به گزارش ایرنا، زمانی که بحران رخ می‌دهد، فرصت هماهنگ شدن باقی نمی‌گذارد؛ به همین دلیل بخش مهمی از مدیریت نوین بحران به روزهایی اختصاص دارد که هنوز حادثه‌ای اتفاق نیفتاده است.
شیراز نیز به عنوان یکی از کلانشهرهای کشور و مرکز سیاسی، اقتصادی، درمانی و خدماتی استان فارس، با مجموعه‌ای از مخاطرات طبیعی و انسان‌ساخت مواجه است؛ از زلزله و سیلاب گرفته تا حوادث زیرساختی و اختلال در شبکه‌های حیاتی.
در چنین شرایطی پرسش اصلی این نیست که آیا دستگاه‌های امدادی و اجرایی استان برای بحران آماده‌اند یا نه؛ پرسش دقیق‌تر آن است که اگر بحران همزمان چند بخش شهر را درگیر کند، شبکه امداد، خدمات شهری، درمان، انرژی، حمل‌ونقل و مدیریت اجرایی تا چه اندازه می‌تواند بدون اختلال جدی به کار خود ادامه دهد؟
آمادگی، فراتر از داشتن تجهیزات
ارزیابی آمادگی شهر در برابر بحران، مجموعه‌ای از مولفه‌ها از جمله استحکام و تاب‌آوری کالبدی شهر و شریان‌های حیاتی تا دسترسی نیروهای امدادی، ظرفیت اسکان اضطراری، مدیریت ترافیک، تامین آب و انرژی، ارتباطات، امدادرسانی پزشکی و مهم‌تر از همه، فرماندهی و هماهنگی میان دستگاه‌ها را دربرمی‌گیرد.
اقدامات اخیر مدیریت بحران در فارس نشان می‌دهد رویکرد استان در سال‌های اخیر بیش از گذشته به سمت پیشگیری و شناسایی نقاط آسیب‌پذیر پیش از وقوع حادثه حرکت کرده است.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس به تازگی از شناسایی ۳۹۷ گلوگاه حادثه‌خیز در استان و تدوین اطلس خطر نقطه‌ای برای مدیریت ایمن مسیرهای آبی خبر داده است
مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس به تازگی از شناسایی ۳۹۷ گلوگاه حادثه‌خیز در استان و تدوین اطلس خطر نقطه‌ای برای مدیریت ایمن مسیرهای آبی خبر داده است؛ رویکردی که در صورت تبدیل شدن به اقدامات اجرایی، می‌تواند فاصله میان شناخت خطر و کاهش واقعی ریسک را کمتر کند.
آزمون آمادگی در برابر بحران‌های جوی
موضوع پیشگیری از بحران‌های جوی و آب‌گرفتگی، به‌ویژه با توجه به احتمال بارش‌های شدید نقطه‌ای در فصل بارشی پیش رو در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفته است.
همزمان، بررسی‌های مربوط به پدافند غیرعامل شهری و استفاده از نتایج این مطالعات در مانورها و سناریوهای تمرینی، از دیگر محورهای مطرح‌شده برای ارتقای آمادگی شهر است.
زلزله؛ سناریویی که هماهنگی را به چالش می‌کشد
شهری مانند شیراز در زمان وقوع یک زلزله شدید، تنها با یک حادثه مواجه نخواهد بود؛ بلکه ممکن است همزمان با آسیب ساختمان‌ها، راه‌های دسترسی، شبکه آب و برق، مراکز درمانی، ارتباطات و سایر زیرساخت‌های حیاتی نیز تحت تاثیر قرار گیرند.
به همین دلیل، در شهری که میلیون‌ها نفر در آن زندگی می‌کنند، آمادگی واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که دستگاه‌ها نه به صورت جزیره‌ای، بلکه به عنوان اجزای یک سیستم واحد عمل کنند.
برای همین، مهرماه جاری تمرین دورمیزی مدیریت بحران فارس با فرض وقوع زلزله در شیراز با هدف سنجش آمادگی، هماهنگی و نحوه پاسخ دستگاه‌های عضو ستاد پیشگیری، هماهنگی و فرماندهی عملیات پاسخ به بحران استان انجام شد و دستگاه‌های امدادی، خدمات‌رسان و اجرایی، اقدامات و سطح آمادگی خود را در برابر سناریوی فرضی ارائه کردند.
تمرین دورمیزی را می‌توان مرحله‌ای برای سنجش تصمیم‌گیری دانست؛ اما آزمون واقعی‌تر زمانی رخ می‌دهد که نیرو، تجهیزات، فرماندهی، ارتباطات و عملیات در میدان و در شرایط شبیه‌سازی‌شده کنار یکدیگر قرار گیرند.
مانور بزرگ استانی؛ آزمون هماهنگی در میدان
بر همین اساس، مانور عملیاتی مدیریت بحران استان فارس قرار است با حضور مجموعه دستگاه‌های امدادی، خدمات‌رسان و اجرایی در شیراز و شهر جدید صدرا برگزار شود.
بر اساس آخرین اعلام مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس، این مانور در روزهای ۱۴ و ۱۵ مهرماه در محدوده شهر جدید صدرا برگزار خواهد شد و بخشی از یک محدوده حدود ۵۰۰ هکتاری برای اجرای آن آماده‌سازی شده است.
هدف از برگزاری این تمرین، علاوه بر ارتقای آمادگی، نمایش و ارزیابی توانمندی دستگاه‌ها و تقویت هماهنگی بین‌دستگاهی عنوان شده است.
این مانور را می‌توان حلقه‌ای از زنجیره‌ای دانست که از شناسایی خطر آغاز می‌شود، با برنامه‌ریزی و آموزش ادامه می‌یابد و در نهایت باید به توان پاسخ سریع و هماهنگ در میدان منتهی شود.
اهمیت حضور همزمان دستگاه‌های مختلف نیز دقیقاً در همین نقطه آشکار می‌شود؛ چرا که در یک بحران بزرگ، آتش‌نشانی، اورژانس، هلال احمر، پلیس، شهرداری، دستگاه‌های خدمات‌رسان، بخش درمان، دستگاه‌های اجرایی و مجموعه‌های پشتیبان هرکدام بخشی از یک عملیات واحد را برعهده دارند و اختلال در عملکرد یکی از آنها می‌تواند بر عملکرد سایر بخش‌ها اثر بگذارد.
تاب‌آوری کالبدی، حلقه‌ای که نباید نادیده گرفته شود
یکی از مهم‌ترین محورهای آمادگی شهری، تاب‌آوری کالبدی است؛ یعنی شهر تا چه اندازه می‌تواند در برابر یک حادثه شدید، آسیب کمتری ببیند و پس از آن نیز سریع‌تر به وضعیت عادی بازگردد.
در این میان، ایمنی ساختمان‌ها، شریان‌های حیاتی، مسیرهای دسترسی، پل‌ها، مراکز درمانی، تأسیسات زیربنایی و مراکز حساس شهری اهمیت ویژه‌ای دارند.
از این منظر، مانور تنها یک نمایش عملیاتی چندروزه نیست؛ بلکه فرصتی برای آشکار شدن ضعف‌هایی است که ممکن است در شرایط عادی دیده نشوند.
واکنش تا پیشگیری
مدیریت بحران در سال‌های گذشته در بسیاری از شهرها از رویکرد صرفا واکنشی فاصله گرفته و به سمت پیشگیری، کاهش خطر و افزایش تاب‌آوری حرکت کرده است؛ مسیری که در فارس نیز در قالب شناسایی نقاط حادثه‌خیز، اقدامات پیشگیرانه در مسیرهای آبی، آمادگی در برابر بارش‌های شدید و برگزاری مانورهای عملیاتی دنبال می‌شود.
برای شیراز، اهمیت این رویکرد دوچندان است؛ چرا که گستردگی شهر و تمرکز جمعیت و خدمات، باعث می‌شود یک حادثه بزرگ، تنها یک مسئله محلی نباشد و پیامدهای آن بتواند بخش‌های مختلف زندگی شهری را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، تجربه حوادث گذشته نشان داده است که فاصله میان بحران قابل مدیریت و بحران گسترده گاهی به چند دقیقه تصمیم‌گیری، چند مسیر دسترسی و چند حلقه هماهنگی وابسته است.
مانور؛ پایان کار یا آغاز ارزیابی؟
برگزاری مانور زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که نتیجه آن به یک گزارش تشریفاتی محدود نشود.
خروجی مهم یک مانور باید فهرستی از نقاط قوت، ضعف‌ها، خلاءهای تجهیزاتی، مشکلات ارتباطی، گلوگاه‌های ترافیکی، کاستی‌های زیرساختی و ناهماهنگی‌های احتمالی باشد؛ مواردی که پس از پایان تمرین، برای اصلاح آنها برنامه مشخص تدوین شود.
به بیان دیگر، موفقیت یک مانور را نباید با تعداد خودروها، نیروها یا تجهیزات حاضر در صحنه سنجید؛ معیار اصلی این است که چه تعداد از ضعف‌های پنهان شناسایی و برای رفع آنها اقدام شده است.
شیراز اکنون در آستانه آزمونی قرار دارد که هدف آن تنها به نمایش گذاشتن توان دستگاه‌ها محدود نمی‌شود، بلکه این آزمون می‌تواند فرصتی باشد تا مشخص شود شهری با جمعیتی حدود ۲.۵ میلیون نفر در برابر یک حادثه بزرگ، تا چه اندازه می‌تواند زیرساخت‌ها و خدمات حیاتی خود را حفظ کند، با سرعت تصمیم بگیرد و مهم‌تر از همه، مجموعه بزرگی از دستگاه‌ها را در یک مسیر مشترک قرار دهد.
در نهایت، تاب‌آوری یک شهر نه در روزهای آرام، بلکه در لحظه‌ای سنجیده می‌شود که چند بحران همزمان رخ می‌دهد و شهر باید با کمترین وقفه، بیشترین هماهنگی و سریع‌ترین بازگشت به شرایط عادی را تجربه کند؛ مانور پیش‌روی شیراز فرصتی برای تمرین همین آمادگی است.
برگزاری مانور افزایش تاب‌آوری کالبدی خرم‌رود شیراز
رئیس اداره مطالعات بحران و پدافند غیرعامل شهرداری شیراز نیز از برگزاری مانور افزایش تاب‌آوری کالبدی خرم‌رود در سراسر محور رودخانه خبر داد و گفت: این مانور روز یکشنبه ۱۲ مهرماه با حضور و هماهنگی دستگاه‌های اجرایی و مناطق شهرداری شیراز، با هدف ارتقای تاب‌آوری کالبدی، افزایش آمادگی و تمرین هماهنگی در مواجهه با شرایط اضطراری برگزار می‌شود.
محور خرم‌رود به عنوان یکی از شریان‌های حیاتی شهری شیراز، نیازمند پایش مستمر و آمادگی برای مقابله با خطرات احتمالی است.
برگزاری مانورهای یکپارچه با مشارکت نهادهای مسئول، بستری برای شناسایی آسیب‌پذیری‌ها و هم‌افزایی عملیاتی در هنگام بروز بحران فراهم می‌کند.
رئیس اداره مطالعات بحران و پدافند غیرعامل شهرداری شیراز از برگزاری مانور افزایش تاب‌آوری کالبدی خرم‌رود در روز یکشنبه ۱۲ مهرماه خبر داد و اظهار کرد: این مانور با محوریت تاب‌آوری کالبدی و زیرساختی در سراسر محور خرم‌رود و با هماهنگی و مشارکت همه دستگاه‌های اجرایی مرتبط و مناطق شهرداری شیراز برگزار خواهد شد.
امید جابری افزود: برنامه مانور از ساعت ۹ صبح با برگزاری آیین افتتاحیه در سد نهر اعظم آغاز می‌شود و در ادامه، بخش‌های مختلف برنامه در طول محور رودخانه و با مشارکت مجموعه‌های مسئول اجرا خواهد شد.
او با بیان اینکه تاب‌آوری کالبدی یکی از محورهای مهم آمادگی شهر در برابر مخاطرات است، گفت: در این مانور، ظرفیت زیرساخت‌ها، تأسیسات و سازه‌های مرتبط با محور رودخانه و همچنین نحوه حفظ و تداوم کارکرد آنها در شرایط اضطراری مورد توجه قرار می‌گیرد.
رئیس اداره مطالعات بحران و پدافند غیرعامل شهرداری شیراز ادامه داد: یکی از بخش‌های اصلی این برنامه، جلسات هماهنگی و مانور دورمیزی است که با حضور دستگاه‌های اجرایی و شهرداری برگزار می‌شود و طی آن، سناریوهای احتمالی، نحوه تصمیم‌گیری، تقسیم وظایف، فرآیند اطلاع‌رسانی و چگونگی هماهنگی میان مجموعه‌های مختلف مورد بررسی و تمرین قرار خواهد گرفت.
وی تاکید کرد: برگزاری مانور در کل محور خرم‌رود این امکان را فراهم می‌کند که موضوع افزایش تاب‌آوری به‌صورت یکپارچه و فراتر از یک نقطه یا محدوده مشخص مورد ارزیابی قرار گیرد و نقاط حساس، ظرفیت‌های موجود و نیازهای مرتبط با ارتقای تاب‌آوری کالبدی شناسایی شود.
جابری خاطرنشان کرد: هدف از اجرای این مانور، افزایش آمادگی پیش از وقوع بحران، شناسایی آسیب‌پذیری‌های کالبدی و زیرساختی، تقویت هماهنگی بین دستگاه‌های اجرایی و شهرداری و ارتقای توان تداوم خدمات و عملکردهای ضروری در شرایط اضطراری است.
وی افزود: نتایج حاصل از جلسات هماهنگی و اجرای مانور دورمیزی، در ادامه برای بررسی نقاط قابل بهبود و تقویت برنامه‌های آمادگی و پاسخ در محور خرم‌رود مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
تمرکز بر تاب‌آوری کالبدی به صورت فراتر از نقاط محلی، امکان ارزیابی جامع‌تری از وضعیت زیرساخت‌ها را فراهم می‌آورد و خروجی نهایی این مانورها، پایداری خدمات شهری را در مواجهه با مخاطرات تضمین می‌کند.