به گزارش خبرگزاری تسنیم از اسلامشهر، هر روز میلیونها لیتر آب تصفیهشده با هزینههای هنگفت، در بستر رودخانه سالور مرز بین شهرستان اسلامشهر و بهارستان رها میشود و در میان لجن و فاضلاب خام، به آلایندهای زیستمحیطی تبدیل میشود. درست در همان زمان، کشاورزان اسلامشهر برای آبیاری اراضی خود چاههای عمیقتری حفر میکنند و دشت اسلامشهر با نرخ سالانه تا 28 سانتیمتر در حال فرونشست است.
تصفیهخانه فاضلاب واوان اسلامشهر، در زمینی به مساحت 7 هکتار احداث شده و ظرفیت تصفیه 22 هزار مترمکعب فاضلاب در شبانهروز را دارد که قابل توسعه تا 44 هزار مترمکعب است. این مجموعه برای پوشش جمعیتی معادل 750 هزار نفر از شهرهای اسلامشهر، شهرک امام حسین(ع)، مسکن مهر ضیاءآباد، شهرک امامخمینی(ره) و واوان طراحی شده و قرار است در 3 مدول به ظرفیت نهایی 132 هزار مترمکعب در شبانهروز برسد.
اما مشکل اصلی اینجاست که پساب خروجی این تصفیهخانه، به جای هدایت به مصارف کشاورزی، صنعتی و فضای سبز، وارد رودخانه سالور میشود و با فاضلابهای شهری و صنعتی مخلوط شده و آب را آلوده میکند.
سال گذشته فرماندار اسلامشهر نیز با حضور در منطقه واوان و آغاز عملیات لایروبی رودخانه سالور برای رفع بوی نامطبوع و معضلات زیستمحیطی تأکید کرد که این رودخانه همواره مسیر ورود فاضلاب و آبهای سطحی بوده است.
هدررفت سرمایه ملی در بستر رودخانه سالور
متاسفانه آب تصفیهشده تصفیهخانه واوان بلا استفاده بوده و در رودخانه مجاور رها میشود و قراربوده پروژه مطالعه و اجرای خط انتقال و احداث ایستگاه پمپاژ از محل خروجی این تصفیهخانه به تصویب رسیده و اجرایی شود که با اجرای این طرح، آب مورد نیاز ده هزار هکتار از اراضی کشاورزی از طریق تصفیهخانه واوان تأمین خواهد شد و همچنین جلوگیری از برداشت از سفرههای آب زیرزمینی و ایجاد اشتغال برای بیش از 6000 نفر به صورت مستقیم و غیرمستقیم را به دنبال خواهد داشت.
هرچند این طرح سال گذشته در کمیته برنامهریزی شهرستان تصویب شده، اما خط انتقال پساب تصفیهخانه واوان به اراضی کشاورزی پاییندست اسلامشهر، سه سال است که در پیچوخم تأمین اعتبار گرفتار شده و هزینه آن از 20 میلیارد تومان به 54 میلیارد تومان رسیده است.
مدیر جهاد کشاورزی اسلامشهر در در این خصوص اظهار کرد: سال 1402 که وزیر وقت به اسلامشهر آمد، مقرر شد این انتقال با 20 میلیارد تومان انجام شود. طول مسیر 6 کیلومتر بود، اما این کار انجام نشد و دو سال بعد، هزینه آن به 40 میلیارد تومان رسید. ابتدای امسال نیز برآورد جدیدی انجام شد که رقم را به 54 میلیارد تومان رساند.
زنگ خطر فرونشست؛ زیرساختهای اسلامشهر در معرض خطر
دادههای علمی زنگ خطر را به صدا درآورده است. نتایج نقشههای مؤسسه تحقیقات آب نشان میدهد که دشت اسلامشهر در محدودههای فرونشستی بحرانی قرار دارد و تا حدود 28 سانتیمتر فرونشست سالانه در این منطقه به ثبت رسیده است.
پژوهشهای دانشگاهی منتشرشده در مجلات علمی نیز نرخ فرونشست در شهرستانهای شهریار و اسلامشهر را بین 80 تا 150 میلیمتر در سال ثبت کرده و هشدار دادهاند که برداشت کنترلنشده آبهای زیرزمینی به تغییرشکلهای بحرانی زمین منجر شده که زیرساختهای شهری، جادهها و خطوط لوله را تهدید میکند.
در اسلامشهر برداشتهای بیرویه از منابع آبی طی سالهای گذشته سبب افت سطح آبهای زیرزمینی شده و این امر خطرات و عواقب جبرانناپذیری از جمله ایجاد فروچاله، فرونشست زمین، شور شدن آب و کاهش کیفیت آب را به وجود آورده است.
برای مقابله با این بحران، امور منابع آب اسلامشهر 15 حلقه چاه غیرمجاز را به عمق 811 متر مسدود کرده و از تخلیه سالانه بیش از 26 هزار مترمکعب آب از سفرههای زیرزمینی جلوگیری به عمل آورده است. سال گذشته نیز با مسلوبالمنفعه کردن 170 حلقه چاه غیرمجاز، از برداشت 20 میلیون مترمکعب از آبهای سفرههای زیرزمینی جلوگیری شد. با این حال، افت سطح آبهای زیرزمینی به حدی رسیده که در سالهای گذشته در عمق 80 تا 90 متری به منابع آب میرسیدند، اما اکنون این عمق به 200 متر رسیده است.
تنش آبی؛ بحرانی که هر سال تشدید میشود
باتوجه به کاهش میزان بارندگیها در سالهای اخیر و خشکسالی، حفاظت و بهرهبرداری از منابع آب سطحی و زیرزمینی مورد تأکید است. و همچنین بدلیل اینکه بیش از 55 درصد از منابع آبی در بخش کشاورزی مصرف میشود، بهرهوری از پساب تصفیهخانههای شهرستان برای استفاده در بخش کشاورزی ضرورت دارد.
پساب؛ راهکاری که باید جدی گرفته شود
استفاده از پساب تصفیهشده در کشاورزی، راهکاری است که در بسیاری از مناطق خشک و نیمهخشک جهان به عنوان یک ضرورت پذیرفته شده است. مطالعات علمی منتشرشده در پایگاه سیویلیکا نشان میدهد استفاده از پساب تصفیهشده برای آبیاری محصولات غیرخوراکی و علوفهای میتواند 35 تا 45 درصد در مصرف آب شیرین صرفهجویی کرده و هزینههای تأمین آب را تا 25 درصد کاهش دهد.
تجربه سایر مناطق ایران نیز گویای همین واقعیت است. در فولاد مبارکه، حدود نیمی از آب مصرفی از طریق پساب تصفیهشده صنعتی و پساب شهرهای مجاور تأمین میشود و برداشت آب خام شرکت از حوضه آبریز زایندهرود به حدود یک درصد رسیده است. این شرکت با سرمایهگذاری 61 میلیون دلاری، شبکهای به طول 500 تا 700 کیلومتر با 14 ایستگاه پمپاژ ایجاد کرده تا سالانه 12 میلیون مترمکعب پساب را از نه شهر مجاور جمعآوری و به تصفیهخانه خود منتقل کند.
در اسلامشهر نیز طرح تأمین آب شهرک صنعتی شمسآباد از پساب تصفیهخانههای فیروزبهرام و اسلامشهر بررسی شده و قرار است سالانه 20 میلیون مترمکعب آب از این محل برای تأمین نیاز صنایع تأمین شود.
ظرفیتهایی که در شهرستان وجود دارد
شهرداری اسلامشهر نیز گامهای مؤثری در زمینه استفاده از پساب برداشته است. بهمن خدابندهلو رئیس سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهرداری اسلامشهر در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم با اشاره به اجرای پروژه ساخت 36 مخزن جمعآوری آبهای پساب، زیرسطحی و قنات، اعلام کرد که با این اقدام، 90 درصد مصرف آب شرب در فضای سبز بوستانها حذف شده است.
در جلسه شورای حفاظت منابع آب اسلامشهر نیز بر لزوم استفاده از پساب جهت مصارف فضای سبز توسط دستگاههای ذیربط همچون شهرداری تأکید شده و در صورت اصلاح قیمتگذاری غیرمنطقی وزارت نیرو بر پساب تصفیهخانه فاضلاب اسلامشهر، شهرداریها میتوانند آب مصرفی در حوزه فضای سبز را از پساب تصفیهخانه تأمین کنند و با این کار بیش از 10 حلقه چاه که برای آبیاری فضای سبز از آنها استفاده میشود از مدار خارج خواهند شد.
نگاه تسنیم؛ ضرورت یک تصمیم جهادی
رودخانههای سالور، شادچای و سیاب که میبایست به عنوان ریههای تنفسی و مجاری دفع آبهای سطحی عمل کنند، به دلیل سوءمدیریت و بیتوجهی محض، به کانونهای بحرانخیز زیستمحیطی تبدیل شدهاند. حجم عظیمی از پسابهای خانگی و بعضاً صنعتی، بدون کمترین فرآیند تصفیه، مستقیماً به بستر این رودخانهها سرازیر میشود و این آبهای آلوده که حاوی مقادیر خطرناکی از کلیفرمهای گوارشی، انگلها و فلزات سنگین هستند، در مسیر خود از میان مناطق مسکونی و زمینهای کشاورزی عبور میکنند و نفوذ این آلایندهها به سفرههای آب زیرزمینی، تهدیدی جدی برای امنیت غذایی و سلامت عمومی محسوب میشود.
با این حال، همین پساب اگر به درستی مدیریت شود، میتواند به یک فرصت راهبردی تبدیل گردد. هدایت پساب تصفیهخانه واوان به اراضی کشاورزی اسلامشهر نهتنها از هدررفت روزانه میلیونها لیتر آب جلوگیری میکند، بلکه فشار بر سفرههای آب زیرزمینی را به میزان چشمگیری کاهش میدهد، از فرونشست زمین میکاهد و آب چاهها را برای مصارف شرب آزاد میسازد.
طرح انتقال 7.3 میلیون مترمکعب آب در سال از تصفیهخانه واوان به اراضی کشاورزی اسلامشهر نیز که توسط مدیرکل جهاد کشاورزی استان تهران اعلام شده، با بهرهبرداری از آن امکان آبیاری 1000 هکتار از اراضی کشاورزی اسلامشهر فراهم میشود.
آنچه امروز در اسلامشهر نیاز است، یک تصمیم جهادی و فرابخشی است؛ تصمیمی که همه دستگاهها از فرمانداری و منابع آب تا جهاد کشاورزی، شهرداری و صنعت را پای کار بیاورد تا «طلای خاکستری» تصفیهخانه واوان به جای هدررفت در بستر رودخانه سالور، به رگهای حیاتی کشاورزی، صنعت و فضای سبز اسلامشهر تزریق شود. اگر این فرصت از دست برود، هزینههای جبرانناپذیر فرونشست و بحران آب، دیر یا زود دامان همه شهروندان این شهرستان را خواهد گرفت.
انتهای پیام/