار و 943 دستگاه به فروش رسانده بود. این در حالی است که در مدت مشابه سال جاری این تعداد به 59هزار و 61دستگاه کاهش یافته است. بنابراین حجم فروش این محصول با افت 22.2درصدی مواجه شده است.
آمار فروش سورن نیز نشان می‌دهد که در حالی این محصول در 6ماهه سال قبل به میزان 70هزار و 593دستگاه فروخته شده بود که در مدت مشابه سال جاری این تعداد به 49هزار و 568دستگاه کاهش یافته است. این یعنی فروش این محصول پرتیراژ نیز با افت حدود 30درصدی مواجه شده است. فروش هایما نیز با افت چشم‌گیری مواجه شده است. درحالی‌که این محصول در نیمه نخست سال گذشته به میزان 10هزار و 390دستگاه به فروش رسیده بود، امسال این رقم به 2هزار و 540دستگاه کاهش یافته است؛ این یعنی کاهش 75.5درصدی. در ضمن، فروش مردادماه ایران خودرو با افت 2درصدی نسبت به تیرماه همراه شده بود. این در حالی است که این خودروساز در پنج‌ماهه نخست امسال با افت فروش 24درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل مواجه شده بود.
بررسی وب‌سایت کدال همچنین نشان می‌دهد که دومین خودروساز بزرگ کشور در شرایطی در 6ماهه سال قبل، 98هزار و 882دستگاه فروخته بود که این رقم از ابتدای سال مالی تا 31شهریورماه به 65هزار و 464 دستگاه کاهش یافته است. بنابراین حجم فروش این خودروساز نیز در نیمه نخست امسال با افت 33.8درصدی مواجه شده است. تولید سایپا در این مدت به میزان 62هزار و 985 دستگاه بوده که در مقایسه با حجم فروش، از تفاوت 2هزار و 479 دستگاهی معادل 4درصدی رشد فروش نسبت به تولید حکایت دارد. در عین حال، سایپا در شهریورماه 17هزار و 53 دستگاه فروخته است؛ در شرایطی که آمار ماهانه این خودروساز در مردادماه حکایت از 12هزار و 852 دستگاه دارد. بدین ترتیب، فروش ماهانه این شرکت خودروسازی با رشد 32.6درصدی همراه شده است.
جزئیات فروش محصولات سایپا نیز نشان می‌دهد که فروش خانواده X200 (تیبا، کوئیک و ساینا) در نیمه نخست امسال به میزان 42 هزار و 598 دستگاه بوده است. این در حالی است که در مدت مشابه سال قبل از این محصولات به میزان 61هزار و 136 دستگاه به فروش رسیده بود. بدین ترتیب فروش این محصولات با افت حدود 30درصدی مواجه شده است. محصول شاهین نیز در 6ماهه نخست امسال 11هزار و816دستگاه به فروش رسیده است.حجم فروش آن در مدت مشابه سال قبل به 16هزار و 759 دستگاه می‌رسید که به معنای افت 29.4درصدی است. در ضمن، فروش ماهانه سایپا در مردادماه نسبت به تیرماه با رشد 28.2درصدی همراه شده بود. هرچند فروش پنج‌ماهه آن افت 38درصدی را نسبت به پنج‌ماهه سال قبل نشان می‌دهد. پارس خودرو نیز از الگوی مشابه دو خودروساز دیگر پیروی کرده است. یعنی فروش ماهانه این خودروساز با رشد 18درصدی و فروش سالانه آن با افت قابل‌توجه 60.4درصدی مواجه شده است. این شرکت بیشترین کاهش فروش را در نیمه نخست امسال در مقایسه با مدت مشابه سال قبل نشان می‌دهد.
جزئیات کارنامه فروش هم نشان می‌دهد که در حالی در 6ماهه سال قبل، 30هزار و 856 دستگاه توسط این خودروساز فروخته شده بود که در نیمه نخست سال جاری این رقم به 12هزار و 302دستگاه کاهش یافته است. حجم تولید این خودروساز در این مدت به میزان 12هزار و 645 دستگاه بوده که در مقایسه با رقم فروش، نشانگر تفاوت 343دستگاهی معادل افت 2.7درصدی فروش نسبت به تولید دارد. در عین حال، پارس خودرو در حالی در مردادماه، 2هزار و 802دستگاه خودرو فروخته بود که در ماه پایانی تابستان این رقم به 3هزار و 307دستگاه افزایش یافته است. فروش محصول سهند توسط این خودروساز در نیمه نخست سال جاری به سه‌هزار و 433دستگاه می‌رسد، این در حالی است که در مدت مشابه سال گذشته این تعداد به سه هزار و 771 دستگاه می‌رسید. بنابراین فروش این محصول با افت حدود 9درصدی مواجه شده است.
دیگر محصول پارس خودرو یعنی Q200 نیز با افت فروش مواجه شده است؛ حجم فروش آن از 26هزار و 595دستگاه در نیمه نخست سال گذشته به 7هزار و 865دستگاه کاهش یافته است. این یعنی افت فروش این محصول به میزان 70.4درصد بوده است. در ضمن، فروش پارس خودرو در مردادماه در مقایسه با تیرماه با رشد قابل‌توجه 228.8درصدی مواجه شده بود. هرچند فروش پنج‌ماهه آن در مقایسه با مدت مشابه سال قبل حکایت از افت 63.8درصدی داشت.