احتمالاً برایتان پیش آمده که با شروع یک سرماخوردگی، ناگهان احساس کنید بینی‌تان کاملاً بسته شده است؛ آن‌قدر که گاهی مجبور می‌شوید از دهان نفس بکشید. در این گزارش قصد داریم دلیل اصلی این موضوع را بررسی کنیم.

به گزارش سیناپرس، آزار دهنده ترین عارضه سرماخوردگی را بدون اغراق می توان کیپ شدن بینی دانست. عارضه ای که خواب و استراحت که لازمه درمان سرماخوردگی است را مختل کرده و به معنی واقعی آزار دهنده است. حال مساله این است که در بدن ما چه اتفاقی می افتد که بینی مان کیپ شده و قادر به نفس کشیدن نیستیم.

پاسخ کوتاه به پرسش فوق این است که بخش مهمی از گرفتگی بینی، نه به دلیل وجود مخاط، بلکه به دلیل تورم بافت داخل بینی و تغییر جریان خون در رگ‌های آن ایجاد می‌شود.سرماخوردگی در واقع یک عفونت معمولا ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی است و ویروس‌های مختلفی می‌توانند عامل آن باشند.

راینوویروس‌ها از مهم‌ترین عوامل سرماخوردگی هستند و هنگامی که ویروس وارد سلول‌های پوشاننده مجاری بینی می‌شود، دستگاه ایمنی آن را شناسایی می‌کند و مجموعه‌ای از واکنش‌های التهابی را فعال می‌سازد. در حقیقت دانستن این نکته اهمیت زیادی داردکه بخش قابل توجهی از علائم سرماخوردگی حاصل پاسخ سیستم ایمنی بدن است، نه صرفاً تخریب مستقیم سلول‌ها توسط ویروس.

در این فرایند، مواد پیام‌رسان التهابی آزاد می‌شوند و رگ‌های خونی موجود در مخاط بینی گشادتر و نفوذپذیرتر می‌شوند. در نتیجه، خون بیشتری در عروق ریز بافت بینی تجمع پیدا می‌کند و مقداری مایع نیز از رگ‌ها به بافت اطراف نشت می‌کند.

برخلاف تصور ، داخل بینی ما یک لوله خالی نیست. دیواره‌های آن از بافتی عروقی و حساس پوشیده شده‌اند که وقتی رگ‌های این بافت گشاد می‌شوند و مایع در آن تجمع پیدا می‌کند، مخاط بینی متورم می‌شود. در واقع همین چند میلی‌متر افزایش ضخامت بافت می‌تواند فضای عبور هوا را به‌طور محسوسی کاهش دهد. به همین دلیل ممکن است حتی زمانی که هنوز مقدار زیادی ترشح در بینی وجود ندارد، احساس کنید بینی کاملاً گرفته است. البته افزایش ترشحات و مخاط نیز به این انسداد اضافه می‌شود زیرا غدد مخاطی بینی در جریان التهاب فعال‌تر می‌شوند و ترشحات بیشتری تولید می‌کنند؛ بنابراین هم تورم بافت و هم افزایش ترشحات در گرفتگی بینی نقش دارند.

حال ممکن است این سوال مطرح شود که چرا گاهی بینی آبریزش دارد و هم‌زمان گرفته است؟این دو حالت در ظاهر متناقض به نظر می‌رسند، اما از نظر فیزیولوژیک کاملاً قابل توضیح‌اند.

از یک طرف، افزایش نفوذپذیری عروق باعث خروج مایع به داخل مخاط و ترشحات بینی می‌شود. از طرف دیگر، غدد بینی نیز فعال‌تر شده و مخاط بیشتری تولید می‌کنند.

بنابراین ممکن است بینی شما در زمان سرماخوردگی هم‌زمان پر از ترشح باشد و مسیر عبور هوا نیز به دلیل تورم مخاط تنگ شده باشد. به همین دلیل است که در مراحل ابتدایی سرماخوردگی معمولاً با ترکیبی از عطسه، آبریزش و گرفتگی بینی مواجه می‌شویم.

یک تجربه جالب توجه دیگر در سرماخوردگی که تقریبا اکثر مردم دلیل آن را نمی دانند، این است که چرا گرفتگی بینی گاهی بین دو سوراخ جابه‌جا می‌شود؟برای پاسخ علمی به این سوال باید بگوییم که یک پدیده طبیعی به نام چرخه بینی در این میان نقش دارد. در حالت طبیعی، میزان جریان هوا در دو سوراخ بینی کاملاً ثابت و برابر نیست. با تغییرات دوره‌ای در میزان پرخونی بافت‌های داخل بینی، یکی از مجاری ممکن است کمی بازتر و دیگری کمی تنگ‌تر شود و پس از مدتی وضعیت تغییر کند.

هنگام سرماخوردگی، چون مخاط بینی از قبل متورم است، این تغییر طبیعی می‌تواند بسیار محسوس‌تر شود. به همین دلیل ممکن است چند ساعت احساس کنید سوراخ سمت راست بینی شما گرفته است و بعد بیشتر گرفتگی را در سمت چپ احساس کنید.حال ممکن است این سوال مطرح شود که چرا وقتی دراز می‌کشیم بینی بیشتر می‌گیرد؟

در حقیقت این اتفاق نیز تا حدی با تغییرات جریان خون و گرفتگی عروقی ارتباط دارد. در وضعیت خوابیده، شرایط توزیع خون و تخلیه ترشحات تغییر می‌کند و برای مخاطی که از قبل متورم شده است، همین تغییرات می‌تواند احساس گرفتگی را بیشتر کند.

به همین دلیل بسیاری از افراد هنگام خواب یا بلافاصله پس از دراز کشیدن، گرفتگی بینی شدیدتری را تجربه می‌کنند.برای باز شدن بینی چه کارهایی می‌توان کرد؟از آنجا که گرفتگی بینی عمدتاً حاصل التهاب و تورم مخاط است، هدف درمان این عارضه، کاهش ناراحتی و کمک به پاک شدن ترشحات است.

استفاده از محلول نمکی بینی، مصرف مایعات کافی، استراحت و افزایش رطوبت محیط می‌تواند به کنترل علائم کمک کند. مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا نیز اسپری یا قطره سالین و استفاده از دستگاه بخور تمیز را از اقدامات مناسب برای تسکین علائم سرماخوردگی می‌داند. البته برخی داروهای ضداحتقان می‌توانند با منقبض کردن عروق مخاط بینی، تورم را موقتاً کاهش دهند؛ اما مصرف بعضی از این داروها، به‌ویژه اسپری‌های ضداحتقان موضعی، باید محدود و مطابق دستور مصرف باشد، زیرا استفاده طولانی‌مدت می‌تواند خود باعث بازگشت یا تشدید گرفتگی بینی شود.

بنابراین وقتی هنگام سرماخوردگی احساس می‌کنیم بینی‌مان مسدود و کیپ شده، الزاماً به این معنا نیست که مقدار زیادی مخاط آن را پر کرده است. یکی از مهم‌ترین دلایل گرفتگی، تورم مخاط بینی در نتیجه واکنش التهابی سیستم ایمنی است.

به بیان ساده، بدن برای مقابله با ویروس، رگ‌های بینی را گشاد و نفوذپذیرتر کرده؛ خون و مایع بیشتری در بافت جمع می‌شود، مخاط متورم شده، فضای عبور هوا کاهش پیدا کرده و ما آن را به شکل گرفتگی بینی احساس می‌کنیم.

گزارش: فاطمه کردی