در شهریور، تقریباً تمامی استان‌های کشور با بی‌هنجاری مثبت دمامواجه بودند و در بخش‌هایی از کشور، دما بیش از ۲ درجه سلسیوس بالاتر از میانگین قرار گرفت. در میان استان‌ها، یزد با حدود ۲.۱ درجه سلسیوس بی‌هنجاری مثبت، در رتبه چهارم کشورقرار گرفت.
اما با آغاز مهر، این شرایط پایان نیافت. در ۱۱ روز نخست مهر ۱۴۰۵نیز بی‌هنجاری مثبت دما در بسیاری از مناطق کشور ادامه داشت و درر بخش‌هایی به حدود ۲ تا ۳ درجه و حتی بیشتررسید.
آیا ال‌نینو عامل این گرماست؟
پاسخ علمی این است که ال‌نینو را نباید عامل اصلی این گرمای گسترده دانست.
ال‌نینو یک نوسان طبیعی در سامانه اقیانوس و جو است که می‌تواند با تغییر الگوهای گردش جوی، بر دما و بارش مناطق مختلف جهان اثر بگذارد؛ اما به‌تنهایی نمی‌تواند توضیح‌دهنده روند بلندمدت افزایش دما و افزایش احتمال رخدادهای گرمایی شدید در ایران باشد.
آنچه در پس‌زمینه این شرایط قرار دارد، گرمایش جهانی و تغییر اقلیم انسان‌ساخت است. افزایش غلظت گازهای گلخانه‌ای باعث شده دمای پایه اقلیم زمین افزایش یابد و در نتیجه، احتمال وقوع دوره‌های گرمای غیرعادی و شدت آنها نیز بیشتر شود (IPCC، گزارش ششم ارزیابی؛ WMO).
به زبان ساده، ال‌نینو می‌تواند در یک دوره خاص الگوهای جوی و دمایی را تقویت یا تضعیف کند، اما عامل اصلی روند گرم‌شدن ایران نیست. امروز بسیاری از نوسانات طبیعی آب‌وهوایی نیز بر بستری از دمای پایه بالاتر رخ می‌دهند؛ بستری که حاصل دهه‌ها گرمایش جهانی است.
بنابراین، بی‌هنجاری دمایی مشاهده‌شده در شهریور و ۱۱ روز نخست مهر ۱۴۰۵ را باید پیش از هر چیز در چارچوب گرمایش جهانی و تغییر اقلیم ببینیم، نه اینکه آن را صرفاً به ال‌نینو نسبت دهیم.
البته نمی‌توان گفت تمام این گرما فقط از یک عامل ناشی شده است؛ برای مشخص شدن سهم هر عامل، به بررسی‌های علمی دقیق نیاز داریم.
و این فقط یک عدد روی نقشه دما نیست.
تداوم چنین گرمایی می‌تواند به معنای تبخیر بیشتر، تشدید تنش آبی، افزایش نیاز آبی کشاورزی، فشار بر سلامت انسان، افزایش مصرف انرژی، تنش بر اکوسیستم‌ها و افزایش ریسک برای فعالیت‌های اقتصادی و صنعتی باشد.
"رییس گروه توسعه هواشناسی کاربردی اداره کل هواشناسی استان یزد"