میدان هفت‌تیر تهران چهره‌ای متفاوت به خود گرفت؛ چیدمانی با حال‌وهوای نظامی، نیروهایی از ارتش، اجرای مارش نظامی و در نهایت رونمایی از دومین پایگاه آموزشی جان‌فدا. پشت این تصویر، اما پرسش مهم‌تری قرار داشت: چگونه می‌توان اعلام آمادگی هزاران نفر را به ظرفیت آموزش‌دیده و سازمان‌یافته دفاعی و امدادی تبدیل کرد؟
هفت‌تیر معمولاً با رفت‌وآمد شهری، ایستگاه مترو و شلوغی خیابان‌های اطراف شناخته می‌شود؛ اما این‌بار بخشی از میدان به فضایی متفاوت تبدیل شده بود. طراحی نظامی و آرایش محیط، از همان ابتدا نشانه‌ای بود از اینکه جان‌فدا می‌خواهد از مرحله فراخوان و اعلام آمادگی عبور کند و برای این ظرفیت، شکل و ساختار مشخصی تعریف کند.
در همین فضا هم دومین نشست خبری سخنگوی ستاد مردمی جان فدا برگزار شد؛ به خوبی می‌توان دریافت که آموزش به نیروهای جان فدا یعنی تبدیل یک سرمایه اجتماعی پراکنده به شبکه‌ای که بتواند در شرایط بحران با مأموریت مشخص عمل کند. ساسان زارع، سخنگوی ستاد مردمی جان‌فدا، از طراحی سامانه‌ای محله‌محور برای ساماندهی نیروها و برنامه آموزش و سازماندهی ۱۰ هزار یگان مردمی امداد و نجات متناسب با محلات کشور سخن گفت.
این مدل، قرار نیست همه چیز را در یک ساختار واحد نظامی خلاصه کند. آموزش‌های نظامی برعهده نیروهای مسلح و بسیج قرار می‌گیرد و در حوزه امداد و نجات نیز قرار است از ظرفیت نهادهای تخصصی استفاده شود. در این نگاه، محله نه فقط یک محدوده جغرافیایی، بلکه کوچک‌ترین واحد سازماندهی ظرفیت‌های مردمی در زمان بحران است.
از پیام‌های خارج از ایران تا ایده دفاع فرامرزی
زارع در بخشی از سخنانش به پیام‌هایی اشاره کرد که از خارج ایران دریافت می‌شود؛ پیام‌هایی از افرادی که ایرانی نیستند، اما اعلام کرده‌اند حاضرند در کنار مردم ایران در برابر آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار بگیرند.
این اظهارات، صرفاً یک نقل‌قول حاشیه‌ای نبود. در روایت جان‌فدا، دفاع از ایران در چارچوبی فراتر از مرزهای تابعیتی تعریف می‌شود؛ چارچوبی که بر اساس آن، تحولات منطقه و تقابل با آمریکا و رژیم صهیونیستی می‌تواند افرادی خارج از جامعه ایرانی را نیز با این موضوع همراه کند.
البته میان ارسال پیام و تبدیل آن به مشارکت عملی مسئله سازماندهی اهمیت پیدا می‌کند. آنچه قرار است از این پس سنجیده شود، نه فقط تعداد اعلام آمادگی‌ها، بلکه توانایی تبدیل این آمادگی به ظرفیت واقعی، آموزش‌دیده و قابل استفاده است.
وقتی آموزش، شکل واقعی پیدا می‌کند
توضیحات کوثری، معاون آموزش و تربیت بسیج، این بخش از ماجرا را ملموس‌تر کرد. دفاع شهری، آشنایی مقدماتی با سلاح‌های عمومی، آموزش برخی سلاح‌های تخصصی و پدافندی، امداد و نجات، راپل و اطفای حریق از جمله محورهای آموزشی اعلام‌شده بود و موقعیت‌یابی نیز در این مجموعه قرار دارد.
در سطح تسلیحات نیز از کلاشینکف و سلاح کمری برونینگ و در سطوح تخصصی‌تر از دراگانوف یا SVD، آرپی‌جی و تیربار پی‌کا نام برده شد. این فهرست، نشان می‌دهد که بخش نظامی آموزش جان‌فدا صرفاً به آموزش‌های عمومی و مقدماتی محدود نمی‌شود و برای سطوح مختلف آموزشی نیز برنامه‌ریزی شده است.
برای بانوان، در کنار بخش‌های مشترک، آموزش‌هایی مانند موقعیت‌یابی، دیده‌بانی، امداد و نجات و اطفای حریق مورد توجه قرار گرفته است. به این ترتیب، مشارکت زنان در این الگو بیشتر در حوزه‌هایی تعریف شده که می‌تواند بخشی از زنجیره شناسایی، پشتیبانی و مدیریت بحران باشد.
در میانه برنامه، یک رگبار کوتاه میدان را غافلگیر کرد؛ چند دقیقه باران و بعد ادامه مراسم. باران اما خیلی زود تمام شد و فضای نظامی میدان دوباره در کانون توجه قرار گرفت.
هفت‌تیر؛ دومین نقطه روی نقشه آموزش
پایان نشست خبری، نقطه پایان برنامه نبود. در همان میدان، مراسم رونمایی از دومین پایگاه آموزشی جان‌فدا برگزار شد؛ دومین نقطه پس از میدان امام حسین که برای آموزش این پویش در نظر گرفته شده است.
حضور نیروهایی از ارتش جمهوری اسلامی ایران و اجرای مارش نظامی، به مراسم رونمایی حال‌وهوایی رسمی و نظامی بخشید. سرتیپ دوم علیان‌نژاد، معاون آموزش ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز در این برنامه حضور داشت و سخنرانی کرد.
این حضور، در کنار توضیحات معاون آموزش و تربیت بسیج، یک نکته را برجسته می‌کرد: قرار است ظرفیت مردمی، در خلأ و خارج از ساختارهای تخصصی آموزش داده نشود؛ بلکه بخشی از آموزش و سازماندهی آن با مشارکت و ظرفیت نهادهای رسمی دفاعی دنبال شود.
از سوی دیگر، انتخاب یک میدان شهری برای چنین پایگاهی نیز معنادار است. آموزش در قلب شهر، جایی که زندگی روزمره مردم جریان دارد، فاصله میان مفهوم «دفاع مردمی» و فضای واقعی جامعه را کمتر می‌کند؛ به‌ویژه وقتی هدف، سازماندهی ظرفیت‌های محله‌محور باشد.
از یک فراخوان تا یک ساختار
شاید مهم‌ترین تصویر دومین نشست جان‌فدا نه یک سخنرانی، نه فهرست سلاح‌ها و حتی نه مراسم رونمایی، بلکه تغییری باشد که برگزارکنندگان تلاش می‌کنند در تعریف «آمادگی» ایجاد کنند.
آمادگی دیگر فقط به معنای گفتن «من آماده‌ام» نیست. قرار است این آمادگی به آموزش، مأموریت، سازماندهی و تقسیم کار برسد؛ بخشی در حوزه دفاعی، بخشی در امداد و نجات و بخشی در پشتیبانی و مدیریت بحران.
میدان هفت‌تیر بیش از یک محل برگزاری مراسم بود؛ تصویری عینی از مرحله‌ای که جان‌فدا اکنون وارد آن شده است: تلاش برای تبدیل یک فراخوان عمومی به شبکه‌ای آموزش‌دیده و سازمان‌یافته.
اما تحقق این ایده، در نهایت نه با تعداد ثبت‌نام‌ها و نه با تشریفات یک مراسم، بلکه با کیفیت آموزش، روشن بودن مأموریت‌ها، هماهنگی میان نهادهای مسئول و توانایی این شبکه برای واکنش مؤثر در شرایط واقعی سنجیده خواهد شد.
آموزش‌های نظامی پویش جان‌فدا آغاز شد
ثبت‌نام ۱۰ هزار نیروی مردمی امداد و نجات
صاحب‌خبر -
∎