فرارو- سفر دولتی شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین به واشنگتن در روزهای ۲۳ تا ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶، اگرچه با تشریفات گسترده و دیدارهای سطح بالا همراه بود، اما در ارزیابی کارشناسان مؤسسه بروکینگز، دستاوردهای ملموسی در حل اختلافات اصلی میان آمریکا و چین نداشت.
به گزارش فرارو به نقل از اندیشکده بروکینگز، مجموعه تحلیل‌های منتشرشده درباره این سفر، بر شکاف میان نمایش دیپلماتیک و پیشرفت واقعی در روابط دو کشور تأکید دارد.
انتقاد از رویکرد ترامپ
رایان هاس، پژوهشگر ارشد اندیشکده بروکینگز، معتقد است عملکرد دونالد ترامپ در این دیدار نشان داد که واشنگتن در مقایسه با پکن از موقعیت راهبردی ضعیف‌تری برخوردار شده است. به گفته او، ترامپ بیشتر بر جنبه‌های تشریفاتی و میزبانی از شی تمرکز داشت و جزئیات سیاست آمریکا در قبال چین برای او اهمیت کمتری نشان داد. در مقابل، شی تلاش کرد از این فضا برای پیشبرد اهداف پکن استفاده کند.
یکی از مهم‌ترین مسائل مورد انتظار از این سفر، رفع موانع مربوط به جریان منظم مواد معدنی حیاتی بود؛ حوزه‌ای که چین پس از تشدید جنگ تعرفه‌ای، از آن به‌عنوان اهرم فشار استفاده کرده است. با این حال، بیانیه کاخ سفید درباره دیدار دو رهبر جزئیات روشنی درباره پیشرفت در این زمینه ارائه نکرد.
موضوع دیگری که انتقاد کارشناسان را برانگیخته، گزارش مربوط به پیشنهاد ترامپ برای فروش تسلیحات آمریکایی به چین و همزمان رایزنی درباره فروش تسلیحات آینده به تایوان است.
چنین اظهاراتی می‌تواند در پکن این تصور را ایجاد کند که سخنان رئیس‌جمهور آمریکا فاقد ثبات و اعتبار لازم برای مذاکرات راهبردی است.
پکن از نبود راهبرد روشن در واشنگتن بهره می‌برد
ملانی سیسون، دیگر پژوهشگر بروکینگز معتقد است این سفر بار دیگر این برداشت را تقویت کرده که چین دارای راهبرد مشخصی برای پیگیری منافع خود است، در حالی که واشنگتن فاقد چشم‌انداز راهبردی منسجم در قبال پکن است.
به گفته او، تمدید موقت آتش‌بس تجاری، فضای لازم را برای تمرکز بیشتر ترامپ بر جنبه‌های نمایشی سفر فراهم کرد. در مقابل، شی تلاش کرد روابط آمریکا و چین را به‌عنوان رابطه میان دو قدرت بزرگ و هم‌سطح معرفی کند و همزمان دیدگاه‌های مورد نظر پکن درباره تایوان را وارد روایت دوجانبه کند.
سیسون در عین حال معتقد است ثبات نسبی همچنان برای چین اهمیت دارد و پکن احتمالاً تمایلی به پذیرش ریسک‌های بزرگ ندارد. با این حال، اگر واشنگتن فاقد یک راهبرد بلندمدت باشد، توافق‌های کوتاه‌مدت و تدریجی می‌توانند بیش از آمریکا به منافع چین کمک کنند.
توافق‌های دوجانبه الزاماً به معنای حل اختلافات نیست
کاری هیرمن، پژوهشگر ارشد اندیشکده بروکینگز نیز هشدار می‌دهد که افزایش دیدارها و مذاکرات میان واشنگتن و پکن نباید با پیشرفت واقعی در حل مشکلات اشتباه گرفته شود. به گفته او، نشست‌های متعدد می‌توانند از تشدید اختلافات جلوگیری کنند و سازوکارهای اقتصادی جدیدی ایجاد کنند، اما بسیاری از مشکلات اصلی همچنان پابرجا هستند.
تمدید آتش‌بس تجاری، ایجاد هیئت تجاری جدید و آغاز گفت‌وگو درباره هوش مصنوعی از جمله نتایج این روند عنوان شده‌اند، اما مسائل ساختاری مانند ظرفیت مازاد تولید چین، مواد معدنی حیاتی و فناوری همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند. از آنجا که این مسائل از طریق زنجیره‌های جهانی تجارت، سرمایه‌گذاری و فناوری به کشورهای متعددی مرتبط هستند، توافق دوجانبه آمریکا و چین به‌تنهایی نمی‌تواند آنها را حل کند.
از دست رفتن فرصت همکاری با اروپا
جاناتان چین نیز سفر شی را فرصتی ازدست‌رفته برای هماهنگی بیشتر آمریکا و اروپا در برابر سیاست‌های اقتصادی چین توصیف کرده است. از نگاه او، کشورهای اروپایی در حال بررسی اقداماتی برای مقابله با موج جدید واردات و ظرفیت مازاد چین هستند و همکاری واشنگتن با اروپا می‌توانست اهرم فشار بیشتری در برابر پکن ایجاد کند. با این حال، تمرکز دولت ترامپ بر دیدارهای آینده با شی باعث شده است هماهنگی گسترده‌تر با متحدان اروپایی در حاشیه قرار گیرد.
نگرانی ژاپن و متحدان آسیایی
میریا سولیس نیز معتقد است نشست ترامپ و شی بیش از آنکه بر نتایج ملموس متمرکز باشد، تحت تأثیر تشریفات و تصویرسازی سیاسی قرار داشت. اختلافات دو کشور بر سر تجارت، فناوری، امنیت و بحران‌های بین‌المللی همچنان پابرجاست.
از جمله نتایج محدود نشست، تمدید توافق قبلی درباره تعرفه‌ها و کنترل صادرات مواد معدنی کمیاب، آغاز گفت‌وگوهای مرتبط با هوش مصنوعی و فعال‌سازی سازوکار تجاری جدید عنوان شده است.
با این حال، از نگاه سولیس، پیام‌های نمادین نشست برای متحدان آمریکا اهمیت زیادی داشت. او به استقبال ویژه ترامپ از شی و برخی اظهارات درباره روابط تاریخی آمریکا و چین اشاره می‌کند و معتقد است چنین رفتارهایی می‌تواند نگرانی‌هایی را در ژاپن و دیگر کشورهای آسیایی درباره میزان تعهد واشنگتن به امنیت منطقه افزایش دهد.
تایوان؛ ایده‌ای برای معامله احتمالی
مایکل اوهانلون نیز به موضوع تایوان پرداخته و از گزارشی درباره درخواست چین از ترامپ برای مخالفت با هرگونه استقلال احتمالی تایوان سخن گفته است. به گفته او، ترامپ این درخواست را نپذیرفته و پذیرش آن می‌توانست یک امتیاز یک‌جانبه برای پکن باشد.
او در عین حال یک ایده احتمالی برای معامله متقابل مطرح می‌کند: آمریکا به‌صورت رسمی با استقلال تایوان مخالفت کند و چین نیز متعهد شود هرگز برای حل مسئله تایوان از زور استفاده نکند. این پیشنهاد، به گفته او، پرریسک و بلندپروازانه است و تضمین نمی‌کند که توافق در آینده حفظ شود.
در مجموع، ارزیابی کارشناسان بروکینگز نشان می‌دهد سفر شی به واشنگتن بیش از آنکه نقطه عطفی در حل اختلافات آمریکا و چین باشد، نشانه‌ای از ادامه مدیریت موقت تنش‌ها بود. مسائل اصلی در حوزه تجارت، مواد معدنی حیاتی، فناوری، هوش مصنوعی، تایوان و امنیت منطقه‌ای همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند و برخی کارشناسان معتقدند تشریفات و تصویرسازی سیاسی نباید با پیشرفت راهبردی اشتباه گرفته شود.