سینا احدیان | روزنامه‌نگار

همزمان با افزایش فشارهای اقتصادی از سوی آمریکا، دولت و شهرداری تهران اقدامات عملی تازه‌ای را برای کاهش فشارهای اقتصادی، افزایش تاب آوری و مبارزه با جنگ اقتصادی آغاز کرده‌اند.‌اقتصاد ایران در ماه‌های اخیر همزمان با ادامه جنگ، با فشار سنگین اقتصادی و ارزی روبه‌رو بوده است. اگر در ماه‌های نخست، بخش مهمی از فشار در میدان نظامی خود را نشان می‌داد، اکنون بخش اقتصادی به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رویارویی تبدیل شده است؛ به‌ویژه آنکه سیاست فشار اقتصادی واشنگتن نیز تشدید شده است.‌ اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در مردادماه از آغاز کارزار اقتصادی جدید این کشور علیه ایران با عنوان طرد اقتصادی خبر داد؛ کارزاری که هدف آن افزایش فشار بر جریان‌های مالی، درآمدهای ارزی و شبکه‌های تجاری ایران عنوان شده است. این سیاست در هفته‌های اخیر نیز با تحریم‌های جدید ادامه یافته است.‌در چنین شرایطی، مفهوم تاب‌آوری اقتصادی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ یعنی اقتصادی که بتواند جریان کالا و ارز را حفظ کند، قدرت خرید خانوار را تا حد امکان تقویت کند و در بازارهایی مانند ارز و طلا اجازه ندهد فعالیت‌های غیرشفاف به التهاب بیشتر منجر شود.‌بررسی مجموعه خبرهای اقتصادی روزهای اخیر نشان می‌دهد همزمان با فشار خارجی، مجموعه‌ای از تصمیم‌ها و اقدامات داخلی نیز با هدف افزایش عرضه ارز، تقویت معیشت، مدیریت بازار کالا و مقابله با فعالیت‌های سوداگرانه در حال اجراست. این اقدامات را می‌توان در قالب 7خبر برای کاهش فشار اقتصادی بر مردم مرور کرد.

۲ میلیارد دلار در راه بازار ارز
یکی از مهم‌ترین خبرهای اقتصادی، آغاز عرضه گسترده اسکناس ارز از سوی بانک مرکزی است. براساس اعلام بانک مرکزی، در مجموع ۲میلیارد دلار اسکناس برای عرضه به بازار درنظر گرفته شده که مرحله نخست آن به ارزش یک میلیارد دلار از امروز آغاز شده است. در این طرح، افراد بالای ۱۸سال می‌توانند با ارائه کارت ملی تا سقف ۱۰هزار دلار ارز دریافت کنند. به این ترتیب، سقف دریافت ارز برای اشخاص حقیقی به شکل قابل توجهی افزایش یافته و دسترسی مردم به بازار رسمی ارز بیشتر شده است. عرضه گسترده اسکناس در شرایطی انجام می‌شود که دشمن تمرکز خود را به بازار ارز ایران معطوف کرده و تلاش دارد با برهم زدن آرامش ارزی کشور، برای گرفتن امتیاز در مذاکرات، مقامات و مردم را تحت فشار قرار دهد. اهمیت این اقدام فقط به رقم ۲میلیارد دلار محدود نمی‌شود. افزایش حجم عرضه می‌تواند به‌معنای حضور پررنگ‌تر بازار رسمی در پاسخ به تقاضای ارز باشد و بخشی از نیاز متقاضیان را از مسیر بانکی و رسمی تأمین کند. به بیان دیگر، سیاستگذار پولی به جای اینکه بازار ارز را تنها از سمت تقاض ا مدیریت کند، ابزار افزایش عرضه را نیز فعال کرده ؛ اقدامی که با هدف پاسخگویی مستقیم به تقاضای ارز و مدیریت بازار انجام شده است.


شتاب تورم کمتر شد
 در شرایطی که رشد قیمت‌ها در ماه‌های ابتدایی سال به محدوده‌ای نگران‌کننده رسیده بود، آمارهای مرکز آمار ایران نشان می‌دهد سرعت رشد تورم از تابستان نسبت به ماه‌های بحرانی ابتدای سال کاهش یافته است. تورم ماهانه که بیانگر تغییر سطح عمومی قیمت‌ها در هر‌ماه است، در فروردین امسال ۵درصد بود و در اردیبهشت به ۸/۸درصد رسید؛ نرخی که در آن مقطع نگرانی‌های زیادی درباره ادامه شتاب افزایش قیمت‌ها ایجاد کرد. در خرداد نیز تورم ماهانه 9/5درصد ثبت شد. اما از تیرماه، فاصله محسوسی با این ارقام ایجاد شد. تورم ماهانه در تیر به 1/3درصد کاهش یافت و در مرداد نیز 4/3درصد ثبت شد. تازه‌ترین گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد تورم ماهانه شهریور با اندکی افزایش به 2/4درصد رسیده است. بنابراین اگرچه در شهریور افزایش ماهانه قیمت‌ها نسبت به مرداد ثبت شده، اما سرعت رشد قیمت‌ها همچنان با ارقام بسیار بالای ماه‌های نخست سال فاصله دارد. این آمار یک پیام مهم برای اقتصاد دارد. شوک تورمی شدید ابتدای سال در ماه‌های بعد با همان شدت ادامه پیدا نکرده است. ادامه این مسیر، درصورت تداوم، می‌تواند زمینه را برای آرام‌تر شدن روند افزایش قیمت‌ها فراهم کند. به‌عبارت ساده‌تر، هنوز تورم بالاست، اما اقتصاد از دوره‌ای که قیمت‌ها با سرعت‌های ۵ تا ۹درصدی در‌ ماه بالا می‌رفتند فاصله گرفته ‌ و همین کاهش شتاب، یکی از نشانه‌های مهم برای سیاستگذار و خانوارهاست.

 ترمز واردات خودروهای لوکس کشیده شد
محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، اعلام کرده است که واردات خودروهای لوکس با دستور رئیس‌جمهور‌ متوقف شده و این تصمیم شامل مسیر واردات خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز می‌شود.‌ این تصمیم در شرایطی گرفته شده که بانک مرکزی در هفته‌های اخیر بر محدودیت منابع ارزی و تقدم تأمین نیازهای ضروری کشور تأکید کرده است. دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی نیز اعلام کرده ‌‌‌‌ در شرایط محدودیت منابع، اولویت تخصیص ارز با نیازهای ضروری است و بانک مرکزی برای واردات خودرو ارز تخصیص نداده است.‌به این ترتیب، سیاست ارزی کشور به سمت تمرکز بیشتر بر کالاهای ضروری و خودروهای اقتصادی حرکت می‌کند و مصرف ارز برای خودروهای بسیار‌گران‌قیمت محدودتر می‌شود.

 «تورم صفر» برای 21کالای اساسی در تهران
در کنار اقدامات دولت، طرح جامع معیشتی مدیریت شهری با عنوان «تورم‌صفر» با حضور علیرضا زاکانی، شهردار تهران کلید خورد؛ طرحی که با هدف مقابله با تهاجم اقتصادی و حمایت از معیشت و سفره مردم شروع شده و تا 6‌ماه ادامه دارد.‌ شهرداری تهران طرح «تورم صفر» را برای ۱۲قلم کالای اساسی آغاز کرده که قرار است قیمت این کالاها به‌مدت ۶‌ماه در میادین میوه‌و‌تره‌بار و فروشگاه‌های شهروند ثابت بماند. این اقلام شامل برنج، گوشت، ماکارونی، روغن، شکر، خرما، سویا، عدس، لوبیا چیتی، لوبیا قرمز، نخود و لپه است. مدیریت شهری اعلام کرده است که در مرحله نخست، شبکه فروشگاه‌های شهروند و میادین میوه‌و‌تره‌بار در اجرای این طرح حضور خواهند داشت

جنگ تاب‌آوری
مجموع این خبرها تصویری از مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی در میانه فشارهای خارجی ارائه می‌کند؛ از افزایش عرضه ارز و دسترسی بیشتر مردم به بازار رسمی گرفته تا افزایش اعتبار کالابرگ، باز شدن مسیر واردات موبایل، محدود کردن مصرف ارز در واردات ‌خودروهای لوکس و مقابله با معاملات غیرشفاف و اخلالگران ارزی. این اقدامات به‌تنهایی به‌معنای پایان مشکلات اقتصادی یا کاهش فوری هزینه‌های زندگی نیست، اما هرکدام بخشی از مسئله را هدف گرفته‌اند: ارز، قدرت خرید، عرضه کالا و شفافیت بازار. در شرایطی که فشار اقتصادی خارجی به یکی از محورهای مهم رویارویی تبدیل شده و سیاست‌های واشنگتن نیز بر تشدید فشار مالی و تجاری متمرکز است، حفظ جریان کالا و ارز و مراقبت از قدرت خرید خانوارها بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. تجربه ماه‌های اخیر نیز نشان داده است ‌ در کنار سیاست‌های کلان، اقداماتی که مستقیما به عرضه کالا، تأمین ارز و حمایت از خانوارها مربوط می‌شوند، بیشترین اثر را در زندگی روزمره مردم دارند. اکنون ایران استوار در کنار میدان نظامی، در میدان دیگری نیز در حال آزمون است؛ میدان تاب‌آوری اقتصادی. در این میدان، افزایش عرضه، نظارت بر بازار، ساماندهی شبکه تولید و توزیع، حمایت از مصرف‌کننده، تأمین کالاهای ضروری و مقابله با فعالیت‌های مخرب بازار، ابزارهایی هستند که می‌توانند بخشی از فشار ناشی از جنگ و تحریم‌های ظالمانه را مدیریت کنند.

۳۰۰ تا ۵۰۰هزار تومان بیشتر برای کالابرگ
در حوزه معیشت، افزایش اعتبار کالابرگ ‌ در دستور کار قرار گرفته است. براساس اظهارات سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس، قرار است بین ۳۰۰ تا ۵۰۰هزار تومان به اعتبار فعلی کالابرگ بخشی از مشمولان اضافه شود. این افزایش برای همه افراد یکسان نخواهد بود و دهک‌های پایین‌تر می‌توانند سهم بیشتری از افزایش اعتبار را دریافت کنند. همچنین برآورد شده است که حدود ۴۰ تا ۵۰میلیون نفر مشمول این افزایش اعتبار شوند.
افزایش اعتبار کالابرگ از این جهت اهمیت دارد که حمایت معیشتی را مستقیما به حوزه خرید کالاهای ضروری خانوار مرتبط می‌کند. در شرایط افزایش هزینه‌های زندگی، استفاده از اعتبار کالابرگ برای خرید اقلام اساسی می‌تواند بخشی از فشار هزینه‌ای خانوارهای هدف را کاهش دهد و در مقابل با افزایش تقاضا به تولید نیز کمک کند.
در کنار افزایش اعتبار کالابرگ، دولت برای شناسایی خانوارهایی که به حمایت بیشتری نیاز دارند نیز برنامه‌ریزی کرده است. رئیس سازمان برنامه و بودجه از شناسایی حدود ۴۴میلیون نفر برای دریافت حمایت بیشتر کالابرگی خبر داده است. به‌گفته حمید پورمحمدی، اعتبار کالابرگ این گروه در مهرماه افزایش خواهد یافت و برای بخشی از مشمولان نیز پیامک ارسال می‌شود تا اطلاعات لازم برای مشخص شدن وضعیت آنها تکمیل شود.
خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی و افرادی که از سوی این نهادها واجد شرایط دریافت حمایت بیشتر شناخته شده‌اند، بدون نیاز به اقدام جدید در فهرست افزایش حمایت قرار می‌گیرند. این اقدام در واقع مکمل افزایش کلی اعتبار کالابرگ است و تلاش دارد منابع حمایتی را بیشتر به سمت خانوارهایی هدایت کند که نیاز بیشتری به پشتیبانی معیشتی دارند.

کاهش 20تا 30درصدی قیمت موبایل
 بازار موبایل یکی دیگر از بازارهایی است که طی هفته‌های اخیر شاهد یک خبر مثبت برای مصرف‌کنندگان بوده است.‌پس از چند‌ماه وقفه، ثبت سفارش واردات تلفن همراه دوباره آغاز شد و با ورود محموله‌های جدید، فشار عرضه در بازار کاهش پیدا کرد. رئیس انجمن تلفن همراه ایران اعلام کرده ‌ که از زمان بازشدن دوباره ثبت سفارش، قیمت موبایل در بازار حدود ۲۰ تا ۳۰درصد کاهش یافته است.‌این تجربه بار دیگر نشان می‌دهد ‌ افزایش عرضه در بازار کالاهای وارداتی می‌تواند مستقیما روی قیمت مصرف‌کننده اثر بگذارد. موبایل نیز به‌دلیل سهم بالای آن در سبد هزینه خانوار و کاربرد گسترده در زندگی روزمره، ازجمله کالاهایی است که تغییر قیمت آن برای میلیون‌ها مصرف‌کننده قابل لمس است. بازگشت ثبت سفارش در واقع مسیر تأمین کالا را دوباره فعال می‌کند و درصورت ادامه ورود محموله‌های جدید، می‌تواند به ثبات بیشتر بازار کمک کند.

مقابله با دلالی در بازار ارز و طلا
همزمان با افزایش عرضه رسمی ارز، برخورد با فعالیت‌های غیرشفاف و معاملات فردایی و کاغذی نیز تشدید شده است.‌سخنگوی فراجا از دستگیری یک سرشبکه سابقه‌دار در زمینه معاملات فردایی و کاغذی به همراه ۱۰نفر از مرتبطان وی خبر داده است. همچنین 5حساب بانکی اجاره‌ای مرتبط با این پرونده مسدود شده و طبق اعلام پلیس، گردش مالی متهم اصلی به حدود ۲۴۰هزار میلیارد تومان رسیده است. متهمان پس از تحقیقات در اختیار مرجع قضایی قرار گرفته‌اند.‌اهمیت برخورد با چنین شبکه‌هایی در آن است که بازار ارز و طلا در شرایط التهاب اقتصادی بیش از هر زمان دیگری به شفافیت و دسترسی به اطلاعات واقعی نیاز دارد. معاملات خارج از چارچوب رسمی می‌تواند تصویر متفاوتی از عرضه و تقاضا ایجاد کند و بر انتظارات فعالان بازار اثر بگذارد.‌ورود پلیس امنیت اقتصادی به این حوزه، در کنار سیاست افزایش عرضه رسمی ارز، 2مسیر مکمل را شکل می‌دهد: از یک‌سو افزایش عرضه برای پاسخ به تقاضای واقعی و از سوی دیگر برخورد با فعالیت‌هایی که طبق اعلام پلیس خارج از چارچوب‌های قانونی انجام می‌شوند.