به گزارش خبرگزاری آنا، ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی، امروز در نشست «آسیبشناسی ساختار و افقهای بازآرایی حکمرانی فضای مجازی کشور» در خانه اندیشهورزان ایران، با تشریح روند شکلگیری و تحول فضای مجازی گفت: فضای مجازی یک پدیده اجتماعی و اقتصادی است که ظهور آن با فروپاشی و پایان جنگ سرد همزمان شد و در دوره دولت کلینتون، با ورود رایانههای شخصی به خانهها و گسترش اینترنت از محیطهای نظامی و دانشگاهی به جامعه، به تدریج به عنوان یک بازار مورد توجه قرار گرفت.
فضای مجازی از بازار فناوری تا عرصه قدرت
فیروزآبادی ادامه داد: اینترنت ابتدا در محیطهای نظامی آمریکا مورد استفاده قرار گرفت و سپس به دانشگاهها راه پیدا کرد، اما با گسترش آن، نگاه امنیتی به تدریج جای خود را به نگاه اقتصادی داد و فضای مجازی به عنوان بازاری دیده شد که میتوانست تحول جدیدی در نظام سرمایهداری ایجاد کند و به یکی از عوامل قدرتآفرینی برای آمریکا تبدیل شود.
وی افزود: با وقوع حادثه ۱۱ سپتامبر و توجه بیشتر به خدمات و ظرفیتهایی که پلتفرمها ایجاد کرده بودند، وجه امنیتی فضای مجازی در جهان پررنگتر شد و این پدیده از یک موضوع اجتماعی و اقتصادی در چارچوب سرمایهداری، به عرصهای با ابعاد امنیتی نیز تبدیل شد.
دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی با اشاره به شکلگیری مفهوم «سرمایهداری پلتفرمی» و «سرمایهداری نظارتی» اظهار کرد: در کنار نظام سرمایهداری، پدیدهای تحت عنوان سرمایهداری پلتفرمی شکل گرفت و فضای مجازی نیز تحولاتی را در نظام قدرت جهان ایجاد کرد که یکی از نتایج آن خلق قدرت نرم بود.
قدرت سایبری به یکی از مؤلفههای قدرت تبدیل شده است
فیروزآبادی با اشاره به تحولات نظری در حوزه قدرت گفت: در ادامه این تحولات، بحث قدرت سایبری مطرح شد و داراییهایی که در فضای مجازی شکل گرفتند، به پیدایش مفاهیمی مانند قدرت سایبری و امنیت سایبری منجر شدند.
وی افزود: با ظهور هوش مصنوعی نیز باید منتظر یک تغییر پارادایم در حوزه امنیت سایبری باشیم و حکومتها باید این تحول را جدی بگیرند.
دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی با اشاره به ابعاد سیاسی و امنیتی این تحولات گفت: در آغاز این روند، باید به این نکته توجه میکردیم که جنبه امنیتی این پدیده چگونه شکل میگیرد. فضای مجازی مانند استعمار، یک پدیده اقتصادی و اجتماعی است که میتواند اهداف سیاسی نیز داشته باشد و تحقق این اهداف سیاسی، مسائل امنیتی جدیدی ایجاد میکند.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم این پدیده را با یک مفهوم تاریخی مقایسه کنیم، میتوان گفت فضای مجازی در برخی ابعاد شباهتهایی با استعمار دارد؛ با این تفاوت که سازوکارها و ابزارهای آن در بستر فناوری و شبکه شکل گرفتهاند.
توسعه و صیانت باید همزمان در حکمرانی دنبال شود
فیروزآبادی با اشاره به شکلگیری شورای عالی فضای مجازی گفت: رهبر انقلاب از همان ابتدا نسبت به ابعاد این پدیده توجه ویژهای داشتند و مداخله ایشان فراتر از شورای عالی اطلاعرسانی بود و بر شکلگیری یک شورای عالی به عنوان نقطه کانونی سیاستگذاری این حوزه تأکید شد.
وی افزود: حدود سه سال و نیم پس از فرمان تشکیل شورای عالی فضای مجازی، فرمان دیگری صادر شد که در آن، در کنار جنبه امنیتی و صیانتی، موضوع توسعه نیز به صورت جدی مورد توجه قرار گرفت و از همین مسیر، بحث شبکه ملی اطلاعات نیز اهمیت بیشتری پیدا کرد.
دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی تصریح کرد: در روند فعالیت شورای عالی فضای مجازی نیز اصلاحاتی صورت گرفت و تعداد اعضای دولتی افزایش یافت، اما به نظر من مدیریت فضای مجازی در دولت همچنان یکی از موضوعات مهمی است که نیازمند توجه بیشتر است.
جایگاه شورای عالی فضای مجازی باید متناسب با مأموریت آن باشد
فیروزآبادی درباره ساختار حکمرانی فضای مجازی گفت: یکی از مسائل مهم، جایگاه شورای عالی فضای مجازی در نظام قدرت کشور است. با وجود تأکیدهای صورتگرفته درباره اهمیت این شورا، جایگاه آن در برخی ابعاد نظام قدرت و بودجه کشور نیازمند توجه و بازنگری است.
وی ادامه داد: یکی از موضوعات قابل بررسی، تناسب میان ظرفیت اعضای شورا و مأموریتهایی است که بر عهده آن قرار گرفته است و این موضوع میتواند در بازنگری ساختار شورا مورد توجه قرار گیرد.
دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی با اشاره به تحول مفهوم حکمرانی اظهار کرد: در شیوه حکمرانی جدید، در بسیاری از کشورها نوعی تغییر در الگوی قدرت و حکمرانی شکل گرفته است. اساساً مفهوم حکمرانی به معنای امروز آن، با توسعه فضای مجازی و پیچیدهتر شدن نظامات اجتماعی ارتباط دارد.
وی افزود: پیش از این، بیشتر با مفهوم حاکمیت و ساختارهای سلسلهمراتبی مواجه بودیم، اما با توسعه فضای مجازی، نظامات اجتماعی پیچیدهتر شدهاند و حکمرانی نیز از حالت سلسلهمراتبی فاصله گرفته است.
سیاستگذاری فضای مجازی به رویکرد هماهنگ نیاز دارد
فیروزآبادی با تأکید بر ضرورت بازنگری در ساختارهای کشور گفت: ساختارهای کشور باید متناسب با تحولاتی که در فضای مجازی رخ دادهاند، امکان تنظیم سیاست و رویکرد هماهنگ را داشته باشند.
وی ادامه داد: رویکرد اختلافی در تنظیمگری و سیاستگذاری فضای مجازی از ابتدا با چالش مواجه خواهد شد و سیاستگذاری در این حوزه به هماهنگی میان بخشهای مختلف نیاز دارد.
دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی تصریح کرد: فضای مجازی باید مانند سایر ارکان حکمرانی مورد توجه قرار گیرد و ساختارهای سیاستگذاری و تنظیمگری آن نیز باید با پیچیدگیهای جدید این حوزه تناسب داشته باشند.
ظرفیتسازی ملی باید همگام با تحولات فضای مجازی پیش برود
فیروزآبادی یکی دیگر از موانع موجود را مسئله ظرفیت کشور برای اجرای سیاستها دانست و گفت: یکی از موضوعات مهم در این سالها، فهم فضای مجازی و همچنین وجود ظرفیت لازم برای اجرای سیاستها بوده است.
وی افزود: برای نمونه، سند هویت در فضای مجازی در شورای عالی فضای مجازی تدوین و تصویب شد، اما در زمان خود ظرفیت کافی برای پیادهسازی کامل آن در کشور وجود نداشت.
دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی ادامه داد: در حوزه فناوری و شبکه ملی اطلاعات نیز ظرفیتهایی ایجاد شد و در مجموع، مردم در مقاطع مختلف توانستند نیازهای خود را از طریق فضای مجازی تأمین کنند.
وی با اشاره به تجربه دوران کرونا اظهار کرد: در دوران کرونا، نظام آموزشی کشور فعال ماند، نظام اطلاعرسانی به فعالیت خود ادامه داد و نظام بانکی و سلامت نیز بخش مهمی از خدمات خود را از طریق فضای مجازی ارائه کردند.
فیروزآبادی در پایان گفت: ظرفیتسازی باید فراتر از شورای عالی فضای مجازی و در سطح کشور دنبال شود تا توان سیاستگذاری، اجرا و مواجهه با تحولات جدید فناوری متناسب با سرعت این تحولات افزایش پیدا کند.
انتهای پیام/