به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

برگردان: زهرا علی‌اکبری، محمدرضا نیک‌نژاد- ۶۰ سال پیش، جامعه جهانی با به رسمیت شناختن نقش بنیادین معلمان در پیشبرد آموزش و سهم آنان در زندگی شهروندان، اقتصادها و جوامع، به یونسکو (UNESCO) و سازمان جهانی کار (ILO) مأموریت داد که یک سند هنجاری تهیه کنند تا استانداردهای مشترکی را برای حرفه معلمی بنا نهند. هدف این سند آن بود که «تضمین کند معلمان از جایگاهی متناسب با نقش خود برخوردار شوند». امروزه معلمان باید با دگرگونی‌هایی روبه‌رو شوند که 60 سال پیش، یعنی سال ۱۹۶۶ پیش‌بینی آنها دشوار بود؛ از‌جمله فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی، تغییرات اقلیمی، شمول و فراگیری، مهاجرت، درگیری و آوارگی، رفاه یادگیرندگان و آینده‌هایی که روزبه‌روز نامعین‌تر می‌شوند. فشارهای برآمده از این دگرگونی‌ها بر جایگاه حرفه معلمی در چند جنبه اثر می‌گذارد:

جایگاه نمادین: زمانی که از حرفه معلمی به اندازه کافی مورد قدردانی و پشتیبانی قرار نمی‌گیرد.

جایگاه حرفه‌ای: هنگامی که معلمان از استقلال، پشتیبانی، فرصت‌های یادگیری یا امکان مشارکت و طرح دیدگاه‌های خود درباره سیاست‌گذاری‌ها برخوردار نیستند.

جایگاه مادی: آن‌گاه که حقوق و دستمزد، حجم کار، منابع و محیط‌های کاری به معلمان اجازه نمی‌دهد نقش خود را به شکل کامل ایفا کنند.

در سال ۱۹۶۶، «جایگاه» معلمان این‌گونه تعریف شد: «جایگاه یا اعتباری که به معلمان داده می‌شود تا هم میزان اهمیت و ارزش‌گذاری درباره نقش و شایستگی آنان در انجام این نقش را نشان دهد و هم در شرایط کاری، میزان دستمزد و سایر مزایای مادی را که در مقایسه با دیگر گروه‌های حرفه‌ای به آنان تعلق می‌گیرد، بازتاب دهد». این تعریف، در کنار دیگر توصیه‌ها و اسناد هنجار‌ی یونسکو، به سه بعد جایگاه معلم اشاره دارد:

1. بعد نمادین: شامل جایگاه اجتماعی معلمان و میزان قدردانی از آنان.

2. بعد حرفه‌ای: بیانگر اختیار، شایستگی‌ها و مسئولیت‌های معلمان.

3. بعد مادی: در‌بر‌گیرنده حمایت مالی و شرایط توانمندسازِ لازم برای انجام وظایف آنان.

مفهوم «منزلت یا جایگاه» که در توصیه‌نامه (۱۹۶۶) مطرح شده، انتظاراتی را که جوامع از معلمان دارند، در بر می‌گیرد؛ اما حقوق و مسئولیت‌هایی را نیز که با این انتظارات همراه است، مشخص می‌کند.

این توصیه‌نامه، دولت را مسئول اصلی اجرای این تعهدات می‌داند و در برخی موارد نیز نقش سازمان‌های معلمان و کارفرمایان را مورد توجه قرار می‌دهد. این سند بر سرمایه‌گذاری در حرفه معلمی برای ارتقای جایگاه معلمان در هر سه بُعد تأکید دارد، هرچند حمایت‌هایی را که جامعه و نهادهای گوناگون می‌توانند برای حفظ یا ارتقای این جایگاه فراهم کنند، تنها به‌ صورت ضمنی به رسمیت می‌شناسد.

بعد نمادین -یعنی قدردانی و به رسمیت‌ شناختن آموزش به‌عنوان حرفه‌ای معتبر، و معلمان به‌عنوان کنشگران عرصه سیاست‌گذاری- که نیازمند رویکردی است که کل جامعه را در بر گیرد؛ با این کار نگرش مثبت عمومی درباره حرفه معلمی تضمین می‌شود و اجرای کامل توصیه‌نامه امکان‌پذیر می‌شود. همچنین، حرفه معلمی بر مجموعه‌ای از دانش، تجربه عملی، بنیان‌های اخلاقی و خدماتی استوار است که معلمان را به‌عنوان یک جامعه حرفه‌ای به یکدیگر پیوند می‌دهد. هویت حرفه‌ای و احساس تعلق از تربیت معلم‌ها آغاز می‌شود و به وسیله نهادهایی مانند دانشگاه‌ها، شوراهای معلمان و دیگر سازمان‌هایی که از رشد حرفه‌ای و پیشرفت شغلی معلمان حمایت می‌کنند، تقویت می‌شود. اعتماد جامعه به معلمان و همچنین استقلال و اقتدار آنان، به میزان به‌ رسمیت‌ شناخته‌شدن‌شان به‌عنوان متخصصان شایسته بستگی دارد.

در پایان، حقوق کار و منابع اختصاص‌یافته به آموزش و حرفه معلمی، هم بعد حرفه‌ای و هم نمادین جایگاه معلمان را تقویت می‌کند. وضعیت کاری معلمان بر شرایط یادگیری دانش‌آموزان تأثیر می‌گذارد؛ حقوق، حجم کار و محیط کاری بر رفاه و انگیزه معلمان و همچنین بر یادگیری و رفاه دانش‌آموزان و جوامع آنان اثرگذار است.

از آنجا که «منزلت» متغیری وابسته‌ است، جایگاه اجتماعی معلمان به اهمیتی بستگی دارد که جوامع و کنشگران به آموزش‌ و‌ پرورش می‌دهند و البته به برداشت‌های آنان از نیازهای آن.

این برداشت‌ها به انتظارات از روندهای حقوقی، سیاسی و نهادی ترجمه می‌شود که کار معلمان را تضمین می‌کند یا سد راه آن می‌شود؛ که این خود به با عامل‌هایی اقتصادی مانند دستمزد، شرایط کاری، تخصیص منابع و سرمایه‌گذاری عمومیِ پایدار در سامانه‌های آموزشی در‌هم‌تنیده است، بنابراین کمیته عالی راهبردی هدف چهارم توسعه پایدار تا 2030 بر سامانه‌های آموزشی تاب‌آور تمرکز کرده‌ است و تأکید دارد که تأمین منابع مالی (آموزش‌و‌پرورش) و حرفه‌ معلمی، دو ستون جدایی‌ناپذیر از دگرگونی‌ها هستند و روشن می‌کند که سرمایه‌گذاری پایدار در آموزش باید همراه با ارتقای جایگاه، شرایط کاری، توسعه حرفه‌ای و به رسمیت شناختن معلمان باشد. این موضوع به‌ویژه در شرایط امروز اهمیت دارد، زیرا جهان برای دستیابی به هدف چهارم توسعه پایدار (SDG 4) تا سال ۲۰۳۰، به ۵۰ میلیون معلمِ بیشتر نیاز دارد.

۶۰ سال پس از تصویب این توصیه‌نامه، روز جهانی معلم ۲۰۲۶ فرصتی فراهم می‌کند تا این پرسش‌ها مطرح شوند:

• تصور جوامع امروزی از هدف‌ها و کارکردهای آموزش‌و‌پرورش چیست؟

• نقش معلمان در دستیابی به این هدف‌ها چیست؟

• چه موانعی بر سر راه تحقق این هدف‌ها و توانمندسازی معلمان برای ایفای نقش خود وجود دارد؟

در شرایطی که این توصیه‌نامه در حال بازنگری است، روز جهانی معلم بررسی خواهد کرد که:

• سیاست‌های موجود تا چه اندازه در ارتقای جایگاه معلمان مؤثر هستند.

• آیا این سیاست‌ها از راه بحث‌های اجتماعی و گفت‌و‌گوهای جمعی با معلمان و نمایندگان آنان تدوین می‌شوند.

• کیفیت و میزان دسترسی به داده‌ها و شواهد مورد استفاده برای ارزیابی «جایگاه» معلمان و تعیین اقدامات سیاستی چگونه است.

با تکیه بر فراخوان نخستین نشست جهانی معلمان و سند بیرون‌آمده از آن، یعنی «اجماع سانتیاگو» (Santiago Consensus) که در آگوست ۲۰۲۵ به تصویب رسید، روز جهانی معلم ۲۰۲۶، شصتمین سالگرد توصیه‌نامه سازمان جهانی کار/ یونسکو درباره جایگاه معلمان در سال ۱۹۶۶ را گرامی خواهد داشت. همچنین درباره روند بازنگری این توصیه‌نامه گفت‌وگو خواهد شد و از جامعه و سیاست‌گذاران خواسته می‌شود برای پاسداری، ارتقا و تقویت جایگاه معلمان تلاش کنند. این روز همچنین فرصتی برای قدردانی از کار معلمان و پیشرفت‌هایی خواهد بود که این توصیه‌نامه به آنها کمک کرده‌ است؛ در‌عین‌حال محدودیت‌های آن، از‌جمله چالش‌های مربوط به نظارت و اجرای آن نیز بررسی خواهد شد.

رویداد سال ۲۰۲۶ سه هدف اصلی خواهد داشت:

۱. بزرگداشت روز جهانی معلم:

جلب توجه تصمیم‌گیرندگان و جامعه جهانی به موضوع انتخاب‌شده، از راه ارائه داده‌ها، تحلیل‌ها و آگاهی درباره واقعیت‌ها و چالش‌های مربوط به جایگاه معلمان در سراسر جهان و همچنین راهبردهای امیدوارکننده برای رویارویی با این چالش‌ها.

۲. حمایت از تغییر در جایگاه معلمان:

فراخواندن نهادها و افراد مرتبط در راستای تلاش به منظور رسیدگی به چالش‌هایی که حرفه معلمی با آنها مواجه است.

۳. به‌رسمیت‌شناختن نوآوری‌ها و اقدامات امیدوارکننده:

این عمل در زمینه رشد حرفه‌ای معلمان از طریق اعطای جایزه یونسکو-حمدان برای توسعه معلمان است.

این رویداد جهانی در خانه یونسکو در پاریس، فرانسه برگزار خواهد شد. شرکت‌کنندگان شامل مدیران و نمایندگان سازمان‌های برگزارکننده مشترک -یونسکو، سازمان جهانی کار (ILO)، یونیسف و آموزش جهانی (EI)- و همچنین نمایندگان بلند‌پایه بنیاد حمدان بن راشد آل مکتوم برای علوم پزشکی و آموزشی خواهند بود. وزرای آموزش‌و‌پرورش، استادان و مربیان تربیت معلم، دانشگاهیان، نمایندگان سازمان‌های جوانان و معلمان و خود معلمان نیز در این رویداد حضور خواهند داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.