لغو بازی دوستانه ایران و گینه بیسائو این سوال را برای ما مطرح کرد که کشورهایی که شرایطی شبیه به ایران دارند آیا در فراهم کردن امکان بازی‌های دوستانه برای تیمهای ملی فوتبال‌شان با مشکلات مشابهی مواجه هستند و کلا استراتژی و تاکتیک آنها برای حفظ آمادگی تیم ملی‌شان در شرایط مشابه چیست؟
اما چرا بازی ایران و گینه بیسائو لغو شد؟ مهدی تاج درباره دلیل لغو بازی دوستانه ایران و گینه بیسائو گفت: "آنها به دولت خود استناد می‌کنند و می‌گویند دولتشان گفته برگزار نشود و کاری از دست فدراسیون آنها برنمی‌آید."
ایران تنها کشوری است که چنین وضعیتی دارد؟
فوتبال ما شرایط خاصی دارد ولی دست کم یک کشور هست که شرایطش حتی از ایران هم سخت تر است: روسیه. کشوری که از فوریه 2022 از تمام رقابت‌های اصلی فیفا و یوفا کنار گذاشته شده، نه جام جهانی بازی کرده، نه یورو و نه لیگ ملت‌های اروپا. با این حال، تیم ملی روسیه تقریباً در تمام این مدت بازی کرده. خیلی هم زیاد بازی کرده.
روسیه بعد از آغاز جنگ اوکراین در فوریه 2022 با یکی از سنگین‌ترین محرومیت‌های تاریخ فوتبال مواجه شد. فیفا و یوفا در 28 فوریه 2022 تیمهای روسیه را از حضور در رقابت‌های بین‌المللی محروم کردند و این محرومیت همچنان ادامه دارد. روس‌ها حتی در مقدماتی جام جهانی 2026 اجازه حضور پیدا نکردند و در فصل 2026-27 که مدتی است آغاز شده همچنان با این بایکوت دست به گریبان است و چه تیم ملی چه باشگاه‌هایش در هیچ رقابت اروپایی یا بین‌المللی حضور ندارد.
روسیه خیلی زود به این نتیجه رسید که با وجود اینکه دیگر نمی‌تواند با فرانسه، اسپانیا، آلمان یا ایتالیا در یک رقابت رسمی بازی کند، اما می‌تواند تیم ملی کشورهای دیگری را برای بازی دوستانه دعوت کند؛ کشورهایی که حاضر بودند مقابل روسیه قرار بگیرند.
از زمان آغاز جنگ، روسیه به جای اینکه منتظر پایان محرومیت بماند، تقویم خودش را به دست خودش ساخت. حریفان از آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین و چند کشور نزدیک از نظر سیاسی به روسیه آمدند. ایران، صربستان، بلاروس، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان، قطر، کامرون، کنیا، کوبا، سوریه، برونئی، زامبیا، نیجریه، اردن، بولیوی، پرو، شیلی، مالی، نیکاراگوئه، مصر، بورکینافاسو و ترینیداد و توباگو، بخشی از این فهرست هستند.
روسیه عملاً یک "فوتبال موازی" برای تیم ملی خودش ساخت. روسیه نه رقابت رسمی اروپایی داشت، نه مسابقات مقدماتی جام جهانی؛ اما بازیکنانش را جمع کرد، اردو زد، حریف پیدا کرد و بازی کرد.
روسیه در این مدت چند بازی انجام داده است؟
روسیه صرفا از شروع سال 2026 تا امروز با نیکاراگوئه، مالی، مصر، بورکینافاسو، ترینیداد و توباگو و ایران بازی کرده و در همین فیفادی اکتبر هم بعد از بازی با ایران برنامه‌اش شامل دیدار با نامیبیا و نیجریه است.
نتایج بازی‌های 2026 روسیه تا اینجا:
• روسیه 3-1 نیکاراگوئه
• روسیه 0-0 مالی
• مصر 1-0 روسیه
• روسیه 3-0 بورکینافاسو
• روسیه 3-0 ترینیداد و توباگو
• روسیه 2-0 ایران
• روسیه 6-0 نامیبیا
تیمی که رسماً از فیفا و یوفا کنار گذاشته شده، در سال 2026 توانسته برای خودش یک برنامه نسبتاً منظم بین‌المللی بسازد.
روسیه برای این کار هزینه داده است. بله، کیفیت بعضی از حریفانش پایین‌تر از سطح ایده‌آل یک تیم ملی بزرگ بوده و بخش مهمی از بازی‌ها مقابل تیمهای غیر اروپایی برگزار شده است. بی‌دلیل نیست که روسیه در این مدت بردهای عجیب 11-0 مقابل برونئی، 8-0 مقابل کوبا، 5-0 مقابل زامبیا و 4-0 مقابل سوریه را هم تجربه کرده است.
اما برای روس‌ها مسئله اول این بوده که تیم ملی بازی کند. آنها نمی‌خواستند به دلیل تحریم‌های سیاسی، تیم ملی‌شان بایکوت شده و بدون بازی بماند. روس‌ها منتظر حریف ایده‌آل نماندند. این شاید مهم‌ترین درس پرونده روسیه باشد. وقتی درِ فوتبال اروپا بسته شد، آنها سراغ هر دری رفتند که باز بود.
حتی وقتی یک مسابقه لغو می‌شد، روس‌ها دوباره برنامه می‌چیدند.
این نکته مهم است، چون روسیه اتفاقاً تجربه لغو مسابقه را هم دارد. در مارس 2024 قرار بود روسیه و پاراگوئه در مسکو بازی کنند، اما پس از حمله تروریستی در کروکوس سیتی‌هال، دو فدراسیون تصمیم گرفتند مسابقه را لغو کنند. فدراسیون روسیه همان زمان اعلام کرد امکان برگزاری این مسابقه در دوره‌ای دیگر وجود دارد. یعنی حتی روسیه هم در این سال‌ها از لغو بازی مصون نبوده است.
تفاوت در واکنش بعد از لغو است.
ایران مثل روسیه از طرف فیفا محروم نشده است. تیم ملی ایران در مقدماتی جام جهانی بازی کرده، در جام جهانی 2026 حضور داشته و همچنان عضو فعال کنفدراسیون فوتبال آسیاست.
اما ایران با محدودیت‌های ظالمانه سیاسی، اقتصادی، بانکی، سفر، ویزا و روابط بین‌المللی مواجه است که روی برنامه‌ریزی فوتبال هم اثر می‌گذارد. اتفاقی که جدیدترین آن در فیفادی مهرماه رخ داده و باعث لغو بازی دوستانه ما با گینه بیسائو شده است.
اما به جز روسیه کشورهای دیگری هم هستند که مثل ایران با محدویت‌های غیر فوتبالی مواجهند و بررسی بازی‌های تیمهای ملی آنها می‌تواند ما را با استراتژی‌های مختلف برای عبور از محدودیت فوتبالی را آشنا کند.
کره شمالی حتی بازی رسمی را هم از دست داد
کره شمالی کشوری است که به دلایل سیاسی، امنیتی، بهداشتی و محدودیت‌های بین‌المللی، در سال‌های اخیر مشکلات جدی برای میزبانی و برگزاری مسابقات داشته است.
ماجرای کره شمالی و ژاپن در مارس 2024 یکی از عجیب‌ترین نمونه‌هاست. دو تیم قرار بود 26 مارس در پیونگ‌یانگ در مرحله انتخابی جام جهانی بازی کنند. کره شمالی ناگهان اعلام کرد نمی‌تواند میزبان باشد و درخواست کرد بازی به زمین بی‌طرف منتقل شود. AFC اعلام کرد فدراسیون کره شمالی به دلیل "شرایط اجتناب‌ناپذیر" خواستار تغییر محل بازی شده است.
گزارش‌های آن زمان دلیل اصلی را نگرانی پیونگ‌یانگ درباره بیماری‌های عفونی در ژاپن عنوان کردند ولی هیچ نهادی دلیل رسمی این لغو شدن بازی را اعلام نکرد. کره شمالی نتوانست در زمان مناسب یک ورزشگاه جایگزین معرفی کند و تقویم اجازه تعویق مسابقه را نمی‌داد.فیفا اعلام کرد بازی نه برگزار می‌شود و نه به زمان دیگری منتقل خواهد شد. در نهایت کمیته انضباطی فیفا کره شمالی را 3-0 بازنده اعلام و این فدراسیون را 10 هزار فرانک سوئیس جریمه کرد.
این صرفا مشکل یک بازی دوستانه نبود. یک بازی رسمی انتخابی جام جهانی از دست رفت. کره شمالی بعد از آن هم مسیر عجیبی را طی کرد. این کشور در سال 2025 فقط دو بازی دوستانه ثبت‌شده داشت: پیروزی 2-0 مقابل قزاقستان در ترکیه و تساوی 1-1 برابر اردن.
و عجیب اینکه در سال 2026 کره شمالی از شروع سال میلادی تا امروز هیچ بازی رسمی‌ای نداشته است. آنها بر خلاف ایران به سمت انزوای تقریبا کامل رفته‌اند و فوتبال ملی‌شان هم هزینه این انزوا را داده است.
فلسطین؛ وقتی جنگ هست، بازی را جای دیگری می‌برند
فلسطین نمونه دیگری است. تیم ملی فلسطین سال‌هاست با مشکل نداشتن امنیت برای میزبانی مسابقات روبه‌رو است. بعد از اشغال و جنایتهای رژیم صهیونیستی در غزه، تیم ملی این کشور عملاً نتوانست مسابقات بین‌المللی خود را در خانه برگزار کند. فدراسیون فوتبال فلسطین به جای متوقف کردن تیم ملی، خانه خودش را جابه‌جا کرد.
کوالالامپور، دوحه، امان، کویت و دیگر شهرها تبدیل به زمین‌های خانگی موقت فلسطین شدند. در مرحله انتخابی جام جهانی 2026 فلسطین بسیاری از مسابقات خانگی‌اش را در خارج از خاک خود برگزار کرد.
استراتژی فلسطین برای مقابله با محدودیت های اشغالگران جواب داد و آنها در سال 2026 در قرقیزستان دو بازی دوستانه انجام داده و در سپتامبر مقابل نیوزیلند در چونگ‌چینگ چین بازی کردند.
این یک مدل متفاوت است: اگر امکان برگزاری بازی در خانه نیست، موقتا بیرون از خانه بازی می‌کنیم.
اوکراین؛ جنگ در اوج است، اما تقویم فوتبال متوقف نشده
تیم ملی اوکراین سال‌هاست به دلیل جنگ امکان برگزاری بخش بزرگی از مسابقات خانگی‌اش را ندارد، اما فدراسیون این کشور تلاش کرده مسابقات را به کشورهای دیگر منتقل کند.
در سال 2026، اوکراین در اسپانیا با آلبانی بازی دوستانه انجام داد و در ادامه در لهستان و دانمارک مقابل تیمهای ملی این کشورها قرار گرفت. حتی فدراسیون فوتبال اوکراین برای می 2026 از برگزاری نخستین مسابقه تیم ملی در خاک اوکراین از آغاز جنگ با روسیه خبر داد.
راهکار روسیه، متناسب‌ترین راهکار برای فوتبال ایران
راهکاری که روس‌ها برای عبور از محدودیت‌های سیاسی و حفظ آمادگی فوتبال‌شان ساخته‌اند برای ما از همه متناسب‌تر به نظر می‌رسد. شرایط دو کشور دقیقاً یکسان نیست. ولی ایده اصلی روسیه جذاب است و جوابش را پس داده: روسیه در بدترین شرایط ممکن، مسئله "بازی کردن تیم ملی" را از مسئله "بازی کردن مقابل چه کسی" جدا کرده است. اصل باید بازی کردن تیم ملی باشد. وقتی تیمهای بزرگ اروپایی دیگر مقابل روسیه قرار نگرفتند، آنها سطح توقع خود را پایین آوردند و بازار حریفان را گسترش دادند. آفریقا. آسیا. آمریکای لاتین. کشورهای سابق شوروی. کشورهای همسو. و حتی تورنمنت‌های کوچک چندجانبه.
در سال 2024 روسیه در تورنمنت سه‌جانبه ویتنام شرکت کرد. در سال‌های بعد با تیم‌هایی مثل نیجریه، بولیوی، پرو، شیلی، مالی، مصر و دیگر تیم‌ها بازی کرد.
این روند به مرور یک شبکه برای روسیه ساخت. شبکه‌ای از چندین و چند تیم ملی که کم کم به یک مجموعه قابل اتکا تبدیل شد
شاید بگویید که ایران هم در این مدت همه تلاشش را کرده و با هر حریفی که توانسته بازی‌های دوستانه انجام داده ولی آنچه در برنامه ایران کمتر دیده شده ایجاد شبکه‌ای متنوع از کشورهایی است که حاضرند مقابل ما بازی کنند. روسیه یک شبکه ثابت از حریفان جایگزین دارد و در هر فیفا دی اگر یکی از حریفان ناگهان کنار کشید، چند گزینه دیگر دارد و می‌تواند حریف دیگری را جایگزین کند.
نباید از این مقایسه نتیجه گرفت که روسیه تمام مشکلاتش را حل کرده است. اتفاقاً تحریم فوتبال روسیه هزینه‌های جدی داشته است. این کشور از رقابت‌های رسمی بزرگ دور مانده، بازیکنانش کمتر در سطح بین‌المللی محک می‌خورند و بخش بزرگی از اردوهای تیم ملی مقابل حریفانی برگزار می‌شود که الزاماً سطح مورد نیاز روسیه را ندارند.
بی‌دلیل نیست که در سال‌های اخیر بحث انتقال احتمالی روسیه از یوفا به کنفدراسیون فوتبال آسیا هم مطرح شده است. رئیس اتحادیه فوتبال روسیه حتی در سال 2023 در کنگره AFC در بحرین حاضر شد تا درباره احتمال تغییر مسیر فوتبال روسیه صحبت کند، هرچند چنین انتقالی اتفاق نیفتادو گفته می‌شود از دستور کار خارج شد.
در نهایت مشکل فوتبال ایران فقط این نیست که گینه بیسائو نیامد. مشکل بزرگ‌تر این است که وقتی گینه بیسائو نیامد، بر خلاف مدل روسیه، گزینه بعدی آماده نبود. و بعد از چند روز مذاکره، تیم ملی ماند و دو مسابقه، دو شکست و یک جای خالی در تقویم.
اگر بخواهیم از استراتژی روس‌ها الگو برداری کنیم درس اصلی این است: در شرایطی که پیدا کردن حریف ایده‌آل دشوار شده، باید یک شبکه از حریفهای جایگزین ساخت. حریفهایی که بشود در فرصتی کوتاه آنها را راضی کرد تا مقابل تیم ملی بایستند و بازی دوستانه انجام بدهند. باید برنامه‌ریزی کرد و از ماه‌ها قبل چند مسیر موازی داشت، مسیرهای اضطراری برای شرایطی مثل امروز.