گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: جزیره «گوتلاند» در حال تبدیل شدن به سنگر نظامی کلیدی ناتو در دریای بالتیک است. موقعیت راهبردی این جزیره به ناتو این امکان را می‌دهد که مسیر‌های دریایی و هوایی منطقه را کاملاً کنترل کند. در همین ارتباط، سوئد و متحدانش برنامه گسترده‌ای برای نظامی‌سازی مجدد جزیره اجرا می‌کنند و جدیدترین فناوری‌های نظامی را در آن مستقر می‌سازند. آخرین قرارداد‌های خرید تسلیحات نشان می‌دهد برخی از آنها احتمالاً می‌توانند در گوتلاند مستقر شوند و بدین‌سان توان ناتو برای کنترل دریای بالتیک را به‌شدت تقویت کنند.
این جزیره منزوی، بادخیز و راهبردی در منطقه بالتیک، همواره زیرسایه تحولات نظامی قرار داشته است. سوئد همچنان سرباز، رادار، سامانه پدافند هوایی و موشک ضدکشتی در سواحل آن مستقر می‌کند و می‌کوشد این مکان را به قلعه‌ای تسخیرناپذیر تبدیل کند. از زمان پیوستن این کشور به ائتلاف ناتو، موقعیت گوتلاند در میانه کالینینگراد و خلیج فنلاند و در تلاقی مسیر‌های دریایی به کشور‌های بالتیک از موضوعی برای بحث در سطح ملی خارج شده و به اولویتی در جناح شمال شرقی ائتلاف ناتو تبدیل شده است.
ناتو به‌طور منظم سناریو‌های انتقال سریع تجهیزات سنگین را از طریق بندر‌ها و فرودگاه‌های محلی تمرین می‌کند. راهبرد‌های ناتو آشکارا از مفهوم «زنجیره جزیره‌ای» در دریای بالتیک (بورنهولم، گوتلاند، مون‌زوند، جزایر آلند) دفاع می‌کنند که به این بلوک موقعیت مطلوبی برای رصد اقدامات ناوگان بالتیک روسیه را می‌دهد. از سال ۲۰۱۶، استکهلم بیش از ۲۵۰ میلیون یورو در زیرساخت نظامی جزیره سرمایه‌گذاری کرده، سامانه‌های پدافند هوایی و ضدکشتی را در آن نصب کرده، هنگی مجهز به خودرو‌های زرهی «استرف ۹۰» و تانک‌های «لئوپارد ۲» را بازگردانده و قصد دارد در سال آینده شمار نیروهایش را به ۴.۵ تا ۵.۵ هزار نظامی برساند. گوتلاند به‌عنوان گره نظامی مهمی در تلاقی مسیر‌های تجاری، عرصه‌ای راهبردی برای گشت‌زنی دریای بالتیک و رزمایش‌های مشترک منظم سوئد و متحدانش در ناتو شناخته می‌شود.
«اولف کریسترسون»، نخست‌وزیر سوئد، تنها پنج روز پس از پیوستن این کشور به ائتلاف ناتو، در مصاحبه با فایننشال تایمز جایگاه این جزیره راهبردی در میانه دریای بالتیک را بسیار مهم توصیف کرد. سخن نخست‌وزیر سوئد گزافه نیست، گوتلاند واقعاً اهمیت نظامی-راهبردی مهمی دارد؛ به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصر‌به‌فرد این جزیره که کنترل مسیر‌های دریایی و هوایی در دریای بالتیک را ممکن می‌کند، (۹۰ کیلومتر از سرزمین اصلی سوئد، ۱۳۰ کیلومتر تا سواحل لتونی، ۳۳۰ کیلومتر تا استان کالینینگراد، ۴۵۰ کیلومتر تا هلسینکی، ۷۴۰ کیلومتر تا سنت پترزبورگ) این جزیره دارای اهمیت راهبردی در منطقه بالتیک است.
گوتلاند که در زمان‌های نه چندان دور به عنوان جزیره‌ای توریستی شناخته می‌شد، اکنون و به‌تدریج به یک دژ نظامی تسخیر ناپذیر تبدیل شده است. پیش‌تر و در آغاز دهه ۲۰۱۰، هیچ نظامی سازمان‌یافته‌ای در این جزیره نبود و از اماکن نظامی تنها میدان تیر «توفتا» وجود داشت که در ۱۸۹۸ تأسیس شده بود. احیای تدریجی زیرساخت نظامی در این جزیره از سال ۲۰۱۴ آغاز شد، اما پس از سال ۲۰۲۲ گوتلاند نظامی‌سازی گسترده و سریعی را تجربه می‌کند.
در قرن‌های نهم تا یازدهم، گوتلاند مرکز تجارت در بالتیک بود؛ بعد‌ها «ویسبی»، شهر اصلی این جزیره به یکی از کلیدی‌ترین شهر‌های اتحادیه «هانزا» تبدیل شد و به مرکز ترانزیت بزرگی میان شهر‌های هلندی، اسکاندیناوی جنوبی و روسیه بدل شد. در طول قرن‌ها، قدرت‌های بزرگ منطقه (سوئد، دانمارک، آلمان) بار‌ها در سرنوشت جزیره دخالت کردند. از سال ۱۶۷۹، این جزیره بی‌وقفه به سوئد تعلق دارد (به استثنای حضور کوتاه نیرو‌های روسی در ۱۸۰۸). تصرف برق‌آسا، اما کوتاه مدت این سرزمین توسط روسیه منجر شد که گوتلاند نخستین سرزمین سوئدی باشد که در ۱۸۱۱ در آن خدمت سربازی اجباری وضع شد. در سال ۱۸۸۷ این جزیره به دو یگان جداگانه با عنوان‌های هنگ پیاده‌نظام گوتلاند و سپاه توپخانه گوتلاند بازسازماندهی شد. تا پایان قرن نوزدهم و آغاز قرن بیستم چند قلعه توپخانه‌ای بزرگ در این جزیره ساخته شد؛ پس از جنگ جهانی اول دوره کوتاه غیرنظامی‌سازی جزیره فرا رسید، اما در پایان دهه ۱۹۳۰ مرحله جدیدی از ساخت‌وساز نظامی آغاز شد. در سال ۱۹۴۲ فرماندهی نظامی گوتلاند تأسیس شد و در اوج جنگ سرد، پادگانی با شمار ۲۵ هزار نظامی از آن محافظت می‌کردند که پایه آن را چهار هنگ مختلف (تانک، توپخانه، ضدهوایی و توپخانه ساحلی) تشکیل می‌دادند؛ در همان‌جا ایستگاه‌های سری شناسایی هیدروآکوستیک آب‌های دریای بالتیک و بندر‌هایی برای زیردریایی‌ها قرار داشت.
پس از سال ۱۹۹۱ دوره غیرنظامی‌سازی کامل جزیره آغاز شد؛ در سال ۲۰۰۰ فرماندهی نظامی گوتلاند لغو شد و در سال ۲۰۰۵ آخرین سربازان گوتلاند را ترک کردند. تنها گروه‌های دفاع محلی در آنجا ماندند که در «گروه گوتلاند»، زیرمجموعه‌ای نظامی-اداری متشکل از هشت افسر گرد آمدند؛ پادگان‌های پیشین و تعمیرگاه تانک در همین حال به مالکیت اشخاص خصوصی درآمد. از آن زمان، هرگونه استقرار نظامی در این جزیره، ماهیتی کوتاه‌مدت برای برنامه‌هایی همچون رزمایش داشت.
در سال ۲۰۱۴ سوئد بازنگری سیاست نظامی خود را آغاز کرد که بر جزیره گوتلاند نیز اثر گذاشت. در سال ۲۰۱۵ دولت تصمیم بازگرداندن نظامیان به جزیره را اعلام کرد و ورود نخستین پادگان ۱۵۰ نفری به گروه رزمی گوتلاند در سال ۲۰۱۶ اعلام شد. در همین سال در جزیره گوتلاند و در چارچوب رزمایش «سوئنکس»، بهره‌برداری از سامانه متحرک ضدکشتی «آر‌بی‌اس ۱۵ام‌کی ۲» (برد تا ۱۰۰ کیلومتر) از سر گرفته شد. این سامانه‌ها تا سال ۲۰۲۲ به طور کامل در ساختار دفاعی این جزیره ادغام شدند. این پرتابگر‌ها در زمان صلح می‌توانند در آشیانه‌های صخره‌ای مستحکم و مناطق محافظت‌شده جزیره پنهان شوند و در جنگ احتمالی سریعا با خودرو به مواضع استتار شده ساحلی منتقل شوند و با همان سرعت نیز از خطرات احتمالی فاصله بگیرند.
در سال ۲۰۱۷، گوتلاند میزبان بزرگ‌ترین رزمایش ۲۳ سال گذشته، یعنی رزمایش «آرورا-۲۰۱۷»، با مشارکت ۱۹ هزار نظامی سوئدی و نمایندگان هشت کشور دیگر از جمله آمریکا بود. در سال ۲۰۱۸ هنگ گوتلاند بازسازی شد؛ همچنین در سال ۲۰۲۰ برای نخستین بار در ۱۵ سال، آموزش سربازان وظیفه تازه‌نفس در پایگاه نظامی این جزیره آغاز شد. در تابستان سال ۲۰۱۹ نیرو‌های مسلح سوئد سامانه موشکی ضدهوایی «آر‌بی‌اس ۲۳ بامزی» (برد ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر) را به گوتلاند منتقل کردند.
در سال ۲۰۲۲، سوئد در پی افزایش تنش در روابط با روسیه تصمیم گرفت که حضور نظامی خود را در این جزیره تقویت کند. دولت در گزارش خود در سال ۲۰۲۲ درگیری اوکراین را «تخریب بنیادین و بلندمدت نظم امنیتی اروپا» خواند، آسیب‌پذیری راهبردی گوتلاند را به رسمیت شناخت، خواستار تقویت دفاع از جزیره شد و تصمیم به پیوستن به ناتو گرفت. گزارش کمیته نظامی پارلمان در سال ۲۰۲۳ گوتلاند را یکی از راهبردی‌ترین مناطق در صورت درگیری مسلحانه به رسمیت شناخت.
در همان سال، ۱۴ کشور ناتو، به اضافه سوئد و فنلاند (که در آن زمان هنوز به این اتحاد نپیوسته بودند) رزمایش «بالتوپس ۲۰۲۲» را در دریای بالتیک با مشارکت بیش از ۷ هزار نظامی، ۷۵ هواپیما و ۴۵ کشتی برگزار کردند. از جمله سناریو‌های این رزمایش، حفاظت از ارتباطات دریایی و دفاع از گوتلاند در برابر دشمن فرضی بود. در سال ۲۰۲۳ نیز گوتلاند یکی از نقاط راهبردی کلیدی در رزمایش «آرورا-۲۰۲۳» بود. در همان سال، شهر ویسبی مرکز اداری جزیره، میزبان نشست سپاه اعزامی مشترک (ائتلاف نظامی چندملیتی به رهبری انگلیس که برای واکنش سریع به بحران‌ها در شمال اروپا، دریای بالتیک و قطب شمال ایجاد شده) با مشارکت سران دولت‌ها و حکومت‌های ۱۰ کشور بود. موضوع اصلی این نشست مقابله با تهدید‌های ترکیبی و خرابکاری احتمالی علیه کابل‌های زیرآبی، خطوط لوله گاز و دیگر زیرساخت‌های حیاتی در منطقه دریای بالتیک بود.
فعالیت‌های نظامی برای دفاع از این جزیره پس از پیوستن سوئد به ناتو در سال ۲۰۲۴ شدت گرفت. در همان سال، هیئتی از ۴۰ متخصص برنامه‌ریزی از فرماندهی‌های مختلف ناتو برای نخستین بار پس از پیوستن این کشور به ناتو از سوئد بازدید کردند تا برنامه‌های دفاعی این کشور را با سایر کشور‌های ناتو هماهنگ کنند. یکی از محل‌های بازدید این هیئت جزیره گوتلاند بود که با هدف هماهنگی فرایند‌های برنامه‌ریزی نظامی با نیرو‌های مسلح سوئد، ارزیابی سطح توان دفاعی جزیره، بازرسی پادگان هنگ گوتلاند و بررسی چشم‌انداز جزیره صورت گرفت. در سال ۲۰۲۴ گوتلاند برای نخستین بار زیر پرچم ناتو میزبان رزمایش دریایی «بالتاپس ۲۰۲۴» بود.
در سال ۲۰۲۵، گوتلاند در کانون توجه عملیاتی مأموریت نظامی «دیدبان بالتیک» که ناتو آغاز کرد قرار گرفت. در همین سال و در چارچوب آشنایی با توان نظامی جزیره، برای نخستین بار کمیته نظامی ناتو به عنوان بالاترین نهاد نظامی این ائتلاف از این جزیره بازدید کرد. این سفر پایه‌ای برای رزمایش‌های گسترده بعدی گذاشت و نقش گوتلاند را به‌عنوان سنگر دفاعی کلیدی و گره عملیاتی در بخش مرکزی دریای بالتیک برای تأمین آزادی مانور نیرو‌های این اتحاد تأیید کرد.
مانور‌های نظامی حول محور این جزیره در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یافت. در همین سال، این جزیره میزبان مرحله کلیدی رزمایش «آرورا ۲۶» شد.
از سوی دیگر، آخرین اسناد رسمی در حوزه دفاعی قاره سبز نیز تقویت حضور نظامی در جزیره را تأیید می‌کنند. در سال ۲۰۲۴، مجلس ملی سوئد قانون دفاع همه‌گیر برای ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ را تصویب کرد. این راهبرد، ناتو و اتحادیه اروپا را مهم‌ترین ستون‌های دفاعی و سیاست خارجی دولت دانسته، کشور‌های اسکاندیناوی و بالتیک و همچنین آمریکا و انگلیس را متحدان نخستین این کشور نامیده، به هماهنگی برنامه‌های نهاد‌های نظامی و غیرنظامی در صورت حمله به کشور توجه ویژه کرده، رشد هزینه‌های نظامی و سرمایه‌گذاری‌ها را پیش از همه در نیروی زمینی و دفاع غیرنظامی تأیید کرده و دفاع همه‌گیر را وظیفه کل جامعه تعیین کرده است. گوتلاند در این سند در این زمینه‌ها ذکر شده است:
در سایه بدتر شدن اوضاع امنیتی در دریای بالتیک، جزیره گوتلاند نقطه اتکا برای برگزاری رزمایش‌های نظامی است؛ موقعیت جغرافیایی این جزیره برای اقدامات ناتو در دفاع از استونی، لتونی و لیتوانی در صورت درگیری تمام‌عیار در اروپا اهمیت زیادی دارد؛ جزیره گوتلاند یکی از سرزمین‌های سوئد خواهد بود که تشکیل یگان‌های جدید و گسترش یگان‌های موجود در آن زودتر از سایر سرزمین‌ها انجام می‌شود و از فوری‌ترین وظایف دفاعی در جزیره گوتلاند، اقدامات برای افزایش تحمل‌پذیری سامانه انرژی، ارتباطات برقی، زیرساخت حمل‌ونقل و بندر‌ها محسوب می‌شود.
در ادامه این قانون، نیرو‌های مسلح سوئد و آژانس دفاع غیرنظامی و پایداری سندی را با عنوان «نقاط شروع برای دفاع همه‌گیر در ۲۰۲۵-۲۰۳۰» منتشر کردند که در این سند درباره جزیره گوتلاند ذکر شده است:
موقعیت جغرافیایی سوئد نقش این کشور را به‌عنوان متحد پیشرو در جناح شمال شرقی ناتو از نروژ تا کشور‌های بالتیک شکل می‌دهد و گوتلاند یکی از مناطق راهبردی اعلام شده است؛ موقعیت جغرافیایی همچنین به این معناست که سرزمین و مناطق دریایی سوئد باید بتوانند پایگاهی برای افزایش توان اتحاد آتلانتیک شمالی و حفاظت از شریان‌های ترابری به سوی کشور‌های بالتیک و فنلاند باشند.
در این سند، سناریوی حمله به گوتلاند از سوی روسیه با این الگوریتم توصیف می‌شود: آماده‌سازی پنهانی، افشای اطلاعات نادرست به ناتو درباره تدارکات نظامی، حمله غافلگیرانه، پیاده کردن یگان‌ها از هوا با پشتیبانی ناوگان و هوانوردی، استقرار سامانه‌های پدافند هوایی و مجموعه‌های ضدکشتی به‌منظور محدود کردن آزادی عمل ناتو در دریای بالتیک و تثبیت مسیر‌های تأمین استان کالینینگراد.
در سال ۲۰۲۴، گوتلاند با یک ابتکار محلی به نام «روستای قوی» شناخته شد، این ابتکار برنامه‌ای جدید برای دفاع غیرنظامی جزیره با تمرکز بر حس اجتماع ساکنان منطقه و افزایش تاب‌آوری خانوار‌ها در برابر بحران‌ها یا حملات نظامی است. سایت رسمی اطلاع‌رسانی جزیره گوتلاند مستقیماً هدف این ابتکار را اعلام می‌کند: «همه ما در تأمین آمادگی گوتلاند برای شرایط اضطراری مشارکت داریم. این یعنی هر کس مسئول است تا از عهده بحران‌های مختلف برآید، از سوئد دفاع کند و بر اساس توان خود سهیم شود. این توانایی از آمادگی خودمان آغاز می‌شود.»
بر اساس طرح آماده‌سازی تهیه‌شده از سوی اداره گوتلاند، سه مرحله آمادگی برای بقای خودمختار در صورت انزوای این جزیره برجسته می‌شود:
یک هفته — در این دوره هر فرد باید هر چیز لازمی اعم از غذا، آب، دارو، برق و ... را داشته باشد تا خودش دوام بیاورد.
دو هفته — هر زیرساخت حیاتی اعم از مدارس، اداره، بیمارستان‌ها باید خودکفا باشد.
سه ماه — حداقل سه‌ماه نهاد‌های محلی به صورت خودمختار قادر به ادامه کار باشند.
با این حال، گوتلاند از جوانب دیگر دچار آسیب‌پذیری‌های بسیاری است؛ این جزیره تا حد زیادی به منابع خارجی و شرایط جوی وابسته است. اگر قطع برق و ارتباط رخ دهد و کشتی‌های حمل غذا نتوانند به بندر برسند، اوضاع این جزیره پیچیده‌تر می‌شود. همچنین زیرساخت حیاتی زیرآبی جزیره نیز نقطه ضعف اساسی گوتلاند به شمار رفته و مورد حملات خرابکارانه قرار می‌گیرد. به عنوان مثال در سال ۲۰۲۵ افراد ناشناس پمپ‌های پمپاژ آب از دریاچه‌ای را که بخش عمده تامین آب جمعیت را تأمین می‌کند از کار انداختند که مقام‌های سوئد آن را خرابکاری دانستند. همچنین در همان سال، تمام جزیره برق خود را از دست داد که بر تأمین آب نیز اثر گذاشت. گوتلاند در تولید برق خود کاملاً خودکفا نیست و تقریباً همه برق را از سرزمین اصلی سوئد وارد می‌کند و همین باعث شده است که قطع ارتباط این جزیره با سرزمین اصلی بر اثر جنگ نظامی، در پیشبرد برنامه‌های نظامی این جزیره اختلال جدی ایجاد کند.
انتهای پیام/ 999
∎