علیرضا افضلی، عضو هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق علیه‌السلام روز یکشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار علمی ایرنا با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی به عنوان یک پیشران فناوری، تأثیرات جدی و شگرفی در حوزه‌های مختلف علمی از جمله مدیریت صنعتی ایجاد می‌کند، گفت: ما ناگزیر از پذیرش این فناوری در عرصه‌های علمی هستیم؛ اما این فناوری فرصت است به شرط اینکه ما حاکم بر آن شویم، نه اینکه آن بر ما حاکم شود.
وی با اشاره به خطر سیطره هوش مصنوعی بر فضای علمی افزود: اگر حساب‌شده و دقیق نحوه تعامل خودمان را با این فناوری مشخص نکنیم، تحت سیطره و تسلط آن قرار می‌گیریم و عملاً به ابزاری در اختیار آن تبدیل می‌شویم. در این حالت، طراحی، تعیین مسیر و نحوه پیشبرد کارها توسط هوش مصنوعی اتفاق می‌افتد.
ضرورت دستیابی به عمق هوش مصنوعی
افضلی با تأکید بر اینکه باید به عمق هوش مصنوعی دست پیدا کنیم، خاطرنشان کرد: امروز ابزارهای عمومی هوش مصنوعی در فرایند پژوهش و کارهای علمی مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما ما هنوز به لایه‌های عمیق این فناوری دست پیدا نکرده‌ایم. نهایتاً از نسخه‌های متن‌باز (اوپن‌سورس) استفاده می‌کنیم و بخشی را بومی‌سازی می‌کنیم؛ البته همین ظرفیت نیز قابل توجه است.
وی تصریح کرد: ما ضرورتاً باید از هوش مصنوعی استفاده کنیم؛ چاره‌ای از این نیست. اما باید هوشیارانه و با برنامه از آن بهره بگیریم.
تهدید جدی برای دانشجویان؛ از دست رفتن توان تحلیل و نوشتن
افضلی با هشدار درباره استفاده غیر عالمانه برخی دانشجویان از هوش مصنوعی گفت: متأسفانه در فضای دانشگاهی، برخی دانشجویان مسئله و موضوع خود را به هوش مصنوعی می‌سپارند و بدون تعامل جدی، پروپوزال یا تحلیل دریافت می‌کنند. اگر جلوی این روند گرفته نشود، دانشجویان ما به ابزارهایی در اختیار هوش مصنوعی تبدیل می‌شوند و هوش، واسطه‌ای می‌شود که برای آن‌ها برنامه‌ریزی می‌کند.
وی افزود: در این حالت، نه قدرت تحلیل دانشجو باقی می‌ماند، نه توان نوشتن. من به دانشجویان تأکید می‌کنم که خودشان بنویسند و اگر از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، به عنوان دستیار و با رفت‌وبرگشت حساب‌شده باشد؛ نه اینکه هوش مصنوعی به جای آن‌ها فکر کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع) تصریح کرد: اگر با همین رویه جلو برویم، شاید کمتر از یک دهه آینده، نخبگی دانشجویان ما از بین برود. دانشجو به چالش کشیده نمی‌شود، تلاش نمی‌کند مطلب را بفهمد، تحلیل کند و تبیین خودش را ارائه دهد. تحلیل‌هایی هم که با کمک هوش مصنوعی ارائه می‌شوند، عمدتاً سطحی هستند و هوش مصنوعی قدرت تحلیل عمیق را به ما نمی‌دهد.
حکمرانی هوش مصنوعی و ضعف زیرساخت‌ها
افضلی با تأکید بر ضرورت حکمرانی هوش مصنوعی در فضاهای علمی گفت: باید یک سیاست‌گذاری جدی در فضای هوش مصنوعی اتفاق بیفتد و مشخص شود در عرصه‌های مختلف علمی چه باید کرد. در بخش جمع‌آوری داده، تحلیل داده، پردازش داده و ارائه سناریو، هوش مصنوعی می‌تواند در فرایند آینده‌نگاری صنعت بسیار کمک‌کننده باشد؛ اما ظرفیت‌های فعلی ما محدود است.
وی با اشاره به ضعف زیرساخت‌ها افزود: برای استفاده جدی از هوش مصنوعی در فرایند پژوهش و آموزش دانشگاه، با ضعف زیرساخت مواجهیم. جی‌پی‌یو، سرور و هزینه‌های بالا از موانع جدی به شمار می‌روند. هم در حوزه زیرساخت و هم در حوزه طراحی دستیارهای تخصصی نیازمند برنامه‌ریزی دقیق هستیم.
وی درباره استفاده از هوش مصنوعی در حیطه آموزش و پرورش نیز گفت: در آموزش و پرورش هنوز استفاده گسترده از آن نشده است، اما در مقاطع پایانی یعنی پایه دهم تا دوازدهم که درس‌ها جدی‌تر می‌شوند، استفاده نامناسب و بی‌رویه از هوش مصنوعی می‌تواند تهدید جدی باشد. باید مراقب باشیم که این فناوری به ابزاری برای بی‌هویت کردن و خالی کردن دانش‌آموزان از درون تبدیل نشود.
افضلی در جمع‌بندی تأکید کرد: هوش مصنوعی هم فرصت است و هم تهدید. فرصت است اگر دقیق، هوشیارانه و عالمانه از آن استفاده کنیم و ظرفیت‌هایش را ببینیم. تهدید است اگر ناآگاهانه و غیر عالمانه از آن استفاده کنیم و نقش فعالی در تعامل با آن نداشته باشیم. اگر با همین روند پیش برویم، چه بسا چیزی از آموزش عالی و مباحث علمی دقیق ما باقی نماند.