گروه بین الملل- سمیرا عبدالملکی: شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون درباره پایان مأموریت نظامی‌ایالات متحده در عراق در بیانیه‌ای گفت: امروز، ایالات متحده و شرکای ما در ائتلاف، در راستای بیانیه مشترک سپتامبر ۲۰۲۴ میان ایالات متحده و عراق و همچنین منافع ملی آمریکا، رسماً به «عملیات عزم راسخ» در عراق پایان دادند.
براساس این بیانیه، خروج منظم نیروها و تجهیزات ائتلاف آمریکایی از پایگاه هوایی اربیل، نشان‌دهنده «پایان موفقیت‌آمیز» مأموریت نظامی‌ای است که به ظن آن منجر به شکست داعش در عراق شد.
شان پارنل گفت: این نقطه عطف، بازتاب‌دهنده موفقیت کارزاری ۱۲ ساله است که داعش را به عنوان یک تهدید نظامی‌سازمان‌یافته در عراق و سراسر منطقه در هم شکست. این رویداد همچنین نشان‌دهنده گذار از یک مأموریت ائتلافیِ دوران جنگ به تلاشی امنیتی با رهبری عراق است که از حمایت یک رابطه امنیتی دوجانبه و متعارف‌تر برخوردار خواهد بود.
سخنگوی پنتاگون افزود: انتظار داریم که نیروهای امنیتی عراق، از جمله نیروهای پیشمرگه و سایر نیروهای امنیتی در اقلیم کردستان عراق، رهبری تلاش‌های مستمر برای تأمین امنیت عراق و سرکوب بقایای داعش را بر عهده بگیرند. وزارت جنگ ایالات متحده همچنان به ارائه آموزش‌های هدفمند و پشتیبانی اطلاعاتی به شرکای عراقی خود ادامه خواهد داد. به گفته او، مسئولیت اصلی رسیدگی به چالش‌های امنیتی باقی‌مانده در عراق - از جمله بقایای داعش و سایر نیروهای مسلح - اکنون بر عهده دولت عراق است. پارنل گفت: ایالات متحده همچنان به مبارزه با تروریسم متعهد است و به همکاری با عراق و شرکای خود ادامه خواهد داد تا اطمینان حاصل شود که داعش هرگز نمی‌تواند از خاک عراق دوباره سازمان‌دهی و احیا شود. ایالات متحده از عراقی قدرتمند و دارای حاکمیت مستقل حمایت می‌کند که مرزهای خود را ایمن سازد، از مردمش محافظت کند و به عنوان پایه‌ای برای همکاری‌های عمیق‌تر تجاری، دیپلماتیک و امنیتی میان دو کشور عمل نماید.
فرآیند خروج نیروهای آمریکایی
۳ ژانویه ۲۰۲۰، ارتش آمریکا به دستور دونالد ترامپ در نزدیکی فرودگاه بغداد سردار شهید قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران، و ابومهدی المهندس، از فرماندهان ارشد حشدالشعبی عراق، را در عملیاتی تروریستی به شهادت رساند.
چند روز بعد، پارلمان عراق در جلسه‌ای فوق‌العاده از دولت خواست حضور نیروهای خارجی در کشور را پایان دهد و درخواست بغداد برای کمک ائتلاف بین‌المللی ضد داعش را لغو کند. این مصوبه از نظر حقوقی الزام‌آور به معنای قانون نبود، اما نقطه عطفی در رابطه بغداد و واشنگتن محسوب شد.
عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر وقت عراق، حتی پیش از رأی پارلمان بر ضرورت پایان حضور نیروهای خارجی تأکید کرده بود. پس از رأی نیز از واشنگتن خواست سازوکاری برای اجرای تصمیم پارلمان تدوین شود؛ درخواستی که دولت دونالد ترامپ در آن مقطع نپذیرفت و گفت گفت‌وگو با بغداد را باید در چارچوب «شراکت راهبردی» دنبال کرد.اما آنچه در ۲۰۲۰ آغاز شد، با رفتن عبدالمهدی متوقف نشد.
چرا آمریکا در ۲۰۱۴ برگشت؟
برای فهم میراث این حضور، باید به عقب‌تر برگشت. دسامبر ۲۰۱۱ آخرین سربازان آمریکایی عراق را ترک کردند. بر اساس توافق امنیتی دو کشور، قرار بود نیروهای آمریکا تا پایان همان سال از عراق خارج شوند. اما کمتر از سه سال بعد، صحنه کاملاً تغییر کرد.در سال ۲۰۱۴، داعش بخش‌های گسترده‌ای از عراق را تصرف کرد و موصل، دومین شهر بزرگ کشور، سقوط کرد. نیروهای عراقی در برخی مناطق مواضع خود را ترک کردند و بخشی از تجهیزات آمریکایی نیز به دست داعش افتاد. در همین شرایط، بغداد بار دیگر از آمریکا و ائتلاف بین‌المللی برای مقابله با داعش درخواست کمک کرد. ائتلاف بین‌المللی ضد داعش در همان سال شکل گرفت و آمریکا بار دیگر به عراق بازگشت. این بار مأموریت، اشغال عراق نبود؛ مأموریت اعلام‌شده، آموزش و تجهیز نیروهای عراقی، عملیات هوایی و پشتیبانی اطلاعاتی برای شکست داعش بود.
نتیجه در سال‌های بعد، تغییر اساسی در توازن نظامی‌بود. آمریکا اعلام کرده است که ائتلاف بیش از ۲۲۵ هزار نیروی امنیتی و پلیس را آموزش داده و بیش از چهار میلیارد دلار تجهیزات در اختیار نیروهای عراقی قرار داده است.
از ۱۷۰ هزار سرباز
تا خروج آخرین نیروها
مقیاس حضور آمریکا نیز در این سال‌ها دگرگون شد. در دوره جنگ عراق، شمار نیروهای آمریکایی در اوج خود در سال ۲۰۰۷ به بیش از ۱۷۰ هزار نفر رسید؛ اما در سال‌های پایانی حضور، این عدد به حدود ۲۵۰۰ نفر کاهش یافت و مأموریت نیروها نیز عمدتاً به آموزش، مشاوره و مقابله با داعش محدود شد. همزمان، پایگاه‌هایی که زمانی نماد حضور نظامی‌آمریکا بودند، یکی پس از دیگری به نیروهای عراقی تحویل داده شدند. پایگاه K1 در کرکوک و کمپ تاجی از جمله این مراکز بودند. تنها در انتقال کمپ تاجی در سال ۲۰۲۰، تجهیزات و اموالی به ارزش حدود ۳۴۷ میلیون دلار به نیروهای عراقی واگذار شد و بیش از ۴۷ هزار نیروی عراقی در این پایگاه آموزش دیده بودند.
در ژانویه ۲۰۲۶ نیز ارتش عراق کنترل کامل پایگاه عین‌الاسد را پس از خروج نیروهای آمریکایی در دست گرفت؛ پایگاهی که سال‌ها یکی از مهم‌ترین مراکز حضور آمریکا در عراق بود.
در واقع، بخشی از میراث آمریکا در عراق دیگر سرباز آمریکایی نیست؛ پایگاه، تجهیزات، ساختار آموزشی و نیروی نظامی‌عراقی‌ای است که طی سال‌ها با مدل آموزش و تسلیحات آمریکایی ساخته و تجهیز شده است.
چرا ترامپ توافق بایدن را
متوقف نکرد؟
اینجا یکی از مهم‌ترین پرسش‌های این پرونده مطرح می‌شود: توافق خروج در دولت بایدن شکل گرفت؛ پس چرا دولت ترامپ آن را لغو نکرد؟ پاسخ را باید در تفاوت میان دولت امضاکننده و منافع راهبردی آمریکا جست‌وجو کرد. دولت بایدن در سال ۲۰۲۴ مسیر خروج را بر اساس ارزیابی مشترک واشنگتن و بغداد از توانایی نیروهای عراقی و کاهش تهدید داعش طراحی کرد. دولت ترامپ در سال ۲۰۲۶ این مسیر را متوقف نکرد، بلکه آن را اجرا کرد.
ترامپ در دیدار ژوئیه ۲۰۲۶ با نخست‌وزیر عراق، صریحاً گفت آمریکا دیگر تصور نمی‌کند حضور نظامی‌در عراق ضروری باشد و تأکید کرد رابطه دو کشور می‌تواند بر اقتصاد و همکاری‌های دیگر متمرکز شود. پنتاگون نیز پس از آن اعلام کرد جدول زمانی خروج، همان توافق ۲۰۲۴ است.
از این زاویه، خروج برای دولت ترامپ الزاماً «اجرای میراث بایدن» نیست؛ بلکه می‌تواند به‌عنوان انتقال مأموریت از جنگ و حضور نظامی‌مستقیم به رابطه امنیتی دوجانبه، بدون استقرار گسترده نیرو، تفسیر شود. مقام‌های آمریکایی نیز گفته‌اند هدف، حرکت به سمت یک شراکت امنیتی بلندمدت با عراق است. در حالی که نیروهای نظامی‌آمریکا پس از دو دهه مداخله این کشور که منجر به کشته شدن صدها هزار غیرنظامی‌عراقی و هزاران سرباز آمریکایی شد، پایگاه‌های خود در عراق را ترک می‌کنند، مشاور امنیتی نخست وزیر عراق اظهار داشت: امروز با پایان ماموریت ائتلاف بین‌المللی و حضور نیروهای آن به یک نقطه عطف مهم می‌رسیم.
براساس این بیانیه، خروج منظم نیروها و تجهیزات ائتلاف آمریکایی از پایگاه هوایی اربیل، نشان‌دهنده «پایان موفقیت‌آمیز» مأموریت نظامی‌ای است که به ظن آن منجر به شکست داعش در عراق شد.
شان پارنل گفت: این نقطه عطف، بازتاب‌دهنده موفقیت کارزاری ۱۲ ساله است که داعش را به عنوان یک تهدید نظامی‌سازمان‌یافته در عراق و سراسر منطقه در هم شکست. این رویداد همچنین نشان‌دهنده گذار از یک مأموریت ائتلافیِ دوران جنگ به تلاشی امنیتی با رهبری عراق است که از حمایت یک رابطه امنیتی دوجانبه و متعارف‌تر برخوردار خواهد بود.
سخنگوی پنتاگون افزود: انتظار داریم که نیروهای امنیتی عراق، از جمله نیروهای پیشمرگه و سایر نیروهای امنیتی در اقلیم کردستان عراق، رهبری تلاش‌های مستمر برای تأمین امنیت عراق و سرکوب بقایای داعش را بر عهده بگیرند. وزارت جنگ ایالات متحده همچنان به ارائه آموزش‌های هدفمند و پشتیبانی اطلاعاتی به شرکای عراقی خود ادامه خواهد داد. به گفته او، مسئولیت اصلی رسیدگی به چالش‌های امنیتی باقی‌مانده در عراق - از جمله بقایای داعش و سایر نیروهای مسلح - اکنون بر عهده دولت عراق است. پارنل گفت: ایالات متحده همچنان به مبارزه با تروریسم متعهد است و به همکاری با عراق و شرکای خود ادامه خواهد داد تا اطمینان حاصل شود که داعش هرگز نمی‌تواند از خاک عراق دوباره سازمان‌دهی و احیا شود. ایالات متحده از عراقی قدرتمند و دارای حاکمیت مستقل حمایت می‌کند که مرزهای خود را ایمن سازد، از مردمش محافظت کند و به عنوان پایه‌ای برای همکاری‌های عمیق‌تر تجاری، دیپلماتیک و امنیتی میان دو کشور عمل نماید.
فرآیند خروج نیروهای آمریکایی
۳ ژانویه ۲۰۲۰، ارتش آمریکا به دستور دونالد ترامپ در نزدیکی فرودگاه بغداد سردار شهید قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران، و ابومهدی المهندس، از فرماندهان ارشد حشدالشعبی عراق، را در عملیاتی تروریستی به شهادت رساند.
چند روز بعد، پارلمان عراق در جلسه‌ای فوق‌العاده از دولت خواست حضور نیروهای خارجی در کشور را پایان دهد و درخواست بغداد برای کمک ائتلاف بین‌المللی ضد داعش را لغو کند. این مصوبه از نظر حقوقی الزام‌آور به معنای قانون نبود، اما نقطه عطفی در رابطه بغداد و واشنگتن محسوب شد.
عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر وقت عراق، حتی پیش از رأی پارلمان بر ضرورت پایان حضور نیروهای خارجی تأکید کرده بود. پس از رأی نیز از واشنگتن خواست سازوکاری برای اجرای تصمیم پارلمان تدوین شود؛ درخواستی که دولت دونالد ترامپ در آن مقطع نپذیرفت و گفت گفت‌وگو با بغداد را باید در چارچوب «شراکت راهبردی» دنبال کرد.اما آنچه در ۲۰۲۰ آغاز شد، با رفتن عبدالمهدی متوقف نشد.
چرا آمریکا در ۲۰۱۴ برگشت؟
برای فهم میراث این حضور، باید به عقب‌تر برگشت. دسامبر ۲۰۱۱ آخرین سربازان آمریکایی عراق را ترک کردند. بر اساس توافق امنیتی دو کشور، قرار بود نیروهای آمریکا تا پایان همان سال از عراق خارج شوند. اما کمتر از سه سال بعد، صحنه کاملاً تغییر کرد.در سال ۲۰۱۴، داعش بخش‌های گسترده‌ای از عراق را تصرف کرد و موصل، دومین شهر بزرگ کشور، سقوط کرد. نیروهای عراقی در برخی مناطق مواضع خود را ترک کردند و بخشی از تجهیزات آمریکایی نیز به دست داعش افتاد. در همین شرایط، بغداد بار دیگر از آمریکا و ائتلاف بین‌المللی برای مقابله با داعش درخواست کمک کرد. ائتلاف بین‌المللی ضد داعش در همان سال شکل گرفت و آمریکا بار دیگر به عراق بازگشت. این بار مأموریت، اشغال عراق نبود؛ مأموریت اعلام‌شده، آموزش و تجهیز نیروهای عراقی، عملیات هوایی و پشتیبانی اطلاعاتی برای شکست داعش بود.
نتیجه در سال‌های بعد، تغییر اساسی در توازن نظامی‌بود. آمریکا اعلام کرده است که ائتلاف بیش از ۲۲۵ هزار نیروی امنیتی و پلیس را آموزش داده و بیش از چهار میلیارد دلار تجهیزات در اختیار نیروهای عراقی قرار داده است.
از ۱۷۰ هزار سرباز
تا خروج آخرین نیروها
مقیاس حضور آمریکا نیز در این سال‌ها دگرگون شد. در دوره جنگ عراق، شمار نیروهای آمریکایی در اوج خود در سال ۲۰۰۷ به بیش از ۱۷۰ هزار نفر رسید؛ اما در سال‌های پایانی حضور، این عدد به حدود ۲۵۰۰ نفر کاهش یافت و مأموریت نیروها نیز عمدتاً به آموزش، مشاوره و مقابله با داعش محدود شد. همزمان، پایگاه‌هایی که زمانی نماد حضور نظامی‌آمریکا بودند، یکی پس از دیگری به نیروهای عراقی تحویل داده شدند. پایگاه K1 در کرکوک و کمپ تاجی از جمله این مراکز بودند. تنها در انتقال کمپ تاجی در سال ۲۰۲۰، تجهیزات و اموالی به ارزش حدود ۳۴۷ میلیون دلار به نیروهای عراقی واگذار شد و بیش از ۴۷ هزار نیروی عراقی در این پایگاه آموزش دیده بودند.
در ژانویه ۲۰۲۶ نیز ارتش عراق کنترل کامل پایگاه عین‌الاسد را پس از خروج نیروهای آمریکایی در دست گرفت؛ پایگاهی که سال‌ها یکی از مهم‌ترین مراکز حضور آمریکا در عراق بود.
در واقع، بخشی از میراث آمریکا در عراق دیگر سرباز آمریکایی نیست؛ پایگاه، تجهیزات، ساختار آموزشی و نیروی نظامی‌عراقی‌ای است که طی سال‌ها با مدل آموزش و تسلیحات آمریکایی ساخته و تجهیز شده است.
چرا ترامپ توافق بایدن را
متوقف نکرد؟
اینجا یکی از مهم‌ترین پرسش‌های این پرونده مطرح می‌شود: توافق خروج در دولت بایدن شکل گرفت؛ پس چرا دولت ترامپ آن را لغو نکرد؟ پاسخ را باید در تفاوت میان دولت امضاکننده و منافع راهبردی آمریکا جست‌وجو کرد. دولت بایدن در سال ۲۰۲۴ مسیر خروج را بر اساس ارزیابی مشترک واشنگتن و بغداد از توانایی نیروهای عراقی و کاهش تهدید داعش طراحی کرد. دولت ترامپ در سال ۲۰۲۶ این مسیر را متوقف نکرد، بلکه آن را اجرا کرد.
ترامپ در دیدار ژوئیه ۲۰۲۶ با نخست‌وزیر عراق، صریحاً گفت آمریکا دیگر تصور نمی‌کند حضور نظامی‌در عراق ضروری باشد و تأکید کرد رابطه دو کشور می‌تواند بر اقتصاد و همکاری‌های دیگر متمرکز شود. پنتاگون نیز پس از آن اعلام کرد جدول زمانی خروج، همان توافق ۲۰۲۴ است.
از این زاویه، خروج برای دولت ترامپ الزاماً «اجرای میراث بایدن» نیست؛ بلکه می‌تواند به‌عنوان انتقال مأموریت از جنگ و حضور نظامی‌مستقیم به رابطه امنیتی دوجانبه، بدون استقرار گسترده نیرو، تفسیر شود. مقام‌های آمریکایی نیز گفته‌اند هدف، حرکت به سمت یک شراکت امنیتی بلندمدت با عراق است. در حالی که نیروهای نظامی‌آمریکا پس از دو دهه مداخله این کشور که منجر به کشته شدن صدها هزار غیرنظامی‌عراقی و هزاران سرباز آمریکایی شد، پایگاه‌های خود در عراق را ترک می‌کنند، مشاور امنیتی نخست وزیر عراق اظهار داشت: امروز با پایان ماموریت ائتلاف بین‌المللی و حضور نیروهای آن به یک نقطه عطف مهم می‌رسیم.