صاحب‌خبر - به گزارش ایرنا، کاهش نرخ باروری، افزایش امید به زندگی و تغییر ساختار خانوارها در کنار افزایش شمار سالمندان، شرایطی را رقم زده است که برنامه‌ریزی برای سالمندی سالم باید از یک موضوع اجتماعی به یکی از اولویت‌های اصلی سیاست‌گذاری در کشور و استان خراسان رضوی تبدیل شود. وی بیان کرد: مشکل سالمندی از جایی آغاز می‌شود که جامعه برای افزایش شمار سالمندان آماده نباشد؛ سالمند شدن جمعیت، به خودی خود یک بحران نیست بلکه بحران زمانی شکل می‌گیرد که زیرساخت‌های بهداشتی، درمانی، اجتماعی، اقتصادی، شهری و خانوادگی متناسب با این تغییر جمعیتی توسعه پیدا نکرده باشد. خراسان رضوی به دلیل جمعیت قابل توجه، گستردگی جغرافیایی، وجود کلانشهر مشهد و همچنین حضور سالانه میلیون‌ها زائر و گردشگر، شرایط متفاوتی در مواجهه با سالمندی دارد. در چنین استانی، موضوع سالمندی تنها به ارائه خدمات حمایتی به افراد بالای ۶۰ سال محدود نمی‌شود، بلکه باید از امروز برای شهری آماده شود که بخش قابل توجهی از شهروندان آن در سال‌های آینده سالمند خواهند بود. رییس سازمان بهزیستی کشور نیز اخیرا با اشاره به سرعت بالای سالمندی جمعیت در ایران، از ضرورت تغییر رویکرد در این حوزه سخن گفته است. سیدجواد حسینی با بیان اینکه اکنون حدود ۱۴ درصد جمعیت کشور سالمند هستند، اعلام کرده است: این رقم تا سال ۱۴۳۰ می‌تواند به ۳۱ درصد برسد؛ تغییری که به معنای ورود کشور به دوره سالمندی شدید است. این ارقام نشان می‌دهد که مساله سالمندی را نمی‌توان به سال‌های آینده موکول کرد. هرچه زمان بیشتری برای برنامه‌ریزی از دست برود، هزینه سازگاری جامعه با این تغییر جمعیتی نیز بیشتر خواهد شد. بیشتر بخوانید: سالمندی ظرفیتی مغفول مانده در گذر زمان سالمندی، بحران یا فرصت؟ از سالمندی پرخطر تا سالمندی سالم یکی از مهم‌ترین تغییرات مورد نیاز، عبور از نگاه صرفا حمایتی به سالمندی است. سالمند تنها فردی نیست که باید برای او مستمری، خدمات درمانی یا مراقب فراهم کرد؛ سالمند می‌تواند فردی فعال، توانمند، اجتماعی و دارای نقش مؤثر در خانواده و جامعه باشد. رییس سازمان بهزیستی در سفر اخیر خود به مشهد از تغییر رویکرد «سالمندی مخاطره‌آمیز» به «سالمندی سالم» به عنوان یکی از محورهای تحول در سازمان بهزیستی یاد کرده است و بر همین اساس، پیشگیری باید سال‌ها پیش از رسیدن افراد به سن سالمندی آغاز شود. تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، مراقبت‌های دوره‌ای سلامت، حفظ ارتباطات اجتماعی، آموزش خانواده‌ها و فراهم کردن امکان مشارکت اجتماعی سالمندان، بخشی از همین رویکرد پیشگیرانه است. در این میان، خانواده همچنان مهم‌ترین شبکه حمایت از سالمندان محسوب می‌شود، اما ساختار خانواده ایرانی نیز در حال تغییر است. خانواده‌های کم‌جمعیت‌تر، افزایش اشتغال اعضای خانواده، مهاجرت فرزندان از شهر یا استان محل سکونت و افزایش هزینه‌های مراقبتی باعث شده است، نگهداری از سالمندان نسبت به گذشته پیچیده‌تر شود.خانواده‌های کم‌جمعیت‌تر، افزایش اشتغال اعضای خانواده، مهاجرت فرزندان از شهر یا استان محل سکونت و افزایش هزینه‌های مراقبتی باعث شده است نگهداری از سالمندان نسبت به گذشته پیچیده‌تر شود. بنابراین نمی‌توان تمام بار مراقبت از سالمندان را بر دوش خانواده گذاشت. خانواده نیازمند آموزش، حمایت و دسترسی به خدمات اجتماعی و مراقبتی است. بیشتر بخوانید: سالمندی سالم و فعال باید محور سیاست‌های ملی قرار گیرد سالمندی فصل جدید زندگی با نیازهای متفاوت خراسان رضوی و ضرورت شهرهای دوستدار سالمند یکی از راه‌های مواجهه با سالمندی جمعیت، مناسب‌سازی محیط زندگی است زیرا شهر دوستدار سالمند فقط شهری با چند پارک یا نیمکت مناسب نیست بلکه شهری است که سالمند بتواند در آن با استقلال، امنیت و عزت زندگی کند. مناسب‌سازی معابر، دسترسی آسان به حمل‌ونقل عمومی، ایمنی پیاده‌روها، دسترسی به مراکز درمانی و خدمات اجتماعی، فضاهای عمومی قابل استفاده برای سالمندان و امکان مشارکت آنان در فعالیت‌های اجتماعی، مجموعه‌ای از اقداماتی است که باید در سیاستگذاری شهری مورد توجه قرار گیرد. رییس سازمان بهزیستی کشور اعلام کرده است: اکنون ۱۹ شهر کشور در مسیر شهر دوستدار سالمند قرار دارند، اما باید توجه داشت که این تجربه می‌تواند برای شهرهای خراسان رضوی نیز اهمیت ویژه‌ای داشته باشد به‌ویژه مشهد که علاوه بر جمعیت ساکن، سالانه با جمعیت شناور بزرگی از زائران و مسافران مواجه است. در واقع مناسب‌سازی شهر برای سالمندان، فقط خدمتی برای سالمندان امروز نیست؛ سرمایه‌گذاری برای آینده همه شهروندان است. زیرا بسیاری از اقداماتی که شهر را برای سالمند مناسب می‌کند، برای افراد دارای معلولیت، کودکان، زنان باردار و حتی سایر گروه‌های جامعه نیز مفید خواهد بود. بیشتربخوانید: ایران در آستانه ورود به سونامی سالمندی است مددکاری در کرامت اجتماعی سالمندان نقش کلیدی دارد آموزش خانواده‌ها؛ حلقه مهم پیشگیری یکی از نکات قابل توجه در برنامه‌های جدید سازمان بهزیستی، توجه به توانمندسازی خانواده‌هاست. به گفته حسینی، آموزش‌های توانمندسازی در خانواده‌ها ۱۲۰ درصد رشد داشته است. این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بسیاری از خانواده‌ها زمانی با مسئله سالمندی مواجه می‌شوند که یکی از اعضای خانواده دچار بیماری، ناتوانی یا وابستگی شده است. خانواده باید پیش از رسیدن فرد به مرحله وابستگی شدید، درباره تغذیه، فعالیت بدنی، سلامت روان، پیشگیری از سقوط، نحوه مراقبت و حتی مسائل حقوقی و اجتماعی سالمندی آموزش ببیند خانواده باید پیش از رسیدن فرد به مرحله وابستگی شدید، درباره تغذیه، فعالیت بدنی، سلامت روان، پیشگیری از سقوط، نحوه مراقبت و حتی مسائل حقوقی و اجتماعی سالمندی آموزش ببیند. در خراسان رضوی نیز توسعه چنین آموزش‌هایی می‌تواند به کاهش فشار بر خانواده‌ها و نظام خدمات اجتماعی و درمانی کمک کند. سالمندی؛ فقط مساله بهزیستی نیست یکی از مهم‌ترین نکاتی که در مدیریت سالمندی باید مورد توجه قرار گیرد این است که سالمندی یک موضوع بین‌بخشی است. سازمان بهزیستی به تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی تمام نیازهای جمعیت سالمند باشد. شهرداری‌ها، دانشگاه‌های علوم پزشکی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، دستگاه‌های فرهنگی و ورزشی، نهادهای حمایتی، رسانه‌ها و تشکل‌های مردم‌نهاد هر کدام بخشی از این پازل را در اختیار دارند. از سوی دیگر، باید میان «سالمندی» و «معلولیت و از کارافتادگی» نیز تفاوت قائل شد. همه سالمندان نیازمند خدمات حمایتی سنگین نیستند و بخش قابل توجهی از آنان می‌توانند همچنان فعال، شاغل، مولد و مشارکت‌کننده در جامعه باشند. بنابراین سیاستگذاری صحیح باید به جای نگاه هزینه‌ای به سالمندان، ظرفیت‌های آنان را نیز ببیند؛ از تجربه و دانش سالمندان در آموزش نسل جوان گرفته تا مشارکت آنان در فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و داوطلبانه. بیشتر بخوانید: عضو هیات امنای کمیته امداد: ۱۶ درصد سالمندان کشور زیر پوشش این نهاد هستند چهار خانه سالمند برای نخستین‌ بار در خراسان رضوی نشان استاندارد گرفتند زنگ خطر برای امروز اگر روندهای جمعیتی کشور مطابق پیش‌بینی‌های اعلام‌شده ادامه پیدا کند، تا سال ۱۴۳۰ سهم سالمندان به حدود یک‌سوم جمعیت کشور خواهد رسید. این یعنی بخش بزرگی از جامعه در سال‌های آینده با نیازهای متفاوتی در حوزه مسکن، سلامت، حمل‌ونقل، اشتغال، درآمد، اوقات فراغت و مراقبت مواجه خواهد شد. خراسان رضوی نیز برای مواجهه با این تغییر باید از مرحله واکنش به مرحله پیشگیری و برنامه‌ریزی برسد. توسعه شهرهای دوستدار سالمند، گسترش آموزش خانواده‌ها، تقویت خدمات مراقبتی در منزل، توجه به سلامت سالمندان، مناسب‌سازی فضاهای شهری و ایجاد فرصت مشارکت اجتماعی، اقداماتی نیستند که بتوان آنها را به زمان افزایش شدید جمعیت سالمند موکول کرد. سالمندی جمعیت اگر امروز مدیریت نشود، در آینده به مجموعه‌ای از مسائل اجتماعی، اقتصادی و درمانی تبدیل خواهد شدسالمندی جمعیت اگر امروز مدیریت نشود، در آینده به مجموعه‌ای از مسائل اجتماعی، اقتصادی و درمانی تبدیل خواهد شد؛ اما اگر از همین امروز برای آن برنامه‌ریزی شود، می‌توان دوره سالمندی را از یک دوره پرخطر به مرحله‌ای از زندگی همراه با سلامت، استقلال و مشارکت اجتماعی تبدیل کرد. در این مسیر، خراسان رضوی نیازمند نقشه راهی متناسب با ویژگی‌های جمعیتی و اجتماعی خود است؛ نقشه‌ای که سالمند را نه به عنوان دریافت‌کننده صرف خدمات، بلکه به عنوان شهروندی دارای حق، توانایی و نقش اجتماعی به رسمیت بشناسد. فاصله میان افزایش جمعیت سالمندان با ظرفیت‌های موجود شتاب سالمندی جمعیت در خراسان رضوی، در حالی نیاز به خدمات سلامت، توانبخشی، مراقبتی و اجتماعی را افزایش داده است که توسعه زیرساخت‌های متناسب با این تغییر جمعیتی همچنان یکی از چالش‌های استان به شمار می‌رود؛ موضوعی که به گفته مسئولان بهزیستی، باید با تقویت خدمات روزانه، مراقبت در منزل و برنامه‌های توانمندسازی مدیریت شود. معاون توانبخشی بهزیستی خراسان رضوی در این زمینه به ایرنا گفت: شهر مشهد هم‌اکنون با سهم قابل توجهی از جمعیت سالمند مواجه است و بر اساس داده‌های موجود، حدود یک‌پنجم جمعیت شهر را افراد ۶۰ سال و بالاتر تشکیل می‌دهند. دکتر نرگس ژیان افزود: با توجه به روند شتابان سالمندی جمعیت، خراسان رضوی و شهر مشهد در سال‌های پیش‌رو با افزایش قابل توجه نیاز به خدمات سلامت، اجتماعی، توانبخشی و حمایت‌های اقتصادی سالمندان مواجه خواهند شد. سال‌های ۱۴۱۰ تا ۱۴۲۰ به عنوان دوره ورود جدی کشور به بحران سالمندی مطرح است و برای خراسان رضوی نیز تا سال ۱۴۳۰ سهم سالمندان می‌تواند از ۳۰ درصد جمعیت فراتر رود وی ادامه داد: در سطح ملی، سال‌های ۱۴۱۰ تا ۱۴۲۰ به عنوان دوره ورود جدی کشور به بحران سالمندی مطرح است و برای خراسان رضوی نیز تا سال ۱۴۳۰ سهم سالمندان می‌تواند از ۳۰ درصد جمعیت فراتر برود. معاون توانبخشی بهزیستی خراسان رضوی مهم‌ترین چالش فعلی سالمندان استان را فاصله میان شتاب رشد جمعیت سالمند و ظرفیت موجود خدمات دانست و گفت: مشکلات اقتصادی، هزینه‌های درمان و مراقبت، تنهایی و انزوای اجتماعی، سالمندان بی‌سرپرست و مجهول‌الهویه، محدودیت خدمات توانبخشی و ناکافی بودن برخی زیرساخت‌های شهری متناسب با سالمندی، ضرورت برنامه‌ریزی فوری و بین‌بخشی را بیشتر کرده است. بیشتر بخوانید: ایجاد ۳۸۰ مرکز مهر و گفت‌وگو برای سالمندان/ سالمندی ابربحران آینده ایران است سالمندی ابرچالش فردای ایران/ برگزاری نخستین نمایشگاه اقتصاد نقره‌ای هزینه‌های درمان و مراقبت سالمندان وی اظهار کرد: تورم برای سالمندان فقط به معنای کاهش قدرت خرید نیست، زیرا سالمندی معمولا با افزایش نیاز به دارو، درمان، توانبخشی و مراقبت همراه است و افزایش هزینه‌ها می‌تواند دسترسی سالمند به خدمات ضروری را کاهش دهد. معاون توانبخشی بهزیستی خراسان رضوی، حمایت هدفمند از سالمندان کم‌برخوردار، افزایش پوشش بیمه‌ای دارو و درمان، توسعه مراقبت در منزل و اختصاص یارانه برای اقلام ضروری مانند پوشینه را از راهکارهای مورد نیاز عنوان کرد و افزود: ظرفیت خیران و مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها نیز می‌تواند در این زمینه مورد استفاده قرار گیرد. اکنون ۱۷ خانه حمایتی سالمندان و ۴۲ مرکز شبانه‌روزی در استان فعال است که حدود یک هزار و ۹۸۰ سالمند در مراکز شبانه‌روزی اقامت دارندژیان با اشاره به ظرفیت مراکز سالمندان در خراسان رضوی گفت: اکنون ۱۷ خانه حمایتی سالمندان و ۴۲ مرکز شبانه‌روزی در استان فعال است که حدود یک هزار و ۹۸۰ سالمند در مراکز شبانه‌روزی اقامت دارند. وی افزود: خانه‌های حمایتی با ظرفیت ۱۰ نفر برای سالمندانی است که مستقل هستند، بسترگرا نیستند و می‌توانند امور شخصی خود را انجام دهند. از ۱۷ خانه حمایتی استان یک خانه در مشهد فعال است. به گفته وی، برای افراد مشمول در مراکز شبانه‌روزی، یارانه و کمک‌هزینه درمان پرداخت می‌شود و خدمات سالمندان مجهول‌الهویه یا فاقد سرپرست نیز از سوی بهزیستی تأمین می‌شود. توسعه مراکز روزانه به جای گسترش مراکز شبانه‌روزی معاون توانبخشی بهزیستی خراسان رضوی ادامه داد: پنج مرکز روزانه سالمندان در خراسان رضوی فعال است که ۲ مرکز آن در مشهد قرار دارد و در مجموع حدود ۳۰۰ سالمند از خدمات این مراکز استفاده می‌کنند. وی افزود: این مراکز از ساعت ۸ تا ۱۲ فعال هستند و سالمندان خدمات هنری، ورزشی، آموزشی، معاینه پزشک، مشاوره روانشناسی و کاردرمانی دریافت می‌کنند و برای سالمندان دارای اختلالات حرکتی نیز یارانه خدمات پرداخت می‌شود. ژیان هدف اصلی این مراکز را توانمندسازی سالمندان و اصلاح سبک زندگی دانست و گفت: هدف این است که با توانمندسازی، سالمندان سالمی داشته باشیم که عمر طولانی و سالم داشته باشند. وی تاکید کرد: سیاست بهزیستی توسعه مراکز روزانه و ارائه خدمات در این مراکز است تا از ایجاد و گسترش مراکز شبانه‌روزی کاسته شود و وابستگی سالمندان به این مراکز کاهش یابد. کمبود خدمات تخصصی ویژه سالمندی در خراسان رضوی مدیر کل بهزیستی خراسان رضوی نیز کمبود خدمات تخصصی سالمندی را از دیگر چالش‌های استان دانست و گفت: با افزایش جمعیت سالمند، نیاز به پزشک، پرستار، فیزیوتراپیست، کار درمانگر و خدمات مراقبت در منزل افزایش می‌یابد و باید ظرفیت این خدمات متناسب با نیاز آینده توسعه پیدا کند. مهدی برجی توسعه مراکز جامع خدمات سالمندی، تربیت نیروی تخصصی، تقویت مراقبت در منزل و ایجاد سامانه ارجاع میان مراکز بهداشتی و حمایتی را ضروری دانست. وی همچنین سالمندان بی‌سرپرست، مجهول‌الهویه و رهاشده را از مسائل جدی به‌ویژه در مشهد عنوان کرد و تشکیل کارگروه ویژه، ایجاد بانک اطلاعاتی مشترک، تسریع در تعیین هویت و توسعه مراکز اقامتی استاندارد را از راهکارهای مورد نیاز برشمرد. روند شتابان سالمندی در خراسان رضوی نشان می‌دهد که مدیریت این پدیده تنها با افزایش ظرفیت مراکز نگهداری امکان‌پذیر نیست و توسعه خدمات سلامت، توانبخشی، مراقبت در منزل و ایجاد فرصت‌های مشارکت اجتماعی و بین‌نسلی باید همزمان دنبال شود مدیر کل بهزیستی خراسان رضوی بر ضرورت حرکت از نگهداری صرف سالمندان به سمت توانمندسازی، پیشگیری، مراقبت در منزل و سالمندی سالم تأکید دارد. برجی توسعه خدمات روزانه و جامعه‌محور، حمایت از خانواده‌های دارای سالمند و استفاده از ظرفیت تشکل‌های مردمی و خیران را از محورهای مهم در مواجهه با افزایش جمعیت سالمند عنوان کرده است. روند شتابان سالمندی در خراسان رضوی نشان می‌دهد که مدیریت این پدیده تنها با افزایش ظرفیت مراکز نگهداری امکان‌پذیر نیست و توسعه خدمات سلامت، توانبخشی، مراقبت در منزل و ایجاد فرصت‌های مشارکت اجتماعی و بین‌نسلی باید همزمان دنبال شود. استانداردسازی پنج مرکز نگهداری سالمندان در مشهد مدیر کل بهزیستی خراسان رضوی ادامه داد: در راستای اجرای طرح درجه‌بندی مراکز نگهداری سالمندان پنج مرکز شبانه‌روزی سالمندان در مشهد برای نخستین‌بار در کشور استانداردسازی شدند. برجی بیان کرد: اداره کل بهزیستی خراسان رضوی امروز در مسیر اجرای طرح درجه‌بندی مراکز نگهداری گام برمی‌دارد و در همین راستا این اقدام برای نخستین‌بار در کشور به صورت آزمایشی در کلانشهر مشهد اجرایی شد. مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی ادامه داد: پنج خانه سالمندان خانواده‌محور در استان فعالیت می‌کند که با وجود ظرفیت ۱۰ نفره هر مرکز هم‌اکنون حدود ۴۰ سالمند در این مراکز خانواده‌محور نگهداری می‌شوند. برجی با اشاره به فعالیت سه مرکز روزانه سالمندان در خراسان رضوی بیان کرد: با وجود فعالیت این مراکز میزان مراجعه سالمندان به آنها پایین است، در حالی که لازم است حضور و بهره‌مندی سالمندان از خدمات این مراکز افزایش یابد. وی گفت: اجرای طرح استانداردسازی و درجه‌بندی مراکز نگهداری سالمندان با هدف ارتقای کیفیت خدمات، بهبود شاخص‌های مراقبتی و افزایش سطح کیفی خدمات ارائه‌شده به سالمندان در دستور کار بهزیستی قرار دارد.∎​